Մարգարետ Միդ (անգլ.՝ Margaret Mead, դեկտեմբերի 16, 1901(1901-12-16)[1][2][3][…], Ֆիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ - նոյեմբերի 15, 1978(1978-11-15)[1][2][3][…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]), ամերիկացի մարդաբան, ազգահոգեբանության դպրոցի ներկայացուցիչ, համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել Պոլինեզիայում երեխաների և դեռահասների սոցիալիզացիայի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների շնորհիվ:

Մարգարետ Միդ
անգլ.՝ Margaret Mead
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 16, 1901(1901-12-16)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՖիլադելֆիա, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
Մահացել էնոյեմբերի 15, 1978(1978-11-15)[1][2][3][…] (76 տարեկան)
Մահվան վայրՆյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Կրոնանգլիկանություն
ԿրթությունԲերնարդ քոլեջ, Կոլումբիայի համալսարան (1929) և ԴեՊաու համալսարան
Մասնագիտությունֆոնդապահ, մարդաբան և գրող
ԱշխատավայրԿոլումբիայի համալսարան և University of Rhode Island?
ԱմուսինԳրեգորի Բեյթսոն, Luther Cressman? և Reo Fortune?
Ծնողներհայր՝ Prof. Edward Sherwood Mead?[5], մայր՝ Emily Fogg?[5]
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ազատության նախագահական շքանշան Քալինգի մրցանակ Գիտական ձեռքբերման համար Ուիլյամ Պրոկտերի մրցանակ Կանանց փառքի ազգային սրահ[6] և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ
ԱնդամությունԱմերիկական փիլիսոփայական ընկերություն, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա, Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[7] և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[8]
ԵրեխաներMary Catherine Bateson?
Margaret Mead Վիքիպահեստում

Համեմատական մշակութաբանության ինստիտուտի հիմնադիր, ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1975)[9]։

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է Ֆիլադելֆիայում՝ քվակերների ընտանիքում, հայրը եղել է Փենսիլվանիայի համալսարանի Ուորտոնի բիզնես դպրոցի պրոֆեսոր, իսկ մայրը՝ սոցիոլոգ, որն աշխատում էր ներգաղթյալի հետ: Մարգարետը մեկ տարի սովորել է Ինդիանա նահանգի Դե Պաուի համալսարանում, Կոլումբիայի համալսարանում ստացել բակալավրի աստիճան (1923)։ Մեկ տարի անց՝ 1924 թվականին նույն համալսարանում պաշտպանել է մագիստրոսի թեզ։ Միդի գիտական հայացքների վրա ազդեցություն են ունեցել Ռութ Բենեդիկտն ու Ֆրանց Բոասը։ Նրանց հայացքներից ազդված՝ 1925 թվականին Միդը ուղևորվում է Սամոա, որտեղ հավաքում է հսկայական նյութ սամոացի երեխաների և անչափահասների սոցիալականացման մասին, բացի այդ ուսումնասիրում է տարբեր տարիքային խմբերի միջև փոխհարաբերությունները ավանդական և ժամանակակից հասարակություններում:

1926 թվականին վերադարձել է Պոլեզնիայից և որպես հսկիչ աշխատանքի անցել Ամերիկյան բնագիտական թանգարանում։ 1929 թվականին պաշտպանել է գիտական թեզ Կոլումբիայի համալսարանում և ստացել փիլիսոփայական դոկտորի կոչում:

1960-1970-ական թվականներին Մեդը հաճախ էր հայտնվում ամերիկյան հեռուստատեսությունում, նա պաշտպանում էր սեռական ազատությունը, մարիխուանայի օրինականացումը և «ազատ ամուսնությունը»։ «Նոր ձախեր» երիտասարդական անկարգությունների ժամանակ Միդն ուսանողների կողմից դարձավ հանրաճանաչ[10]։

Գիտական հետաքրքրություններԽմբագրել

 
Նյու Յորքի Գիտությունների ակադեմիայում, 1968

Միդի գիտական ղեկավարը Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրանց Բոասը հանձնարարեց նրան ուսումնասիրել սամոացի երիտասարդների կյանքի մշակույթը։ Միդն ավանդական և ժամանակակից հասարակություններում ուսումնասիրել է տարբեր տարիքային խմբերի միջև կապը, մանկան հոգեբանությունը Էթնոհոգեբանական դպրոցի տեսանկյունից։

«Հասունացումը Սամոայում» (1928) աշխատության մեջ Միդը եկել է այն եզրակացության, որ ավանդական հասարակության մեջ դեռահասների սոցիալիզացիայի դժվարություններ չեն կարող առաջանալ: Գրքում զետեղված էին ռոմանտիկ և էրոտիկ դրվագներ, ինչն էլ շատ հետաքրքրեց ընթերցողներին:

Հետագա աշխատություններում Միդը շարունակել է զարգացնել Ֆրանց Բոասի հայացքները՝ նշելով, որ մարդու մեջ չկա ոչինչ անփոփոխ, որը միայն իրեն հատուկ կլինի, այլ հակառակը, ամեն ինչ ձևավորվում է սոցիալ-մշակութային գործոնների ազդեցությամբ:

1944 թվականին Միդը հիմնադրել է Համեմատական մշակութաբանության ինստիտուտը, որտեղ շարունակել է հետազոտել տարբեր մշակույթ կրողների սովորույթները, վարքը և ցույց ցույց տվել մշակութային տարբերությունները տարբեր ազգերի մոտ, ինչպես նաև մշակույթի դերը մարդու բնավորության մեջ:

1956 թվականին Միդը դարձել է Հոգեկան առողջության համաշխարհային ֆեդերացիայի (անգլ.՝ World Federation of Mental Health) նախագահ, իսկ 1974 թվականին՝ Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի (անգլ.՝ American Association for the Advancement of Science) նախագահ:

ՔննադատությունԽմբագրել

1983 թվականին նորզելանդիացի մարդաբան, Դիրեկ Ֆրիմանը հրապարակեց «Մարգարեթ Միդը և Սամոան. մի ազգագրական առասպելի ստեղծում և դիմակազերծում» (Freeman, 1983) գիրքը, որում նա պնդում էր, որ Մեդի աշխատանքը չի արտացոլում պոլինեզիական հասարակության իրական պատկերը: Միդի կողմից Նա մի քանի ամսվա ընթացքում ներկայացրել է Սաոմայի կյանքի տխուր պատկերը, որում արտացոլում է մի հասարակություն, որը կեղծավոր է, չի ընդունում ընտանեկան կապերը, գաղափար չունի ծնողական կապերի մասին և այլն։ Ֆրիմանն իր կյանքի կեսը նվիրել է Սամոայի ուսումնասիրությանը և ժխտել Միդի տեսակետները։

Ֆրիմանը եղել է Միդի երկրպագուներից, 6 տարի անընդմեջ ապրել է Սամոայում և շուրջ 40 տարի ուսումնասիրել Սամոայի կյանքը։

Անձնական կյանքԽմբագրել

Ամուսնացել է 3 անգամ, տարբեր մարդաբանների հետ: Առավել հայտնի է իր սիրավեպը ամերիկացի կին մարդաբան Ռուտ Բենեդիկտի (անգլ.՝ Ruth Benedict) հետ[11], որի հետ նա ապրել է մինչև վերջինիս մահը՝ 1948 թվականը[12]։ Այդ երկու կանանց սիրային կապը հաստատվում է նրանց նամակագրությամբ, որը տպագրվել է անգլ.՝ To Cherish the Life of the World: The Selected Letters of Margaret Mead[13] գրքում[14]։

Միդի առաջին ամուսինը ուսանող-աստվածաբան էր, մյուս երկուսը՝ նրա նման զբաղվում էին մարդաբանությամբ: Ամենաերկար ամուսնությունը տևել է մարդաբան Գրեգորի Բեյթսոնի հետ, որից Միդն ունեցել է դուստր՝ Քեթրին Բեյթսոնը, որը նույնպես մարդաբան էր։

Կյանքի վերջին տարիներին Միդը անձնական և մասնագիտական հարաբերություններ է պահպանել հաիթացի մշակույթային գործիչ, մարդաբան Ռոդա Մետրոյի հետ։ Նրանք ապրել են նույն տանը, մինչև Միդի մահը՝ 1978 թվականը։ Միդը մահացել է քաղցկեղից։ Միդի հրապարակած նամակները հաստատում են, որ կանայք ունեցել են սիրային կապ։

Հիշատակ և պարգևներԽմբագրել

  • 1976 թվականին Միդի անունն ընդգրկվել է ԱՄՆ Կանանց ազգային փառքի սրահում[15]
  • Միդի պատվին հարվածային խառնարան կա Վեներա մոլորակում՝ Միդ (խառնարան)
  • 1979 թվականի հունվարի 19-ին Միդը հետմահու արժանացել է ԱՄՆ նախագահի ազատության մեդալի (անգլ.՝ Presidential Medal of Freedom)[16]
  • 1979 արտադրվել է Supersisters առևտրային քարտերի հավաքածուն, որոնցից մեկում պատկերված է Միդի նկարը
  • Լիլի Քինգի 2014 թվականի հրատարակած «Էյֆորիա» վեպը[17] Միդի և իր նախկին ամուսինների մասին է[18]
  • Միդի անունով ԱՄՆ-ում կան մի քանի դպրոցներ[19][20][21]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Discogs — 2000.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Munzinger Archiv (գերմ.) — 1913.
  4. 4,0 4,1 4,2 https://www.notablebiographies.com/Ma-Mo/Mead-Margaret.html
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Pas L. v. Genealogics — 2003. — ed. size: 683713
  6. Margaret MeadNational Women's Hall of Fame.
  7. Notable Names Database — 2002.
  8. http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000871.html
  9. Margaret Mead (անգլ.)
  10. [1] (էջ. 457)
  11. «Книга Рут Бенедикт «Хризантема и меч»» 
  12. «Ruth Benedict»։ www.nndb.com։ Վերցված է 2020-06-22 
  13. Margaret Caffrey, Patricia Francis To Cherish the Life of the World: The Selected Letters of Margaret Mead. — 1st edition. — Basic Books, 2006-07-04. — 472 с. — ISBN 9780465008155
  14. Popova Maria (2013-10-23)։ «Pioneering Anthropologist Margaret Mead’s Beautiful Love Letters to Her Soul Mate»։ Brain Pickings (en-US)։ Վերցված է 2020-06-22 
  15. «Mead, Margaret»։ National Women’s Hall of Fame (en-US)։ Վերցված է 2020-06-22 
  16. «Presidential Medal of Freedom Announcement of Award to Margaret Mead. | The American Presidency Project»։ www.presidency.ucsb.edu։ Վերցված է 2020-06-22 
  17. King Lily (2014-06-03)։ Euphoria (անգլերեն)։ Harper Collins։ ISBN 978-1-4434-3529-1 
  18. «Going Native» 
  19. «Schaumburg School District 54» (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-06-22 
  20. «Home - Margaret Mead Elementary»։ web.archive.org։ 2010-09-22։ Վերցված է 2020-06-22 
  21. «Find a School - New York City Department of Education»։ www.nycenet.edu։ Վերցված է 2020-06-22 

ԳրականությունԽմբագրել

  • Хал Хеллман. Глава 10. Фриман против Мид: Природа против воспитания // Великие противостояния в науке. Десять самых захватывающих диспутов = Great Feuds in Science: Ten of the Liveliest Disputes Ever. — М.: «Диалектика», 2007. — С. 320. — ISBN 0-471-35066-4
  • Шило Н. Ю. Мид (Mead) Маргарет // Социология: Энциклопедия / Сост. Грицанов, Александр Алексеевич, Абушенко, Владимир Леонидович.. — Мн.: Интерпрессервис; Книжный Дом, 2003.
  • Культура и мир детства / Сост. и предисл. Кон, Игорь Семенович. — М.: Наука, 1988.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Մարգարետ Միդ հոդվածին