Բացել գլխավոր ցանկը

Ջոզեֆ Ռայթ (անգլ.՝ Joseph Wright, անգլ.՝ Joseph Wright of Derby, սեպտեմբերի 3, 1734(1734-09-03)[1][2][3][4][5][6], Դերբի, City of Derby, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն[7] - օգոստոսի 29, 1797(1797-08-29)[8][3][4][5][6], Դերբի, City of Derby, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն[7]), 18-րդ դարի բրիտանացի նկարիչ:

Ջոզեֆ Ռայթ
անգլ.՝ Joseph Wright
Joseph Wright of Derby - Self-Portrait - Google Art Project.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 3, 1734(1734-09-03)[1][2][3][4][5][6]
ԾննդավայրԴերբի, City of Derby, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն[7]
Վախճանվել էօգոստոսի 29, 1797(1797-08-29)[8][3][4][5][6] (62 տարեկանում)
Մահվան վայրԴերբի, City of Derby, Դերբիշիր, Արևելյան Միդլենդ, Միացյալ Թագավորություն[7]
ՔաղաքացիությունFlag of Great Britain (1707–1800).svg Մեծ Բրիտանիայի թագավորություն
ԿրթությունDerby School?
Մասնագիտություննկարիչ
Ժանրդիմանկար
Թեմաներգեղանկարչություն
Ուշագրավ աշխատանքներThe Captive King?, Three Persons Viewing the Gladiator by Candlelight?, Virgil's Tomb?, The Earthstopper?[9] և Two Girls Dressing a Kitten by Candlelight?
ԱնդամակցությունԹագավորական գեղարվեստական ակադեմիա
Joseph Wright of Derby Վիքիպահեստում

Նկարիչն առանձնանում է լուսային էֆեկտների վարպետությամբ, ինչպես նաև նկարներով, որոնք լուսավորված են մոմի լույսով: Իր վրա կրել է կարավաջոյականության և հատկապես հոլանդացի նկարիչներ Գերիտ վան Հոնթհորստի և Հենդրիկ Տերբրյուգենի ազդեցությունը:

Գեղանկարչական արվեստում Ռայթը համարվում է արդյունաբերական թեմայի պիոներներից մեկը: Ալքիմիայից գիտության ծնունդի մասին նրա նկարները հաճախ հիմնված էին այն թեմաների վրա, որոնք քննարկվում էին Լուսնային ընկերության, Միդլենդսում ապրող ականավոր գիտնականների ու արդյունաբերողների հավաքներում: Դրանք արտացոլում են Լուսավորության դարաշրջանում գիտության պայքարը կրոնական աշխարհընկալման դեմ:

Բովանդակություն

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ջոզեֆ Ռայթը ծնվել է 1734 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Դերբիում, իրավաբան Ջոն Ռայթի (1697-1767 թթ.) ընտանիքում, ով ի վերջո դարձել է քաղաքային աստիճանավոր: Մայրը` Հաննա Բրուքսը (1700-1764 թթ.), եղել է հինգ երեխաներից երրորդը: Ռայթն իր կրթությունը ստացել է Դերբիի քերականական դպրոցում, ինքնուս սովորել է նկարել` կրկնօրինակելով փորագրություններ:

Որոշելով դառնալ նկարիչ` Ռայթը 1751 թվականին ուղևորվել է Լոնդոն: Երեք տարի (1751-1753 թթ., 1756-1757 թթ.) ապագա նկարիչը սովորել է լոնդոնյան ստուդիայում նշանավոր դիմանկարիչ Թոմաս Հադսոնի մոտ, ում մոտ ուսանել է նաև Ջոշուա Ռեյնոլդսը: Մինչև 1760 թվականը Ռայթի վաղ շրջանի նկարներն արված են ուսուցչի ոճով («Օրիորդ Կեթոնի դիմանկարը», «Թոմաս Բենեթի դիմանկարը»):

Ստեղծագործական որոնումների վաղ շրջանում` 1760-1773 թվականներին, նկարիչն ապրել է Դերբիում: Այստեղ նա ծանոթացել է Ջոշուա Վեջվուդի (անգլ.՝ Josiah Wedgwood) կերամիկական արվեստին, ով Վեջվուդ ընկերության հիմնադիրն էր, և քիմիկոս Ջոզեֆ Փրիսթլիին:

Նա մասնակցել է գիտնականների փորձերին և դրանք պատկերել իր ստեղծագործություններում: Մասնավորապես, այս շրջանում նա նկարել է «Պլանետարիում» (1766 թ., Դերբիի թանգարան) և «Պոմպի փորձարկում» (1768 թ., Լոնդոն, Թեյթ Ռոջերս Կոլտմանի պատկերասրահ) նկարները, որոնք արտացոլում են Միջին Անգլիայի բնակիչների հետաքրքրությունը գիտական փորձարկումների նկատմամբ: Դենի Դիդրոն Ռայթի այս աշխատանքներն անվանել է «լուրջ ժանր»:

Նկարչական իր առաջին փորձերը Ռայթը կատարել է Լիվերպուլում` կանոնավոր կերպով ներկայացնելով իր նկարները Լոնդոնի Արվեստի արքայական ընկերությունում, սակայն նրա հարազատ Դերբին ընդմիշտ մնացել է այն տեղը, ուր ապրել ու աշխատել է նկարիչը:

1773-1775 թվականներին Ջոզեֆը գտնվել է Իտալիայում, որտեղ նկարել է հին ավերակներ, օրինակ` Վերգիլիոսի գերեզմանը, ուսումնասիրել է լանդշաֆտների պատկերումը, կրկնօրինակել է դասական արձաններ և հետևել Հռոմի դիմակահանդեսի հրավառություններին:

Նեապոլում Ջոզեֆ Ռայթը դարձել է Վեզուվի հրաբխի ականատեսը, ինչը ոգեշնչել է նրան մի քանի տասնյակ նկարներ նկարելու, որոնցում պատկերել է կրակի ու խավարի դրամատիկական պայքարը: Արդյունքում այդ խավարը հաճախ իր արտացոլումն է գտել նրա աշխատանքներում:

Նեապոլի ծովածոցին նկարիչը հետազոտել է քարանձավներ ու այրեր: Իտալական բնությունից ստացած իր տպավորությունները նա արտահայտել է հետևյալ կերպ` «արտասովոր ու հիասքանչ մթնոլորտ, շատ մաքուր ու հասկանալի», ինչն իր արտահայտությունն է գտել նկարչի գործերում:

Երկու տարի (1775-1777 թթ.) նկարիչն աշխատել է Բաթում, որտեղ ձգտել է արժանանալ Թոմաս Գեյնսբորոյի ուշադրությանը: Հաջողության չհասնելով` նա վերադարձել է Դերբի:

Սկսած 1778 թվականից նկարիչը ստեղծել է իր լավագույն դիմակարները` «Սըր Բրուք Բութբիի դիմանկարը», 1781, Լոնդոն, «Յուս Կոկի դիմանկարը կնոջ ու Դանիել Փարքեր Կոկի հետ», 1780-1782 թթ., Դերբիի թանգարան, «Թոմաս Գիսբորնի դիմանկարը կնոջ հետ», 1786 թ., Նյու Հեյվըն: Այդ ժամանակից ի վեր Ռայթի ստեղծագործությունները ներկայացվում են Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում` հետագայում նրա անդամը դառնլով: Ռայթը դիմանկարներ ստեղծել էր նաև ավելի վաղ շրջանում (օրինակ` Թոմաս և Աննա Բորոուների դիմանկարները):

Կյանքի վերջին տարիներին նկարիչը հաճախ էր հիվանդանում և բուժվում իր ընկերոջ` Էրազմ Դարվինի մոտ:

Ջոզեֆ Ռայթը մահացել է Դերբիում 1797 թվականի օգոստոսի 29-ին ընտնեկեկան շրջապատում և թաղվել Սուրբ Ալկմունդի եկեղեցու շրջակայքում:

1968 թվականին եկեղեցին քանդել են, որպեսզի տեղ ազատվի քաղաք մտնող նոր ճանապարհի կառուցման համար: Ռայթի մնացորդները վերահուղարկավորվել են Նոթհինգեմ Ռոադ գերեզմանոցում:

Ռայթն ու իր կինն ունեցել են վեց երեխա, որոնցից երեքը մահացել են մանուկ հասակում:

ՍտեղծագործությունԽմբագրել

 
Արեգակնային համակարգը բացատրող փիլիսոփան, 1766[10]

Ջոզեֆ Ռայթի` որպես դիմանկարչի հաջողությունը նար կայուն եկամուտ էր ապահովում: Սակայն նա առաջին հերթին հայտնի է իր գիտական ու արդյունաբերական աշխատանքներով, որոնք լի են դրամատիզմով: Հենց դրա շնորհիվ էլ նրա ստեղծագործությունն առանձնանում է իր ժամանակակիցների գործերից` նրան դասելով ժամանակի բրիտանացի մեծ նկարիչների շարքը:

Առաջին անգամ մեծ կոմպոզիցիաների հերոսներ են դառնում աշխատավորներն ու գիտնականները և ոչ թե աստվածաշնչյան անտիկ կերպարները: Դերբիում նկարչի ապրելու վայրը նպաստում էր դրան, քանի որ այստեղ է դրսևորվել արդյունաբերական հեղափոխությունըայստեղ գործել են ֆաբրիկաներ, ապակյա ու կավե իրերի խանութներ: Այս տեղերի ոգին իր արտացոլումն է գտել նկարչի շատ աշխատանքներում, օրինակ` «Դասախոսություններ արեգակնային համակարգի մասին» (1763-1765 թթ., Դերբիի գեղարվեստի թանգարան), «Փորձ օդային պոմպով» (1768 թ., Թեյթ պատկերասրահ, Լոնդոն), «Դարբնուհին» (1773 թ., Էրմիտաժ, Պետերբուրգ), «Ֆոսֆորը բացահայտող ալքիմիկոսը» (1771-1795 թթ., Դերբիի գեղարվեստի թանգարան):

Մինչև իր կյանքի վերջը Ջոզեֆ Ռայթը մնացել է գավառական նկարիչ, սակայն իր առանձնահատուկ ոճի շնորհիվ, որը համադրում է գոթիկայի ու նորդասականության տարրերը, այն դարձել է ռոմանտիկ արվեստի նախակարապետներից:

Ռայթի գեղարվեստական ժառանգությունը հիմնականում ներկայացված է Բրիտանական արվեստի Եյլի կենտրոնում (Նյու Հեյվն), Ուոդսվորտ Ատենեումում (Հարթֆորդ), Թեյթ պատկերասրահում (Լոնդոն) և Դերբիի թանգարանում:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Joseph Wright of Derby
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 SNAC — 2010.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 Райт Джозеф // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  8. 8,0 8,1 8,2 RKDartists
  9. Souden D. Wimpole Hall: Cambridge — 1999. — ISBN 978-0-7078-0139-1
  10. A Philosopher Lecturing on the Orrery (1764-1766) Archived 2012-03-20 at the Wayback Machine., Revolutionary Players, изображение из Музей и художественная галерея Дерби, Дерби, доступно на март 2011

ԳրականությունԽմբագրել

  • Բ. Նիկոլսոն Ջոզեֆ Ռայթ. լույսի նկարիչ, v. 1-2, [N. Y.], 1968.
  • Սովետական մեծ հանրագիտարան, երրորդ հրատարակություն [1969, CHM]

Արտաքին հղումներԽմբագրել