Կապիտալը 21-րդ դարում

«Կապիտալը 21-րդ դարում» (ֆր.՝ Le Capital au XXIᵉ siècle), ֆրանսիացի տնտեսագետ Թոմ Պիկետիի գիրքը տնտեսական անհավասարության մասին Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում՝ սկսած 18-րդ դարից։ 2013 թվականի օգոստոսին հրատարակվել է ֆրանսերեն, 2014 թվականի ապրիլին՝ անգլերեն[1]։ Գրքի կենտրոնական թեզն այն է, որ երբ կապիտալի (r) եկամտաբերությունը երկարաժամկետ հեռանկարում գերազանցում է տնտեսական աճի տեմպը (g), արդյունքը հարստության կենտրոնացումն է, և հարստության այս անհավասար բաշխումը առաջացնում է սոցիալական և տնտեսական անկայունություն։ Պիկետին առաջարկում է ստեղծել հարստության պրոգրեսիվ հարկերի գլոբալ համակարգ՝ հավասարության պայմաններ ապահովելու և հարստության առյուծի բաժինը բացարձակ փոքրամասնության վերահսկողության տակ չհայտնվելու համար։

Կապիտալը 21-րդ դարում
ֆր.՝ Le Capital au XXIe siècle
Capital in the Twenty-First Century (front cover).jpg
ՀեղինակԹոմաս Պիկետի
Տեսակէսսե
Ժանրտնտեսագիտություն
ԹեմաԿապիտալիզմ, տմտեսության պատմություն և Տնտեսական անհավասարություն
Բնօրինակ լեզուֆրանսերեն
ԵրկիրFlag of France (lighter variant).svg Ֆրանսիա
Հրատարակման վայրՓարիզ
Հրատարակման տարեթիվ2013
Կայքpiketty.pse.ens.fr/en/capital21c2(ֆր.) և msz.co.jp/book/detail/07876.html(ճապոներեն)
Commons-logo.svg Capital in the Twenty-First Century Վիքիպահեստում

2014 թվականի կեսերի դրությամբ գրքի ֆրանսերեն հրատարակությունը վաճառվել է 50,000 օրինակով, 2014 թվականի ապրիլի 24-ի անգլերեն հրատարակությունը՝ 80,000 տպագիր և ավելի քան 13,000 թվային օրինակով։ Հարվարդի համալսարանի հրատարակչությունը նախատեսում է վաճառել լրացուցիչ 200,000 օրինակ[2]։ 2014 թվականի մայիսի 18-ին գիրքը զբաղեցրել է առաջին տեղը Նյու Յորք Թայմսի («New York Times») բեսթսելլերների ցանկում։ Գիրքը ռուսերեն լույս է տեսել 2015 թվականին[3]։

2019 թվականի վերջի դրությամբ գիրքն ուներ ավելի քան 2,5 միլիոն օրինակ ընդհանուր տպաքանակ 40 լեզուներով[4]։ 2019 թվականի սեպտեմբերին թողարկվել է «Կապիտալ և գաղափարախոսություն» վերնագրով «Կապիտալը 21-րդ դարում» գրքի շարունակությունը։

Գրքի բովանդակությունըԽմբագրել

Գրքի կենտրոնական թեզն այն է, որ անհավասարությունը պատահական չէ, այլ կապիտալիզմի անհրաժեշտ հատկանիշն է և կարող է կանխվել միայն պետական միջամտությամբ[5]։ Գրքում ասվում է, որ կապիտալիզմը, եթե չբարեփոխվի, կարող է վտանգել ժողովրդավարությունը[6]։ Պիկետին իր փաստարկը հիմնում է բանաձևի վրա, որը հաստատում է կապիտալի եկամտաբերության փոխարժեքի ( , անգլ.՝ rate of return on capital) և տնտեսական աճի մակարդակի ( , անգլ.՝ rate of economic growth) հարաբերակցությունը, որտեղ  -ը ներառում է շահույթը, դիվիդենդները, տոկոսագումարները, վարձավճարները և այլն։ Իսկ  -ն չափվում է որպես եկամտի (անգլ.՝ income) կամ արտադրանքի (անգլ.՝ output) աճ։ Նա պնդում է, որ այն ժամանակաշրջաններում, երբ աճը ցածր է, հարստությունը հակված է ավելի արագ կուտակվելու  -ից (այսինքն, կապիտալի շահույթից), քան աշխատուժից ստացված եկամուտից, և այդպիսով կենտրոնանում է վերին դեցիլի կամ նույնիսկ վերին ցենտիլի ձեռքերում՝ մեծացնելով անհավասարությունը։ Այսպիսով, դիվերգենցիայի (լատ.՝ divergentia , տարամիտում, անջատում[7]) և հարստության ավելի մեծ անհավասարության հիմնական աղբյուրը կարող է արտահայտվել մաթեմատիկական անհավասարությամբ՝  : Պիկետին հարստության ժառանգումը դիտարկում է նույն բանաձեւով։

Գրքի հեղինակը պնդում է, որ պատմականորեն Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում աճող անհավասարության միտում կար, որը շրջվեց 1913-1970 թվականներին մի քանի եզակի հանգամանքների պատճառով՝ երկու համաշխարհային պատերազմներ, Մեծ դեպրեսիա և հսկայական պետական ​​պարտքի հետևանքով առաջացած անկում։ Այս հանգամանքները ոչնչացրեցին մեծ հարստություն, հատկապես՝ էլիտաների[8] հարստությունը։ Այս իրադարձությունները դրդել են կառավարություններին քայլեր ձեռնարկել եկամուտների վերաբաշխման ուղղությամբ, բացի այդ, արագ տնտեսական աճը հանգեցրել է ժառանգական հարստության դերի նվազմանը[9]։

Ավելին, հեղինակը պնդում է, որ աշխարհը վերադառնում է «ժառանգական կապիտալիզմին» (անգլ.՝ «patrimonial capitalism»), որտեղ տնտեսության մեծ մասը վերահսկվում է ժառանգական կապիտալի կողմից, և որ նրա հզորությունը մեծանում է, ինչը հանգեցնում է օլիգարխիայի[10]։ Կուտակված կապիտալի վրա հիմնված քարացած դասակարգային կառուցվածք ունեցող հասարակությունը պատկերացնելու համար Պիկետին օրինակներ է օգտագործում Օնորե դը Բալզակի, Ջեյն Օսթինի և Հենրի Ջեյմսի գրական ստեղծագործություններից[11]:Պիկետիի առաջարկների համաձայն՝ տարեկան մինչև 2 տոկոս հարստության համաշխարհային հարկը, որը զուգորդվում է մինչև 80 տոկոս պրոգրեսիվ եկամտահարկի հետ, կնվազեցնի անհավասարությունը[12]։

ԱրձագանքներԽմբագրել

Տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Փոլ Կրուգմանը գիրքը նկարագրեց որպես «անհավասարության գերազանց, լայնածավալ ուսումնասիրություն»[13] և «այս տարվա և գուցե տասնամյակների ամենակարևոր գիրքը տնտեսական տեսության վերաբերյալ»[10]։ Նա առանձնացնում է գիրքը տնտեսագիտության մյուս բեսթսելլերներից, քանի որ այն ներկայացնում է «լուրջ գիտական ​​ձեռքբերում, որը փոխում է դատողությունների ընթացքը»[14]։

  Այն ժամանակ, երբ մի քանիսի ձեռքում հարստության և եկամուտների կենտրոնացումը կրկին ի հայտ է եկել որպես կենտրոնական քաղաքական խնդիր, Պիկետին ավելին է անում, քան ներկայացնում է անգնահատելի փաստաթուղթ այն մասին, ինչ տեղի է ունենում այժմ անզուգական պատմական խորությամբ։ Նա նաև առաջարկում է անհավասարության մի տեսակ «դաշտի միասնական տեսություն», որը միավորում է տնտեսական աճը, եկամտի բաշխումը կապիտալի և աշխատանքի միջև, հարստության և եկամտի բաշխումը անհատների միջև։ Կապիտալը 21-րդ դարում չափազանց կարևոր գիրք է բոլոր առումներով։ Պիկետին փոխել է մեր տնտեսական դիսկուրսը, մենք երբեք չենք խոսի հարստության և անհավասարության մասին, ինչպես նախկինում
- Փոլ Կրուգման[13]
 

Համաշխարհային բանկի նախկին ավագ տնտեսագետ Բրանկո Միլանովիչը գիրքն անվանեց «տնտեսական մտքի ջրբաժաններից մեկը»[15][16]։

Ըստ Տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր Ռոբերտ Սոլոուի, Պիկետին «նոր և հզոր ներդրում է ունեցել հին հարցի մեջ. քանի դեռ եկամտաբերությունը գերազանցում է աճի տեմպերը, հարուստների եկամուտն ու կապիտալը կաճի ավելի արագ, քան սովորական աշխատանքային եկամուտը»[17]։

Ֆրանսիացի պատմաբան և քաղաքագետ Էմանուել Թոդը «Կապիտալը 21-րդ դարում» գիրքը անվանել է «գլուխգործոց» և «գիրք, որը համաշխարհային տնտեսական և սոցիալական էվոլյուցիայի աղբյուրն է»[18]։

ՔննադատությունԽմբագրել

Որոշ քննադատներ Պիկետիին մեղադրում է անհավասարությունը իր վերլուծության կենտրոնում դնելու համար՝ առանց որևէ բացատրության, թե ինչու։ Ըստ Մարտին Վուլֆի, Պիկետին միայն ենթադրում է, որ անհավասարությունը կարևոր է, բայց ոչ մի տեղ չի բացատրում, թե ինչու, այլ միայն ցույց է տալիս, որ այն գոյություն ունի և խորանում է[19]։

2014 թվականի մայիսի 23-ին Financial Times (FT) տնտեսական նորությունների խմբագիր Քրիս Ջայլսը մատնանշեց այն, ինչ նա անվանեց «անբացատրելի սխալներ» Պիկետիի տվյալների մեջ, մասնավորապես՝ կապված հարստության աճող անհավասարության հետ՝ սկսած 1970-ականներից[20][21][22][23][24][25]։

  Պրոֆեսոր Պիկետիի 577 էջանոց հատորի հիմքում ընկած տվյալները, որոնք վերջին շաբաթների ընթացքում գերակշռում էին բեսթսելերների ցանկում, պարունակում են մի շարք սխալներ, որոնք շեղում են նրա եզրակացությունները։ FT-ն իր աղյուսակներում գտել է սխալներ և անհասկանալի թվեր, որոնք նման են այն սխալներին, որոնք խաթարել են Կարմեն Ռայնհարթի և Քենեթ Ռոգոֆի անցյալ տարվա աշխատանքը պետական ​​պարտքի և տնտեսական աճի վերաբերյալ։ Գրքի կենտրոնում պրոֆ. Պիկետին գտնում է այն միտքը, որ հարստության անհավասարությունը հակված է վերադառնալու այն մակարդակին, որը վերջին անգամ նկատվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին։ Մեր հետազոտությունը ոչնչացնում է այս պնդումը՝ ցույց տալով, որ պրոֆ. Պիկետին չունի ապացույցներ, որոնք հաստատում են այն թեզը, որ ընդհանուր հարստության աճող մասնաբաժինը գտնվում է ամենահարուստ քչերի ձեռքում
- Քրիս Ջայլս[26]
 

Պիկետին պատասխան գրեց՝ պաշտպանելով իր եզրակացությունները և պնդելով, որ վերջին հետազոտությունը (նա մեջբերում է Էմանուել Սաեսի և Գաբրիել Զուկմանի 2014 թվականի մարտի շնորհանդեսը՝ «The Distribution of US Wealth, Capital Income and Returns since 1913», սատարում է իր բացահայտումները հարստության աճող անհավասարության և նույնիսկ ցույց են տալիս ԱՄՆ-ում անհավասարության ավելի մեծ աճ, քան իր գրքում[28]։ Ֆրանսպրեսին (ֆր.՝ Agence France-Presse, AFP) տված հարցազրույցում նա մեղադրեց FT-ին «անազնիվ քննադատության» մեջ և ասաց, որ Ջայլսի հոդվածը «ծիծաղելի էր, քանի որ մնացած բոլոր հրապարակումները խոստովանում են, որ ամենամեծ հարստությունն ավելի արագ է աճում»[29]։

ՀրատարակություններԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Piketty’s Capital: An Economist’s Inequality Ideas Are All the Rage by Megan McArdle, Bloomberg Businessweek, May 29, 2014
  2. Marc Tracy (24 April 2014). Piketty’s 'Capital': A Hit That Was, Wasn’t, Then Was Again: How the French tome has rocked the tiny Harvard University Press. The New Republic. Retrieved 27 April 2014.
  3. Томас Пикетти։ ««Капитал в XXI веке»»։ Ad Marginem։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-09-23-ին։ Վերցված է 2015-09-08 
  4. «Thomas Piketty Is Back With a 1,200-Page Guide to Abolishing Billionaires» (անգլերեն)։ .bloomberg.com։ Վերցված է 2020-01-21 
  5. Ryan Cooper (March 25, 2014)։ «Why everyone is talking about Thomas Piketty's Capital in the Twenty-First Century»։ The Week 
  6. Ryan Cooper (March 25, 2014)։ «Why everyone is talking about Thomas Piketty's Capital in the Twenty-First Century»։ The Week 
  7. Դիվերգենցիան բառարանում
  8. Steven Pearlstein (March 28, 2014)։ «‘Capital in the Twenty-first Century’ by Thomas Piketty»։ The Washington Post 
  9. Steven Pearlstein (March 28, 2014)։ «‘Capital in the Twenty-first Century’ by Thomas Piketty»։ The Washington Post 
  10. 10,0 10,1 Paul Krugman (March 23, 2014)։ «Wealth Over Work»։ The New York Times 
  11. Steven Pearlstein (March 28, 2014)։ «‘Capital in the Twenty-first Century’ by Thomas Piketty»։ The Washington Post 
  12. Steven Pearlstein (March 28, 2014)։ «‘Capital in the Twenty-first Century’ by Thomas Piketty»։ The Washington Post 
  13. 13,0 13,1 13,2 Paul Krugman (May 8, 2014). Why We’re in a New Gilded Age. New York Review of Books. Retrieved April 14, 2014
  14. Paul Krugman (April 24, 2014). The Piketty Panic. The New York Times. Retrieved April 26, 2014
  15. John Cassidy (March 31, 2014). Forces of Divergence: Is Surging Inequality Endemic to Capitalism? The New Yorker. Retrieved April 13, 2014.
  16. Branko Milanovic (October 2013). The return of «patrimonial capitalism»: review of Thomas Piketty’s «Capital in the 21st century», Munich Personal RePEc Archive. Retrieved April 20, 2014.
  17. Robert M. Solow. Thomas Piketty Is Right. The New Republic.
  18. Emmanuel Todd (September 14, 2013). Piketty décrypte le come-back des héritiers Archived 2014-04-24 at the Wayback Machine.. Marianne.
  19. Martin Wolf, «‘Capital in the Twenty-First Century’, by Thomas Piketty», Financial Times, April 15, 2014
  20. Chris Giles (May 23, 2014). Thomas Piketty’s exhaustive inequality data turn out to be flawed. Financial Times. Retrieved May 23, 2014.
  21. Mark Gongloff (May 23, 2014). Thomas Piketty’s Inequality Data Contains 'Unexplained' Errors: FT. The Huffington Post. Retrieved May 23, 2014.
  22. Kevin Drum (May 23, 2014). Chris Giles Challenges Thomas Piketty’s Data Analysis. Mother Jones. Retrieved May 23, 2014.
  23. Irwin Neil (May 23, 2014)։ «Did Thomas Piketty Get His Math Wrong?»։ The New York Times։ Վերցված է May 25, 2014 
  24. Doward Jamie (May 24, 2014)։ «Thomas Piketty's economic data 'came out of thin air'»։ The Guardian։ Վերցված է May 25, 2014 
  25. Джайлс, Крис։ ««Капитал в 21 веке»: проблемы с данными» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2014-06-27 
  26. Weissmann Jordan (May 23, 2014)։ «Financial Times: Piketty’s Data Is Full of Errors»։ Slate։ Վերցված է May 25, 2014 
  27. Weissmann Jordan (May 23, 2014)։ «Financial Times: Piketty’s Data Is Full of Errors»։ Slate։ Վերցված է May 25, 2014 
  28. Thomas Piketty (May 23, 2014). Piketty response to FT data concerns. Financial Times. May 23, 2014
  29. Jennifer Rankin (May 26, 2014). Thomas Piketty accuses Financial Times of dishonest criticism. The Guardian. Retrieved May 26, 2014.

Արտաքին հղումներԽմբագրել