Ռոզա Սմիթ Այգենման (անգլ.՝ Rosa Smith Eigenmann, հոկտեմբերի 7, 1858(1858-10-07)[1][2], Մոնմաուֆ, Իլինոյս, ԱՄՆ[3] - հունվարի 12, 1947(1947-01-12)[4][5][6], Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[7]), ամերիկացի գիտնական, եղել է առաջին կին ձկնաբանն ԱՄՆ-ում։ Ձկնաբան Կառլ Այգենմանի կինը։ 1880-1893 թվականներին հրատարակել է 12 ինքնուրույն աշխատանք, ինչպես նաև աշխատել է այլ գրքերի վրա ամուսնու հետ համահեղինակությամբ։ Նրանք նկարագրել են մոտ 150 տեսակի ձուկ։

Ռոզա Սմիթ Այգենման
անգլ.՝ Rosa Smith Eigenmann
Ծնվել էհոկտեմբերի 7, 1858(1858-10-07)[1][2]
Մոնմաուֆ, Իլինոյս, ԱՄՆ[3]
Մահացել էհունվարի 12, 1947(1947-01-12)[4][5][6] (88 տարեկան)
Սան Դիեգո, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ[7]
ԳերեզմանGreenwood Memorial Park[7]
Բնակության վայր(եր)Սան Ֆրանցիսկո, Սան Դիեգո և Քեմբրիջ
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ՄասնագիտությունՁկնաբան, ֆոնդապահ, գրադարանավար, scientific collector, botanical collector և լրագրող
Հաստատություն(ներ)Կալիֆոռնիայի գիտությունների ակադեմիա[8] և Հարվարդի համալսարան
Գործունեության ոլորտՁկնաբանություն և cryptogam?
ԱնդամակցությունSan Diego Natural History Museum? և Սիգմա Xի
Ալմա մատերՀարվարդի համալսարան (1888)[8] և Ինդիանայի համալսարան, Բլումինգթոն (1882)[3][8]
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն
Ազդվել էԴևիդ Սթար Ջորդան[3]
Ամուսին(ներ)Կառլ Այգենման[3][9]
Երեխա(ներ)Adele Eigenmann?
 Rosa Smith Eigenmann Վիքիպահեստում

Կենսագրություն խմբագրել

Ռոզա Սմիթը ծնվել է 1858 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Իլինոյս նահանգի Մոնմութ քաղաքում, եղելլ է Լուկրեցիա (Գրեյ) և Չարլզ Քենդալ Սմիթներ ինը երեխաներից կրտսերը։ Սմիթի ծնողները, որոնք ծագումով եղել են Վերմոնտից, տեղափոխվել են Իլինոյս՝ սկսելու թերթ հրատարակել։ Չարլզ Քենդալ Սմիթը 1846 թվականին հիմնադրել է Monmouth Atlas-ը, սակայն այն վաճառել է 1857 թվականին։ Ընտանիքի անդամների առողջության նկատառումներով ավելի տաք կլիմա փնտրելով՝ Սմիթները 1876 թվականին տեղափոխվել են Կալիֆոռնիա և բնակություն հաստատել Սան Դիեգոյում[10][11]։

Ռոզա Սմիթը միջնակարգ կրթություն է ստացել Սան Դիեգոյի Փոյնթ Լոմա սեմինարիայում։ Սմիթը նաև մասնակցել է Սան Ֆրանցիսկոյի բիզնես-քոլեջի հինգշաբաթյա դասընթացին, որտեղ եղել է դասարանի երկու կանանցից մեկ (մյուսը եղել է Քեյթ Սեշնսը, որը հետագայում դարձել է այգեպան Սան Դիեգոյում, և հայտնի է դարձել որպես «Բալբոա պարկի մայր»)[12];

Սմիթն ամբողջ կյանքում հետաքրքրվել է բնագիտությամբ։ Նա սկսել է դիտարկել և հավաքել թռչունների և կենդանիների տեսակներ Կալիֆոռնիայում և միացել է 1878 թվականին Սան Դիեգոյի նագիտական միությանը (San Diego Natural History Museum) որպես ասոցացված անդամ։ Սմիթը 1879 թվականին դարձել միության լիիրավ անդամությամբ առաջին կինը, ինչպես նաև 1880-ականների ընթացքում մի քանի տարի ծառայել է որպես գրադարանավար և միության քարտուղար։

Սմիթը ծանոթացել է Դևիդ Սթար Ջորդանի՝ Բլումինգթոնի Ինդիանա նահանգի համալսարանի հայտնի ձկնաբան հետ 1879 թվականին Սան Դիեգո կատարած այցի ընթացքում։ Նրանց առաջին հանդիպման հանգամանքներն անհայտ են, բայց Ջորդանը հավանաբար լսել է, թե ինչպես է Սմիթը կարդում իր հոդվածը Սան Դիեգոյի բնագիտական միության՝ ձկների նոր տեսակի մասին ժողովում[13]։ Մոտավորապես այդ ժամանակ նա հայտնաբերել է Othonops eos կույր տիֆլոգոբիուսին, որն ապրում էր Point Loma թերակղզու տակ գտնվող քարանձավներում։ Ջորդանը տպավորվել է և առաջարկել, որ նա շարունակի ուսումը որպես Ինդիանայի համալսարանի կենդանաբանության իր ուսանողներից մեկը։ Սմիթն ընդունել է Ջորդանի առաջարկը և 1880 թվականի ամառն անցկացրել Ջորդանի և նրա որոշ գործընկերների ու ուսանողների հետ Եվրոպայով ճանապարհորդելով։ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո նա երկու տարի անցկացրել է Ինդիանայի համալսարանում, նախքան ընտանիքի անդամներից մեկի հիվանդությունը ստիպել է նրան վերադառնալ Սան Դիեգո 1882 թվականին՝ առանց բակալավրի կոչում ստանալու։

Աշխատություններ խմբագրել

  • A list of the fishes of San Diego, California (San Diego, California: privately published, 1880) (List was submitted to the San Diego Society of Natural History, November 5, 1880.)[14]
  • "On the occurrence of a species of Cremnobates at San Diego, California," Proceedings of the U.S. National Museum (1880) 3: 147–49[14]
  • "Description of a new gobioid fish (Othonops eos) from San Diego, California," Proceedings of the U.S. National Museum (1881) 4: 19–21[14]
  • "Description of a new species of Gobiesox (G. rhessodon) from San Diego, California," Proceedings of the U.S. National Museum (1881) 4: 140–41[14]
  • "Description of a new species of Uranidea (U. rhothea) from Spokane river, Washington territory," Proceedings of the U.S. National Museum (1883) 6: 347–48[14]
  • "The life colors of Cremnobates integripinnis," Proceedings of the U.S. National Museum (1883) 6: 216–17[14]
  • "Notes of the fishes of Todos Santos bay, Lower California," Proceedings of the U.S. National Museum (1883) 6: 232–36[14]
  • "On the life coloration of the young of Pomacentrus rubicundus," Proceedings of the U.S. National Museum (1883) 6: 652[14]
  • "Notes on fishes collected at San Cristobal, Lower California, by Charles H. Townsend, assistant, U.S. Fish commission," Proceedings of the U.S. National Museum (1885) 7: 551–53[14]
  • "On the occurrence of a new species of Rhinoptera (R. encenadoe) in Todos Santos bay, Lower California," Proceedings of the U.S. National Museum (1886) 9: 220[14]
  • "Description of a New Species of Euprotomicrus," Proceedings of the California Academy of Sciences (1890) 2 (ser. 3): 35[15]
  • "New California Fishes, " American Naturalist (1891) 25: 153–56[16]

Կառլ Այգենմանի հետ համահեղինակությամբ

  • "Cyprinodon californiensis," The West-American Scientist (1888) 5: 3–4
  • "A list of the American species of Gobiidae and Callionymidae, with notes on the specimens contained in the Museum of Comparative Zoology, at Cambridge, Massachusetts," Proceedings of the California Academy of Sciences (1888) 2 (ser. 1): 51–78[17]
  • "Notes on some Californian fishes, with descriptions of two new species," Proceedings of the U.S. National Museum (1888) 11: 463–66[17]
  • "Preliminary notes on South American Nematognathi" Proceedings of the California Academy of Sciences (1888) 2 (ser. 1): 119–72; and 2 (ser. 2), pp. 28–56[17][18]
  • "South American Nematognathi," American Naturalist (1888) 23: 647–49[17]
  • "Contributions from the San Diego biological laboratory," The West-American Scientist (1889) 6: 44–47[17]
  • "Description of a new species of Cyprinodon," Proceedings of the California Academy of Sciences (1889) 2 (ser. 1): 270[17]
  • "Description of new nematogathoid fishes from Brazil," The West-American Scientist (1889) 6: 8–10[17][18]
  • "Notes from the San Diego biological laboratory. The fishes of Cortez banks; additions to the fauna of San Diego; fishes of Aetna springs, Napa county, California; fishes of Allen springs, Lake county, California," The West-American Scientist (1889) 6: 123–32; 147–50[17][18]
  • "On the development of California food fishes," American Naturalist (1889) 23: 107–10[17]
  • "On the genesis of the color-cells of fishes," The West-American Scientist (1889) 6: 61–62[17]
  • "On the phosphorescent spots of Porichthys margaritatus," The West-American Scientist (1889) 6: 32–34[17]
  • "Preliminary descriptions of new species and genera of Characinidae," The West-American Scientist (1889) 6: 7–8[17][18]
  • "A review of the Erythrininae," Proceedings of the California Academy of Sciences (1889) 2 (ser. 2): 100–16[17]
  • "A revision of the edentulous genera of Curimatinae," Annuals of the New York Academy of Science (1889) 4: 409–40[17][18]
  • "The young stages of some selachians," American Naturalist (1888) 25: 150–51; and also: The West-American Scientist (1889) 6: 150–51[17]
  • "Additions to the fauna of San Diego," Proceedings of the California Academy of Sciences (1890) 2 (ser. 3): 1–24[17]
  • "Descriptions of new species of Sebastodes," Proceedings of the California Academy of Sciences (1890) 2 (ser. 3): 36–38[17]
  • A revision of the South American Nematognathi, or cat-fishes (San Francisco: California Academy of Sciences, 1890)[19]
  • "Cottus beldingi, sp. nov.," American Naturalist (1891) 25: 1132–33[17]
  • "Recent additions to the ichthyological fauna of California," Proceedings of the California Academy of Sciences (1891) p. 159–61[17]
  • "A catalogue of the fishes of the Pacific coast of America, north of Cerros island," Annuals of the New York Academy of Science (1892) 6: 349–58[17]
  • "A catalogue of the fresh-water fishes of South America," Proceedings of the U.S. National Museum (1892) 14: 1–81[17]
  • "New fishes from western Canada," American Naturalist (1892) 26: 961–64[17]
  • "Preliminary descriptions of new fishes from the Northwest," American Naturalist (1893) 27: 151–54[17]

Ջոն Սվեյնի հետ համահեղինակությամբ

  • "Notes on a collection of fishes from Johnson's island (700 miles S.W. of the Hawaiian group) including descriptions of five new species," Proceedings of the U.S. National Museum, (1882) 5: 119–43[14]

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 https://www.sdsc.edu/ScienceWomen/eigenmann.html
  2. 2,0 2,1 https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:VPQG-FKK
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 https://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_367009
  4. 4,0 4,1 4,2 Shor E. N. Eigenmann, Rosa Smith (07 October 1858–12 January 1947), ichthyologist // American National Biography Online / S. Ware[New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1301966
  5. 5,0 5,1 5,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. 6,0 6,1 6,2 https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:Q53N-S5NH
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Find A Grave — 1996.
  8. 8,0 8,1 8,2 https://archives.iu.edu/catalog/InU-Ar-VAA2620
  9. Parenti L. R., Wake M. H. Evolution of the Role of Women in the American Society of Ichthyologists and Herpetologists // Copeia / H. T. GaigeAmerican Society of Ichthyologists and Herpetologists, 2016. — Vol. 104, Iss. 2. — P. 594—601. — 8 p. — ISSN 0045-8511; 1938-5110doi:10.1643/OT-16-427
  10. Hubbs, Carl L., "Rosa Smith Eigenmann," in James, Edward T. Notable American Women 1607–1950: A Biographical Dictionary. — Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1971. — Т. I. — С. 566.
  11. Որոշ աղբյուրներ ենթադրում են, որ Ռոզա Սմիթը փխրուն երեխա է եղել և տառապել է վատ առողջությունից տուբերկուլոզի պատճառով, և նրա ծնողներին խորհուրդ են տվել տեղափոխվել երկրի ավելի տաք տարածք։ – "Early Women Ichthyologists," Environmental Biology of Fishes, pp. 25–26; and "Rosa Smith Eigenmann," in Women in Science: A Selection of 16 Significant Contributors, p. 15.
  12. Byrd, Bridgette Anne Rosa Smith Eigenmann: American Ichthyologist, 1858-1947 (M.A. Thesis). — San Diego: University of San Diego, 1999.
  13. Սմիթ ընտանիքի որոշ անդամներ հետագայում ենթադրել են, որ նա ծանոթացել է Ջորդանի հետ, երբ վերջինս Սմիթի հորից ձի և սայլակ է վարձել։ – "Rosa Smith Eiganmann" в Women in Science: A Selection of 16 Significant Contributors, p. 15.
  14. 14,00 14,01 14,02 14,03 14,04 14,05 14,06 14,07 14,08 14,09 14,10 Dean, Bashford; Charles Rochester Eastman, ed. (1917)։ A Bibliography of Fishes II։ New York: American Museum of Natural History։ էջ 463 
  15. Dean, Bashford; Eugene Willis Gudger, ed. (1923)։ A Bibliography of Fishes III։ New York: American Museum of Natural History։ էջ 55 
  16. Bashford and Eastman, A Bibliography of Fishes, v. I, p. 367.
  17. 17,00 17,01 17,02 17,03 17,04 17,05 17,06 17,07 17,08 17,09 17,10 17,11 17,12 17,13 17,14 17,15 17,16 17,17 17,18 17,19 17,20 17,21 17,22 Dean, Bashford; Charles Rochester Eastman, ed. (1916)։ A Bibliography of Fishes I։ New York: American Museum of Natural History։ էջ 365 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 Jordan, David Starr (1919)։ The Genera of Fishes, Part III։ Leland Stanford Junior University Publications University Series։ Stanford, California: Stanford University։ էջեր 445–46 
  19. A revision of the South American Nematognathi or cat-fishes /։ Biodiversity Heritage Library։ 1890։ Վերցված է 2018-07-26 

Գրականություն խմբագրել

Արտաքին հղումներ խմբագրել