Սամեդ Վուրղուն (ադրբ.՝ Səməd Vurğun, մարտի 21, 1906(1906-03-21), Յուխարի Սալահլի, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - մայիսի 27, 1956(1956-05-27)[1], Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ադրբեջանցի խորհրդային բանաստեղծ, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։ Ժողովրդական բանաստեղծ (1943), ԱԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1943), ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1945)։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Սամեդ Վուրղուն
ադրբ.՝ Səməd Vurğun
Samad Vurgun15.jpg
Ծննդյան անունադրբ.՝ Səməd Yusif oğlu Vəkilov
Ծնվել էմարտի 21, 1906(1906-03-21)
ԾննդավայրՅուխարի Սալահլի, Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էմայիսի 27, 1956(1956-05-27)[1] (50 տարեկան)
Վախճանի վայրԲաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
ԳերեզմանՊատվո հուղարկավորության պուրակ
Գրական անունVurğun
Մասնագիտությունբանաստեղծ, համալսարանի պրոֆեսոր, դրամատուրգ և քաղաքական գործիչ
Լեզուադրբեջաներեն
ԱզգությունԱդրբեջանցի
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն, Flag of Azerbaijan.svg Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն և Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄոսկվայի պետական համալսարան
Ժանրերբանաստեղծություն, պոեմ, պիես և բանաստեղծություն
Գրական ուղղություններսոցիալիստական ռեալիզմ
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
ՊարգևներՍտալինյան մրցանակ Լենինի շքանշան Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան և «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ
ԱմուսինQ12847564?
ԶավակներQ12836240?, Yusif Səmədoğlu? և Vaqif Səmədoğlu?
Samad Vurgun Վիքիպահեստում

Կյանք և ստեղծագործության ուղիԽմբագրել

Նոր բանաստեղծական դպրոցի հիմնադիրը Ադրբեջանում։ Սովորել է Մոսկվայի 2-րդ համալսարանում (1929-1931)։ «Բանաստեղծի երդումը» (1930), «Լապտեր» (1932) ժողովածուների թեման հեղափոխությունն է և նոր կյանքի կառուցումը։ Վուրղունը հանդես է եկել որպես «մաքուր արվեստի» և ֆորմալիզմի անհաշտ հակառակորդ։ «Կոմերիտական պոեմ» (1-ին մաս, 1933, անավարտ), «26» (1935), «Բասթի» (1937) և այլ պոեմների գեղարվեստական ձևերն ու ոճական միջոցները վկայում են, որ դրանք ժողովրդական հիմք ունեն։ Հերոսական ռոմանտիկական բնույթի «Վագիֆ» (1937, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941) չափածո դրաման նվիրված է XVIII դ. նույնանուն բանաստեղծին, իսկ «Խանլար» (1939) չափածո դրաման՝ հեղափոխական-բոլշևիկ Սաֆարալիևին։ «Ֆարհադ և Շիրին» (1941, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1942) չափածո դրաման գրված է Նիզամու «Նոսրով և Շիրին» պոեմի սյուժեի հիման վրա։ «Մարդ» (1945) չափածո դրաման մերկացնում է բռնության գաղափարախոսությունը՝ հաստատելով սոցիալիստական հումանիզմը ստեղծագործության մեջ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Վուրղունը գրել է հայրենասիրության, ժողովուրդների եղբայրության, հաղթանակի նկատմամբ տածած հավատի մասին՝ «Մոր խոսքը» (1941), «Ուկրաինայի պարտիզանները» (1942), «Ինձ այդպես են պատմել» (1943)։ Վուրղունը ստեղծել է ժամանակակից հերոսների կերպարներ («Մուղան», 1949, «Այգյուն», 1951, պոեմներ)։ Նրա «Նեգրն է խոսում» (1948), «Կարդալով Լենինին» (1950), «Դարի դրոշակակիրը» (1954) պոեմներում և «Այրված գրքեր» (1947) շարքում փառաբանվում են կոմունիստական կուսակցությունը, Լենինը։ Վուրղունի զուսպ և լակոնիկ ոճն ազդել է ադրբեջանական պոեզիայում ժամանակակից ոճի ու լեզվի ձևավորման վրա։ Վուրղունը հոդվածներ է գրել Նիզամու, Ալեքսանդր Պուշկինի, Մաքսիմ Գորկու, Ավետիք Իսահակյանի, Նաիրի Զարյանի և այլոց մասին։ Ադրբեջաներեն է թարգմանել Միքայել Նալբանդյանի «Ազատություն» (1934) բանաստեղծությունը, ռուս դասական և ԽՍՀՄ ժողովուրդների բանաստեղծների գործերից։ Նրա երկերը թարգմանվել են շատ լեզուներով, այդ թվում՝ նաև հայերեն[2]։ Վուրղունն ընտրվել է ԽՍՀՄ I—IV գումարումների գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

ՊարգևներԽմբագրել

Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 International Music Score Library Project — 2006.
  2. Սամեդ Վուրղուն, բանաստեղծություններ (կազմեց և խմբագրեց Գևորգ Օհանյանը), «Հայաստան» հրատ., Ե., 1976, 124 էջ (Գրքի «Ժողովրդական բանաստեղծը» վերնագրով առաջաբանը գրել է Արշավիր Դարբնին, գրքում օգտագործվել է Պարույր Սևակի, Վեսպերի, Աշոտ Գրաշու, Սամվել Գրիգորյանի, Վլադիմիր Աբրահամյանի, Վարդգես Բաբայանի, Գևորգ Օհանյանի,Ալեք Խաչունցի թարգմանությունները)
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 535