Մարտին Հայդեգեր (գերմ.՝ Martin Heidegger, սեպտեմբերի 26, 1889, Մեսկիրխ, Գերմանական կայսրություն - մայիսի 26, 1976, Ֆրայբուրգ իմ Բրայսգաու, ԳԴՀ), գերմանացի փիլիսոփա, գերմանական էկզիստենցիալիզմի ակնառու ներկայացուցիչներից։ Համարվում է 20-րդ դարի խոշորագույն փիլիսոփաներից մեկը[9]։

Picto infobox auteur.png
Մարտին Հայդեգեր
Martin Heidegger
Heidegger 2 (1960).jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 26, 1889(1889-09-26)[1][2][3][…] Մեսկիրխ[4]
Մահացել էմայիսի 26, 1976(1976-05-26)[5][1][3][…] (86 տարեկան) Մեսկիրխ[4]
ԳերեզմանՄեսկիրխ
ՔաղաքացիությունFlag of Germany (1935–1945).svg Նացիստական Գերմանիա և Flag of Germany.svg Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
ՈւղղությունConservative Revolution?
Մասնագիտությունփիլիսոփա, բանաստեղծ և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Մարբուրգի համալսարան, Ֆրայբուրգի համալսարան և Ֆրայբուրգի համալսարան
Գործունեության ոլորտփիլիսոփայություն
ԱնդամակցությունՀայդելբերգի գիտությունների ակադեմիա և Բավարիայի գեղարվեստի ակադեմիա
Ալմա մատերՖրայբուրգի համալսարան և Ֆրայբուրգի համալսարան (1916)
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավարՀայնրիխ Ռիկկերտ
Եղել է գիտական ղեկավարՀանս Ջոնաս, Հերբերտ Մարկուզե, Victor Farías?[6], Jacob Klein?[7] և Walter Bröcker?[7]
Ազդվել էԷդմունդ Հուսերլ, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Սյորեն Կիերկեգոր, Հերակլիտ, Անաքսիմանդրոս, Պարմենիդես, Արիստոտել, Պլատոն, Թովմա Աքվինացի, Իոհան Դունս Սկոտ և Իմանուիլ Կանտ
ԿուսակցությունՆացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցություն[8]
Ամուսին(ներ)Elfride Heidegger?
Երեխա(ներ)Hermann Heidegger?
ՈւսուցիչԷդմունդ Հուսերլ, Հայնրիխ Ռիկկերտ և Carl Braig?
ԱշակերտներՀանա Արենդտ, Կառլոս Աստրադա, Հանս Գեորգ Գադամեր, Գյունտեր Արենդտ, Կարլ Լյովիթ, Շառլ Մալիկ, Ernst Nolte?, Էմանուել Լևինաս, Karl Rahner?, Jan Patočka? և Victor Farías?
Ստորագրություն
Heidegger Signature.jpg
Martin Heidegger Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մարտին Հայդեգերը սովորել է Հայնրիխ Ռիկերտի մոտ։ Եղել է Էդմունդ Հուսերլի ասիստենտը, Մարբուրգի, Ֆրայբուրգի համալսարանների պրոֆեսոր։ Նացիստների հետ համագործակցելու համար 1945 թվականին հեռացվել է աշխատանքից[10]:

Հայդեգերի աշխարհայացքը ձևավորվել է Հուսերլի և Մաքս Շելերի ֆենոմենոլոգիայի, Վ. Դիլթեի «կյանքի փիլիսոփայության», դիալեկտիկական աստվածաբանության առանձին մոտիվների ազդեցությամբ։ Հայդեգերի փիլիսոփայության առանցքը մարդկային գոյության («մարդու կեցության») իմաստավորման հարցն է։ Ըստ նրա, մարդկային կեցության գոյաբանական հիմքը անհատի վերջնական, ժամանակավոր ու մահկանացու լինելն է, որոնց գիտակցմամբ նա ըմբռնում է նաև իր ինքնուրույն կեցությունը, իր գոյը։ Այս պատճառով մարդկային գոյությունն իմաստավորվում է «հասարակական հարաբերություններից», «իրերի աշխարհից» առանձնանալու, ազատագրվելու պրոցեսում։ Անձնավորության հոգևոր ապրումներն արտահայտելու և մարդու անհատական կեցությունը հաստատելու համար Հայդեգերն առանձնացնում է «վախ», «վճռականություն», «խիղճ», <մեղք», «հոգս» և նման հասկացություններն ու այդ վիճակների հոգեկան վերապրումներն ու զգացումը։ Հայդեգերի փիլիսոփայության առաջացման սոցիալական և իմացաբանական պայմանավորվածությունը նույնն է, ինչ էկզիստենցիալիզմինը[10]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Nationalencyklopedin (швед.) — 1999.
  3. 3,0 3,1 Munzinger Archiv (գերմ.) — 1913.
  4. 4,0 4,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118547798 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. Хайдеггер Мартин // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. https://www.youtube.com/watch?v=bSORtgU7hP4
  7. 7,0 7,1 Математическая генеалогия — 1997.
  8. https://books.google.es/books?id=feWlC4ioGTYC&pg=PA29 — P. 29.
  9. В.Н. Семенова։ «ХАЙДЕГГЕР в Новейшем философском словаре» 
  10. 10,0 10,1 Վիկտոր Համբարձումյան (1980)։ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան։ Երևան: Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչություն։ էջեր 155–156 

ԳրականությունԽմբագրել

  • П. Гайденко "Экзистенциализм и проблема культуры (критика философии М. Хайдеггера)", М․, 1963
  • Р. Габитова "Человек и общество в немецком экзистенциализме", М․, 1972

Արտաքին հղումներԽմբագրել