Բացել գլխավոր ցանկը
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Կոլորադո (այլ կիրառումներ)

Կոլորադո (անգլերեն՝ Լսել Colorado), նահանգ ԱՄՆ-ի արևմտյան մասում։ Տարածքը 270 հազար կմ քառակուսի է, վարչական կենտրոնը՝ Դենվեր։ ԱՄՆ նահանգների մեջ Կոլորադոն տարածքով 8-րդն է, իսկ բնակչությամբ` 22-րդը։ Նահանգն անվանվել է իսպանացի ճանապարհորդների կողմից Կոլորադո գետի պատվին։ Կոլորադոն հյուսիսում սահմանակցում է Վայոմինգին, Նեբրասկային` հյուսիս-արևելքում, Օկլահոմային` հարավ-արևելքում, Կանզասին` արևելքում, Նյու Մեքսիկոյին` հարավում, Յուտային` արևմուտքում և Արիզոնային` հարավ-արևմուտքում։

Picto infobox map.png
Կոլորադո
անգլ.՝ Colorado
flag of Colorado?


Flag of Colorado.svg


Seal of Colorado.svg
ԵրկիրԱմերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Մաան էMountain states? և contiguous United States?
ԿարգավիճակԱՄՆ-ի նահանգ
Մտնում էԱՄՆ
ՎարչկենտրոնԴենվեր
Ամենաբարձր կետԷլբերտ
ԲԾՄ2073 մետր
Օրենսդրական մարմինColorado General Assembly?
Դատական մարմինColorado Supreme Court?
Միության մուտքօգոստոսի 1, 1876 (38-րդ)
Պաշտոնական լեզուներանգլերեն
Բնակչություն
5 456 574 մարդ (2015)[1] (22 տեղ)
Տարածք269 837 կմ²  (8 տեղ)
Colorado in United States.svg
Հիմնադրված էօգոստոսի 1, 1876 թ.
Սահմանակցում էՎայոմինգ, Նեբրասկա, Կանզաս, Օկլահոմա, Նյու Մեքսիկո, Յուտա և Արիզոնա
Ժամային գոտիUTC-7 և America/Denver?
ՀապավումColo.[2], CO[2] և Colo.[2]
ՓոխարինեցColorado Territory?
ISO 3166-2 կոդUS-CO
Անվանված էԿոլորադո գետ
ՄականունThe Centennial State
Միության մուտքօգոստոսի 1, 1876 (38-րդ)
Կոորդինատներ: 39°0′ հս․ լ. 105°30′ ամ. ե. / 39.000° հս․. լ. 105.500° ավ. ե. / 39.000; 105.500
colorado.gov

Կոլորադոն ԱՄՆ-ի ութերորդ խոշորագույն նահանգն է, որի տարածքը կազմում է 269.837 կմ²: Նահանգի բնակչությունը կազմում է 5.268.367 մարդ (ԱՄՆ-ում 22-րդ տեղում է): Խոշորագույն քաղաքը և վարչական կենետրոնը Դենվեր քաղաքն է: Այլ խոշոր քաղաքներն են` Արվադան, Բոյլդերը, Ուեստմինստերը, Կոլորադո-Սփրինգսը, Լեյքվուդը, Օրորան, Պուեբլոն, Սենթեննիալը, Թորնթոնը և Ֆորթ-Քոլինսը:

Կոլորադոն 38 ամերիկյան նահանգներից մեկն է, որը ստեղծվել է 1876 թվականի օգոստոսի 1-ին, երբ երկիրը նշում էր իր հարյուրամյակը: Այդ պատճառով Կոլորադո նահանգի պաշտոնական մականունը «100-ամյա նահանգ» է (անգլ.՝ Centennial State):

Բովանդակություն

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

 
Մեծ մայրցամաքային հատված

Կոլորադոն մեկն է այն երեք նահանգներից (Վայոմինգի և Յուտայի հետ միասին), որոնց բոլոր սահմանները զուգահեռականներ և միջօրեականներ են, և ինչպես Վայոմինգը, այն նույնպես ձևավորում է «ուղղանկյուն» (ավելի ճիշտ` երկրի մակերեսի հատվածը) մի զույգ լայնության և մի զույգ երկարության միջև: Կոլորադոյի տարածքի 37%-ը ազգային պարկեր են:

ՌելիեֆԽմբագրել

Կոլորադոյի ռելիեֆը բազմազան է: Նահանգի կենտրոնական հատվածով, հյուսիսից դեպի հարավ, անցնում են Ժայռոտ լեռները (ամենաբարձր կետը Էլբերտ լեռն է, 4399 մ): Նրանք ձևավորում են, այսպես կոչված Մեծ մայրցամաքային հատվածներ, այդ լեռներից արևմուտք անցնող գետերը պատկանում են Խաղաղ օվկիանոսի, իսկ արևելքի գետերը պատկանում են Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանին: Լեռների լանջերը հիմնականում ծածկված են փշատերև անտառներով, ամբողջ տարվա ընթացքում միայն մի քանի գագաթներ են ձյան տակ: Բնակչության մեծ մասը ապրում է լեռների արևելյան լանջերին, քանի որ այդ տեղը պաշտպանվում է Խաղաղ օվկիանոսի փոթորկոտ քամիներից: Կոլորադոյում է գտնվում ԱՄՆ-ի 104 լեռնագագաթներից 55-ը, որոնց բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 4000 մետր, իսկ հարաբերական բարձրությունը` 500 մետր:

Ժայռոտ լեռներից արևելք անցնում են Մեծ հարթավայրերը` հսկայական տափաստանային բուսականությամբ: Նահանգի արևմուտքում գտնվում է Կոլորադո լեռնաշղթան, որի զբաղեցրած տարածքը կիսաանապատային գոտի է:

ԿլիմաԽմբագրել

Կոլորադոյի կլիմայական պատկերը փոփոխական է: Հարավային մասը միշտ չէ, որ ավելի տաք է, քան հյուսիսայինը, որն էլ կապված է ժայռոտ լեռնաշղթայի հետ, և որքան բարձրանում ենք վեր, ջերմաստիճանը նվազում է, իսկ խոնավությունը մեծանում է: Կլիմայական պայմանների համաձայն, նահանգը բաժանված է երկու մասի` արևելյան հարթավայրերը և արևմտյան ափամերձ տարածքները:

Արևելքում կլիման չափավոր մայրցամաքային է: Ունի ցածր խոնավություն և չափավոր տեղումներ (տարեկան 380-630 մմ): Այստեղ է գրանցվել ԱՄՆ-ի ամենաբարձր միջին ջերմաստիճանը: Ամռանը միջին ջերմաստիճանը հասնում է 35°C-ի, իսկ ձմռանը` -18 °C: Ամենատաք ամիսը հուլիս ամիսն է:

Արևելյան Կոլորադոյի կլիման ավելի համասեռ է: Այստեղ ամենատաք ամիսը հուլիսն է (21 °C): Ձմռանը այստեղ շատ խոնավ է, ի տարբերություն պետության արևելյան մասի:

ՀիդրոգրաֆիաԽմբագրել

Կոլորադո գետը նահանգի ամենախոշոր գետն է: Այստեղ հյուսիսում է գտնվում նրա աղբյուրը: Այն հոսում է Կոլորադոյի արևմտյան մասով: Նահանգի հարավային մասում է գտնվում ևս մեկ խոշոր գետի Րիո-Գրանդեի ակունքը: Այն սկիզբ է առնում Ժայռոտ լեռներից և հոսում դեպի հարավ: Կարելի է առանձնացնել նաև Արկանզաս գետը, որի ակունքը նույնպես գտնվում է Կոլորդաոյում: Այն հոսում է դեպի արևելք մեծ հարթավայրերի երկայնքով, այնուհետև թափվում է Միսիսիպի գետը: Մեկ այլ խոշոր գետ է Սայթ-Փլաթթը: Ամենախոշոր և ամենախորը լիճը դա Գրանդ-Լեյքն է, իսկ երկրորդ տեղում զբաղեցնում է Սան Կրիստոբալ լիճը:

ԲնակչությունԽմբագրել

2013 թվականի տվյալներով Կոլորադոյում բնակվում է 5 268 367 մարդ: Բնակչության աճը մեծ է ծնելիության բարձր մակարդակի և մեծ թվով ներգաղթյալների շնորհիվ: Բնակչության բարձր աճ սպասվում է Ժայռոտ լեռների արևելյան ափին` հատկապես Դենվերում:

Ամենախտաբնակ քաղաքը, նահանգի վարչական կենտրոն Դենվերն է: Նրա ագլոմերացիայում Դենվեր-Աուրորա-Քուռերում ապրում է 2 927 900 մարդ, այսինքն, նահանգի ընդհանուր բնակչության մոտ երկու երրորդը:

Կոլորադոյում մեծ թվով իսպանացիներ են ապրում: Նրանք հիմնականում ապրում են Դենվերում և դրանից հարավ ու համարվում են այդ հողի առաջին բնակիչները ու ժառանգները: 2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով պարզվեցլ է, որ բնակչության 10.5% -ը խոսում է իսպաներեն:

Նահանգի տարածքում ապրում են աֆրոամերիկացիներ, չինացիներ, կորեացիներ և այլ ազգի ներկայացուցիչներ: Հիմնականում նրանք ապրում են Դենվերից արևմուտք, Ավրորայի շրջանում: Նրանցից շատերը գաղթականների ժառանգներ են:

Կրոնական կազմԽմբագրել

 
Կաթոլիկ եկեղեցին քաղաքից ոչ հեռու Բոուլդեր (Կոլորադո)

Քրիստոնեությունը նահանգի ամենատարածված կրոնն է, որին դավանում է բնակչության 65 %-ը: Բողոքականությունը նահանգում ամենատարածված քրիստոնեական ճյուղն է, որին դավանում է Կոլորադոյի բնակչության 44 %-ը: Իսկ կաթոլիկության հետևորդները կազմում են բնակչության 19 % -ը:

Միջին հաշվով ԱՄՆ-ում աթեիստների թիվը կազմում է 17%, իսկ Կոլորադոյում` 25%:

ՏնտեսությունԽմբագրել

 
Եգիպտացորենի բուսականություն Կոլորադոյում
 
Միացյալ Նահանգների Ազգային բանկը
 
Republic Plaza —ամենաբարձր աշխատանքային շենքը (218 մ, Դենվեր)

2007 թվականի տվյալներով Կոլորադո նահանգի ՀՆԱ-ն կազմել է 236 մլրդ դոլար: Մեկ շնչին ընկնող եկամուտը կազմում է 41,192 դոլար: Այս ցուցանիշով Կոլորադոն ԱՄՆ-ում զբաղեցնում է 11-րդ տեղը: XIX դարի կեսերից նահանգի տնտեսության հիմքը դարձան հանքաարդյունաբերությունը և գյուղատնտեսությունը: Իսկ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին աճել է սպասարկման ոլորտի դերը:

Կոլորադոյում զարգացած են սննդի արդյունաբերության, ինժեներական, քիմիական արդյունաբերության, մետաղագործության ոլորտները: Նահանգում գոյություն ունեն ածխի, նավթի, բնական գազի, վանադիումի, ուրանի, ցինկի, ոսկու, արծաթի և մոլիբդենի հանքավայրեր: Կոլորադոն ԱՄՆ-ում գարեջրի արտադրությամբ առաջատար նահանգ է: Նահանգի տնտեսությունը ունի բարձր տեխնոլոգիական որակ:

Դենվերը Կոլորադոյի ամենակարևոր ֆինանսական կենտրոնն է, որտեղ կան մի քանի խոշոր բանկեր: Ինչպես նաև կան սննդի արդյունաբերության, մեքենաշինության, թեթև արդյունաբերության ոլորտի ձեռնարկություններ: Կոլորադոյում եկամտահարկը 4.63% է, անկախ եկամտի չափից: Ի տարբերություն այլ նահանգների, որտեղ հարկը հաշվարկվում է «դաշնային ճշգրտված համախառն եկամտի» հիման վրա, Կոլորադո նահանգում հարկային բազան «հարկվող եկամուտ» է (եկամտի դաշնային նպաստներից և դաշնային ստանդարտ նվազեցումներից հետո): Նահանգում անշարժ գույքը և անձնական ձեռնարկությունները ենթակա են հարկման, իսկ պետական գույքը 2003 թ. դրանից ազատվել է: 2010 թ. հունվարի դրությամբ Կոլորադոյում գործազրկության մակարդակը կազմել է 7.4%:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել