Հարոլդ Հոթելինգ (անգլ.՝ Harold Hotelling, սեպտեմբերի 29, 1895(1895-09-29)[1][2][3], Fulda, Մարեյ շրջան (Մինեսոտա), Մինեսոտա, ԱՄՆ - դեկտեմբերի 26, 1973(1973-12-26)[1][2], Չափել Հիլ, Օրինջ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ), ամերիկացի տնտեսագետ և վիճակագիր, Հոթելինգի թեստի, Հոթելինգի լեմմայի, Հոթելինգի օրենքի, գծային քաղաքի մոդելի հեղինակը։

Հարոլդ Հոթելինգ
Ծնվել էսեպտեմբերի 29, 1895(1895-09-29)[1][2][3]
Fulda, Մարեյ շրջան (Մինեսոտա), Մինեսոտա, ԱՄՆ
Մահացել էդեկտեմբերի 26, 1973(1973-12-26)[1][2] (78 տարեկան)
Չափել Հիլ, Օրինջ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ
ԳերեզմանOld Chapel Hill Cemetery[4][5]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, տնտեսագետ, վիճակագրագետ և համալսարանի դասախոս
Հաստատություն(ներ)Հյուսիսային Կառոլինայի համալսարան Չապել Հիլում[1], Կոլումբիայի համալսարան[1], Ստենֆորդի համալսարան[1], The Washington Standard?[1] և Puyallup Herald?[6]
Պաշտոն(ներ)նախագահ և նախագահ
ԱնդամակցությունԼինչեի ազգային ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[7]
Ալմա մատերՓրինսթոնի համալսարան (1924)[1] և Վաշինգտոնի համալսարան (1921)[1]
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[8]
Գիտական ղեկավարՕսվալդ Վեբլեն
Եղել է գիտական ղեկավարՔեննեթ Էրրոու[9], Seymour Geisser?[9], Ralph W. Pfouts?[9], George Edward Nicholson, Jr.?[9], Dwarka N. Nanda?[9], Ralph A. Bradley?[9], Uttan Chand?[9], Max Halperin?[9], Milton E. Terry?[9], Isadore Blumen?[9], E. Webb (Edney) Stacy?[9], James Wilson Walker?[9], Wyman Richardson?[9], Mohammed Moinuddin Siddiqui?[9], Mohammad Iqbal?[9] և Edward Paulson?[9]
ՊարգևներԱմերիկյան տնտեսական միության իսկական անդամ[10] Էկոնոմետրիկ միության անդամ[11] Ամերիկյան վիճակագրական միության անդամ[1] և North Carolina Award for Science?[1][12]
Ստորագրություն
Подпись Хотеллинга.tif
Harold Hotelling Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Հարոլդը ծնվել է 1895 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Քլեր և Լյուսի Ռոուսոն Հոթելինգի ընտանիքում, իսկ 1905 թվականին իր ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվել է Վաշինգթոն նահանգի Սիեթլ քաղաք։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա ծառայություն է սկսել Վաշինգթոն նահանգի Լյուիս ճամբարում, իսկ պատերազմից հետո ընդունվել է աշխատանքի որպես լրագրող։ 1920 թվականին առաջին անգամ ամուսնացել է Ֆլոյ Թրեյսիի հետ։

1919 թվականին լրագրության բակալավրի աստիճան է ստացել, իսկ 1921 թվականին՝ Վաշինգթոնի համալսարանում մաթեմատիկայի մագիստրոսական աստիճան։ 1924 թվականին փիլիսոփայության դոկտորի կոչում է ստացել Փինսթոնյան համալսարանում։ Դասավանդման գործունեությունը սկսել է որպես Սթենֆորդի համալսարանի հետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող 1927-1931 թվականներին, ապա 1931-1946 թվականիններին աշխատել է Կոլումբիայի համալսարանում, որտեղ գլխավորել է տնտեսագիտության ամբիոնը։

Նրա գիտական խմբի կազմի մեջ էին մտնում նացիզմի փախստականներ Հենրի Մաննը և Աբրահամ Վալդը, վերջինս, աշխատելով Հարոլդի հետ, կարողացավ մշակել հետևողական վերլուծության հայեցակարգը և վիճակագրական որոշումների տեսությունը։ Իր առաջին կինը շատ վաղ մահացավ՝ 1932 թվականին՝ թողնելով երկու երեխաներին։ 1934 թվականի հունիսի 14-ին Հարոլդը երկրորդ անգամ ամուսնացավ Սյուզաննա Փորթեր Էդմոնդսոնի հետ։ 1939 թվականին նրանք մեկնեցին Նյու Յորք, ապա այցելեցին Հնդկաստան, որտեղ Հարոլդը դասախոսություններէր կարդում Կալկուտում։ 1940 թվականին վերադառնալուց հետո նա զբաղվել է վիճակագրական հետազոտություններով մի շարք զինվորական վայրերում։ Այդպես, շնորհիվ մարտական ինքնաթիռների իր հետազոտությունների՝ լրացուցիչ ամրացվեցին այն վայրերը, որտեղ վնասները նվազագույնն էին՝ արդարացիորեն ենթադրելով, որ այդ վայրերը առավել շուտ կարող են վնասվել և վնասների թիվը առավելագույնը կարող է լինել, իսկ վնասված մեքենաներն ընդհանրապես չկան, որովհետև այդ մեքենաները պարզապես մարտից չեն վերադարձել[13]։ 1946 թվականից մինչև թոշակի անցնելը՝ 1996 թվականը, գլխավորել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանին կից գործող Մաթեմատիկական վիճակագրության ինստիտուտը[14]։ 1965 թվականին Հարոլդը Բուենոս Այրեսի համալսարանի հրավիրյալ պրոֆեսորն էր։ 1966 թվականին նրա՝ կենսաթոշակի անցնելուց հետո նա ակտիվորեն մնում էր իր մասնագիտական ոլորտում և շարունակում էր ճանապարհորդել մի քանի տարի շարունակ։ Նա մահացել է քնի մեջ և թաղվել Չափել-Հիլում՝ համալսարանից ոչ հեռու՝ թողնելով կնոջը և յոթ երեխաներին[15]։

1936-1937 թվականներին ընթացքում եղել է Էկոնոմետրիկ միության առաջին անդամներից մեկը։ 1965 թվականին եղել է Ամերիկայի տնտեսագիտական ասոցիացիայի առաջին վաստակավոր անդամներից մեկը։ 1955 թվականին Չիկագոյի համալսարանում և 1965 թվականին Ռոչեսթերյան համալսարանում ստացել է դոկտորի պատվավոր կոչում։ 1970 թվականին դարձել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, ինչպես նաև ընտրվել է իտալական Դեի Լինչեի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ 1973 թվականին[16]։

ՀիշատակԽմբագրել

Հարոլդի անունն է կրում Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Օրինջ շրջանի Չափել-Հիլ քաղաքի փողոցներից մեկը[14]։

Գիտության մեջ հիմնական ներդրումԽմբագրել

Հարոլդը մեծ ճանաչում է ստացել՝ շնորհիվ իր կողմից առաջարկված վիճակագրական գործիքների՝ Հոթելիգի թեստի և Հոթելինգի լեմմայի, ինչպես նաև Հոթելինգի տնտեսագիտական կանոնի, որը որոշում է չվերականգնվող բնական ռեսուրսները ստանալու օպտիմալ մակարդակը և բնական մոնոպոլիստների սահմանած գները սահմանային պահումների չափով, և գծային քաղաքի մոդելի, որում փոխկապվածություն կա ոչ գնային մրցակցության և մրցակցող ընկերությունների աշխարհագրական տեղադրվածության միջև, որտեղ շահույթի մաքսիմիզացիայի սկզբունքը ստիպում է մրցակիցներին միմյանց մոտ գտնվել[17]։

ՄրցանակներԽմբագրել

  • 1972՝ Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի մրցանակ գիտության զարգացման մեջ ներդրումների համար։

ՄատենագրությունԽմբագրել

  • Հոթելինգ Հ. Экономика исчерпаемых ресурсов//Вехи экономической мысли. Том 3. /Под общ. ред. В. М. Гальперина. — СПб: Экономическая школа. 2000 (англ. The economics of exhaustible resources, 1931)
  • Հոթելինգ Հ. Общее благосостояние в связи с проблемами налогообложения и установления железнодорожных тарифов и тарифов на коммунальные услуги//Вехи экономической мысли. Том 1./Под общ. ред. В. М. Гальперина. — СПб: Экономическая школа. 2000 (англ. The general welfare in relation to problems of taxation and of railway and utility rates, 1938)
  • Hotelling H. A general mathematical theory of depreciation. — Journal of the American Statistical Association, September 1925, 20 (151), pp. 340–353
  • Hotelling H. Differential equations subject to error, and population estimates. — Journal of the American Statistical Association, September 1927, 22 (159) pp. 283–314
  • Hotelling H. Statistical methods for research workers by R. A. Fisher. — Journal of the American Statistical Association, September 1927, 22 (159) pp. 411–412
  • Hotelling H., Working H. Applications of the theory of error to the interpretation of trends. — Journal of the American Statistical Association, March 1929, 24 (165A), pp. 73–85
  • Hotelling H. [https://web.archive.org/web/20160221155849/http://people.bath.ac.uk/ecsjgs/Teaching/Industrial%20Organisation/Papers/Hotelling%20-%20Stability%20in%20Competition.pdf Archived 2016-02-21 at the Wayback Machine. Stability in competition]. — The Economic Journal, March 1929, 39 (153), pp. 41–57
  • Hotelling H. The generalization of student's ratio. — Annals of Mathematical Statistics, 1931, 2 (3), pp. 360–378
  • Hotelling H. Edgeworth's taxation paradox and the nature of demand and supply functions. — Journal of Political Economy, October 1932, 40 (5), pp. 577–616
  • Hotelling H. Analysis of a complex of statistical variables into principal components. — Journal of Educational Psychology, September 1933, 24 (6), pp. 417–441
  • Hotelling H. Note on Edgeworth's taxation phenomenon and Professor Garver's additional condition on demand functions. — Econometrica, October 1933, 1 (4), pp. 408–409
  • Hotelling H. Demand functions with limited budgets. — Econometrica, January 1935,3 (1), pp. 66–78
  • Hotelling H. The most predictable criterion. — Journal of Educational Psychology, February 1935, 26 (2), pp. 139–142
  • Hotelling H. Relation between two sets of variates. — Biometrika, December 1936,28 (3–4), pp. 321–377
  • Hotelling H., Pabst M.R. Rank correlation and tests of significance involving no assumption of normality. — Annals of Mathematical Statistics, March 1936, 7 (1), pp. 29–43
  • Hotelling H. The teaching of statistics. — Annals of Mathematical Statistics, December 1940, 11 (4)։ pp. 457–470
  • Hotelling H. A generalized T-Test and measure of multivariate dispersion. — University of California Press, 1951, pp. 23–41
  • Hotelling H. The impact of R. A. Fisher on statistics. — Journal of the American Statistical Association, March 1951, 46 (253), pp. 35–46
  • Hotelling H. Golden oldies: classic articles from the world of statistics and probability: 'the teaching of statistics'. — Annals of Mathematical Statistics, 1988, 3 (1), pp. 63–71
  • Hotelling H. Golden oldies: classic articles from the world of statistics and probability: 'the place of statistics in the university'. — Annals of Mathematical Statistics, 1988,3 (1), pp. 72–83.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  3. 3,0 3,1 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija (хорв.)Leksikografski zavod Miroslav Krleža, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
  4. BillionGraves — 2011. — ed. size: 125000000
  5. https://www.townofchapelhill.org/government/departments-services/parks-and-recreation/cemeteries/old-chapel-hill-cemetery/burial-records
  6. https://www.jstor.org/stable/2245913 — P. 57.
  7. http://www.nasonline.org/member-directory
  8. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  9. 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 9,11 9,12 9,13 9,14 9,15 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  10. https://www.aeaweb.org/about-aea/honors-awards/distinguished-fellows
  11. https://www.econometricsociety.org/search/node/Harold%20Hotelling
  12. NCpedia
  13. Megan Kruse Harold Hotelling 1895-1973. — American Statistical Association, 2014.
  14. 14,0 14,1 Блауг Марк 100 великих экономистов после Кейнса. — С. 354-356. — 384 с. — ISBN 978-5-903816-03-3
  15. ncpedia Hotelling, Addyson Harold.
  16. The collected economic articles of Harold Hotelling / Darnell A. C.. — Springer-Verlag New York Inc., 1990. — ISBN 13:978-1-4613-8907-1
  17. Arrow K.J., Lehmann E.L. Harold Hotelling. — Washington D.C.: The National Academies Press, 2005. — 16 с.