Կադիս (իսպ.՝ Cadiz), քաղաք և նավահանգիստ Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում, Անդալուզիայում, Ատլանտյան օվկիանոսի Կադիս ծոցի ափին։ Կադիս նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Կադիսը հիմնադրվել է փյունիկացիների կողմից մոտ մ․ թ․ ա․ 1100 թվականին։ Հույները այն անվանում էին Գադիրա կամ Գադեյրա, իսկ հռոմեացիները՝ Գադես։

Քաղաք
Կադիս
Cadiz
Դրոշ Զինանշան
Bandera de Cádiz.svg Escudo de Cádiz (oval).svg

11150 Vejer de la Frontera, Cádiz, Spain - panoramio (27).jpg
Կոորդինատներ: 36°31′0″ հս․ լ. 6°17′0″ ամ. ե. / 36.51667° հս․. լ. 6.28333° ավ. ե. / 36.51667; 6.28333
ԵրկիրԻսպանիա Իսպանիա
ՀամայնքԲայա-դե-Կադիս
Հիմնադրված էմ. թ. ա. 1104 թ.
Մակերես12.1 կմ²
ԲԾՄ11 մ
Պաշտոնական լեզուիսպաներեն
Բնակչություն123 948 մարդ (2012)
Խտություն10 000 մարդ/կմ²
Ժամային գոտիUTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ(+34) 956
Փոստային ինդեքս11071
Փոստային ինդեքսներ11000
Ավտոմոբիլային կոդCA
Պաշտոնական կայքcadiz.es
##Կադիս (Իսպանիա)
Red pog.png

Կադիսն Արևմտյան Եվրոպայի շարունակաբար բնակեցված ամենահին քաղաքներից է, որտեղ, ինչպես վկայում են հնագիտական պեղումների ադյունքները, մարդիկ սկսել են ապրել դեռևս 3100 տարի առաջ[1][2][3][4][5]: Կադիսը ներառված է Եվրոպայի հնագույն քաղաքների ցանցում [4][6]:

Կադիսի ամենամյա կառնավալը Անդալուսիայի ամենահայտնի, սիրված, մեծ ժողովրդականություն վայելող տոնակատարությունն է[7]:

ԱնվանումԽմբագրել

Անվանումը փյունիկերեն է։ Հնում հայտնի է եղել որպես Գադիր, որը հիմնադրել են փյունիկցիները մ․ թ․ ա․ մոտ 800 թվականին։ Գադիր նշանակում է «պատնեշ» (զառիթափ՝ զառիվեր ափ, ուր տեղակայված է քաղաքը)։ Հետագայում տարբեր լեզուներում անվանումը կրել է հնչյունային փոփոխություններ։ Հռոմեացիների մոտ ստացել է Gades (Gadis) ձևը, ավելի ուշ արաբների մոտ՝ Կադիս ձևը, որից առաջացել է այժմյան իսպաներեն Gadiz ձևը[8]։

ՊատմությունԽմբագրել

Կադիսը թերևս ամենահինն է Հարավարևմտյան Եվրոպայի պահպանված քաղաքներից: Ըստ մի ավանդազրույցի՝ կառուցվել է Տրոյական պատերազմից 80 տարի անց[9] և բնակեցված է եղել Tartessů ցեղի մարդկանցով (ուսումնասիրողները նրանց համադրում են Աստվածաշնչում հիշատակված թարշիշ ցեղի հետ): Մեր թվականությունից առաջ 500 թվականից քաղաքին տիրել են փյունիկեցիները, Պունիկյան երկրորդ պատերազմից (մ. թ. ա. 218 - 201 թթ.) հետո՝ նրանց հաղթած հինհռոմեացիները: Հետագայում քաղաքը նվաճել են մավրերը, 1262 թվականին՝ իսպանացիները:

1492 թվականին Ամերիկայի հայտնագործումից հետո Կադիսը դարձել է Եվրոպայի ամենահարուստ քաղաքներից մեկը՝ երկրորդ պլան մղելով Սևիլյային և դառնալով դեպի Վեստ Ինդիա մեկնող ու այնտեղից վերադարձող նավերի հիմնական նավահանգիստը: 16-18-րդ դարերում քաղաքը ենթարկվել է անգլիացիների բազմաթիվ հարձակումներին, բայց դրանց մեծ մասը կարողացել է ետ մղել՝ զգալի կորուստներ պատճառելով գրոհողներին: 18-19-րդ դարերում Կադիսն սկսել է անկում ապրել՝ կապված Ամերիկայում Իսպանիայի գաղութների կորստի հետ: Չնայած դրան՝ այսօր էլ շարունակում է մնալ իսպանական կարևորագույն նավահանգստային քաղաքներից մեկը:

ԿլիմաԽմբագրել

Կադիսը, ըստ Köppen climate classification|Köppen Csa-ի դասակարգման, ունի միջերկրածովյան կլիմա՝ շոգ ամառներով և չափազանց մեղմից տաքի հասնող ձմեռներով: Արևոտ օրերի քանակով առաջին տեղն է զբաղեցնում Եվրոպայում: Ձյան տեղումներ այստեղ չեն եղել առնվազն սկսած 19-րդ դարից[10]:

Կադիս (1981–2010)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 22.5
(72.5)
25.3
(77.5)
29.0
(84.2)
31.4
(88.5)
36.5
(97.7)
37.6
(99.7)
40.0
(104)
43.0
(109.4)
37.8
(100)
31.5
(88.7)
27.6
(81.7)
23.6
(74.5)
43.0
(109.4)
Միջին բարձր °C (°F) 16.0
(60.8)
16.8
(62.2)
18.8
(65.8)
19.9
(67.8)
22.1
(71.8)
25.3
(77.5)
27.7
(81.9)
27.9
(82.2)
26.3
(79.3)
23.4
(74.1)
19.6
(67.3)
16.9
(62.4)
21.6
(70.9)
Միջին օրական °C (°F) 12.7
(54.9)
13.8
(56.8)
15.5
(59.9)
16.8
(62.2)
19.1
(66.4)
22.4
(72.3)
24.6
(76.3)
25.0
(77)
23.3
(73.9)
20.3
(68.5)
16.5
(61.7)
13.9
(57)
18.6
(65.5)
Միջին ցածր °C (°F) 9.4
(48.9)
10.7
(51.3)
12.3
(54.1)
13.7
(56.7)
16.2
(61.2)
19.5
(67.1)
21.4
(70.5)
22.0
(71.6)
20.3
(68.5)
17.3
(63.1)
13.4
(56.1)
10.9
(51.6)
15.4
(59.7)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) 0.2
(32.4)
3.2
(37.8)
3.0
(37.4)
8.0
(46.4)
9.2
(48.6)
14.0
(57.2)
16.8
(62.2)
17.2
(63)
14.0
(57.2)
9.0
(48.2)
4.6
(40.3)
2.2
(36)
0.2
(32.4)
Անձրևի տեղումներ մմ (դյույմ) 69.0
(2.717)
58.5
(2.303)
34.7
(1.366)
45.2
(1.78)
26.9
(1.059)
6.7
(0.264)
0.2
(0.008)
1.7
(0.067)
23.8
(0.937)
67.3
(2.65)
97.7
(3.846)
92.3
(3.634)
524
(20.631)
Միջ. անձրևոտ օրեր (≥ 1.0 mm) 6.9 6.4 4.8 5.6 3.2 1.0 0.1 0.2 2.5 5.6 7.2 8.1 51.6
% խոնավություն 75 74 71 69 70 69 68 70 71 74 74 76 71.8
Միջին ամսական արևային ժամ 184 197 228 255 307 331 354 335 252 228 187 166 3024
աղբյուր: Agencia Estatal de Meteorología[11]

Աղբյուրը՝ Agencia Estatal de Meteorología[12][13][14][15]

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. http://www.elpais.com/articulo/cultura/Hallado/Cadiz/muro/3000/anos/elpepucul/20070930elpepicul_7/Tes}}
  2. Oficina Municipal del Plan General de Ordenación Urbana (PGOU), compuesta por personal de la Oficina de Planeamiento y Gestión Urbanística reforzada con personal del Área de Urbanismo.։ «Memoria del Plan General de Ordenación Urbana.»։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 December 2009-ին։ Վերցված է 30 July 2009։ «Extraido de la web del ayuntamiento y del siguiente apartado 
  3. Phoenicians according to the Iberian protohistoric architecture project.
  4. 4,0 4,1 Nash Elizabeth (9 October 2007)։ «'Europe's oldest city' is found - Europe, World - The Independent»։ The Independent (London: INMISSN 0951-9467։ OCLC 185201487։ Վերցված է 19 May 2011 
  5. Strabo, Geographica 3.5.5
  6. MAETN (1999)։ «diktyo»։ classic-web.archive.org։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 October 2005-ին։ Վերցված է 19 May 2011 
  7. http://www.segabg.com/article.php?id=00001&issueid=703&sectionid=10 |заглавие= Магията на Андалусия |достъп_дата=16 март 2013 |автор=Цветана Евгениева |труд=Сега |издател=СЕГА АД}}
  8. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս» 
  9. Historia de Arquitectura de España: Fenicios
  10. «OLAS DE FRÍO, ENTRADAS FRÍAS Y TEMPORALES DE NIEVE EN ESPAÑA 1830 - 1985»։ Foro de Tiempo.com։ Վերցված է 2019-10-26 
  11. «Guía resumida del clima en España (1981-2010)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 October 2017-ին 
  12. |título=Guía resumida del clima en España|url=http://www.aemet.es/es/conocermas/recursos_en_linea/publicaciones_y_estudios/publicaciones/detalles/guia_resumida_2010%7Ceditor=Agencia Estatal de Meteorología (AEMET)|fechaacceso=3 de abril de 2016}}
  13. |título=Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores climatológicos normales en la estación meteorológica de Cádiz|url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=5973&k=and Cádiz}}
  14. |título=Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores climatológicos normales en la estación meteorológica de Cádiz|url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=5973&k=and Cádiz}}
  15. |título=Datos de la Agencia Estatal de Meteorología: Valores extremos en la estación meteorológica del Aeropuerto de Jerez de la Frontera.|url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=5960&k=and}}

ԳրականությունԽմբագրել

  • Кадикс, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907.
  • Bustos Rodríguez, Manuel. Cádiz en el sistema atlántico. La ciudad, sus comerciantes y la actividad mercantil (1650-1830) UCA, 1995.
  • Bustos Rodríguez, Manuel. Los comerciantes de la carrera de Indias en el Cádiz del siglo XVIII (1713-1775), UCA, 1996.
  • Caro Cancela, Diego. La Segunda república en Cádiz: elecciones y partidos políticos. Diputación Provincial, Cádiz. 1987
  • Chic, G (1979) Gades y la desembocadura del Guadalquivir, Gades 3. pag. 16 ss (1983) “Portus Gaditanus”, Gades 11, pp.105-120.
  • Fernández Reina, Javier, La ciudad insular, Cádiz, 2001.
  • Gavala, J (1959): La Geología de la Costa y Bahía de Cádiz y el poema "Ora Marítima", de Avieno. Madrid, Instituto Geológico y Minero de España. Edición facsímil en Cádiz, Diputación Provincial, 1992.
  • Millán Chivite, J.L. Cádiz, siglo XX. Del Cádiz hundido al Cádiz que resurge vol. IV.
  • Payán Sotomayor, Pedro Manuel. El habla de Cádiz. Ed. Quorum, Cádiz, 2001.
  • Pérez Serrano, J. Cádiz, la ciudad desnuda. Cambio económico y modelo demográfico en la formación de la Andalucía contemporánea. Cádiz, 1992.
  • Piñeiro Blanca, Joaquín M. Ramón de Carranza: un oligarca gaditano en la crisis de la Restauración. Universidad de Cádiz, 1998.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Կադիս հոդվածին
Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝
Cádiz
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 154