Լոբի
Լոբի
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Թիթեռնածաղկավորներ
Ընտանիք Ընդավոր
Ցեղ Լոբի
Լատիներեն անվանում
Phaséolus
L., 1753
Հոմանիշներ
  • Pisum arvense L., 1753
  • Lathyrus oleraceus Lam., 1779
  • Pisum vulgare S.B.Jundz., 1791

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում





Լոբի (լատ.՝ Phaséolus), թիթեռնածաղկավորների կարգ, ընդավորների ընտանիք: Միավորում է մոտ 97[1] տեսակ երկու կիսագնդերի տաք վայրերում: Բազմանում է պտուղների և սերմերի, իսկ որոշ տեսակներ էլ ծաղիկների միջոցով («թուրքական լոբի» անունով)[2][3]:

Մշակաբույսերի տեսակներից առաջին տեղը զբաղեցնում է սովորական լոբին տարատեսակ ձևերով և տեսակներով, որոնցից մի մասը փաթաթվող է, մյուս մասը՝ թփային: Այս տեսակի հայրենիքը Լատինական Ամերիկան է:

Լոբու այլ տեսակ է կրակոտ կարմիր լոբին (Phaseolus coccineus)՝ կարմիր ծաղիկներով, հաճախ հանդիսանում է դեկորատիվ բույս:

Որոշ տեսակներ, որոնց սովորաբար անվանում են «լոբի», պատկանում են լոբազգիների այլ ցեղին, օրինակ մաշ (մրտուկ) տեսակը: Հայտնի սննդային բույսեր են սովորական, ռուսական կամ ձիա լոբին, որոնք պատկանում են թիթեռնածաղկավորների կարգի սիսեռների ցեղին:

Բուսաբանական նկարագիրԽմբագրել

Միամյա խոտաբույսը հիմնականում գանգուր է, փետրանման տերևներով: Արմատային համակարգը առանցքային է:

Թերթիկները 3-ն են, շատ հազվադեպ՝ 1-ը: Ե՛վ ամբողջ տերևը, և՛ յուրաքանչյուր թերթիկ ամրացված է տերևակոթից:

Ծաղիկները ամրացված են պտղանութին: Ծաղկակալը գլանաձև սկավառակի նման է: Պսակի ցեցոտ թևերը քիչ թե շատ կապված են նավակով, որի երկար գագաթը, ինչպես նաև շերտերն ու սյունը պարուրաձեւ թրթռում են:

Կախովի լոբի 5-28 սմ երկարությամբ, երկփեղկ է, սերմերի միջև ծակոտկեն հյուսվածքի անբավարար հատվածով: Սերմերը հարուստ են օսլայով և լեգմինով (Պահուստային սպիտակուց):

ՊատմությունԽմբագրել

Հնագետները Պերուում և Մեքսիկայում հայտնաբերել են լոբու սերմեր, որի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այն մշակվել է մ.թ.ա. 5000 տարի առաջ:

15-րդ դարում Քրիստափոր Կոլումբոսի ճանապարհորդությունից հետո սկսեցին լոբի մշակել նաև Եվրոպայում, Աֆրիկայում և Ասիայում:

ՏեսակներԽմբագրել

Որոշ տեսակներ՝

  • Սև լոբի
  • Կարմիր լոբի
  • Սպիտակ լոբի
  • Ալ կարմիր լոբի
  • Մանուշակագույն լոբի

Սննդային արժեքԽմբագրել

 
Լոբու տարբեր տեսակների սերմեր

Սննդի համար օգտագործվում են լոբու սերմերը և կանաչած լոբու (առօրյա կյանքում սխալ ձևով կոչվող շերտերը) կանաչ լոբին (պտուղները): Շաքարավազի և բանջարեղենի տեսակների մեջ ամբողջ լոբին սպառվում է որպես ամբողջություն, այդ թվում նաև փեղկերը և սերմերը: Շատ տեսաներ հում վիճակում թունավոր են:

Նախքան ճաշ պատրաստելը խորհուրդ է տրվում լոբին ընկղմել ջրի մեջ (8-10 ժամ): Դա նպատակահարմար է երկու նպատակով՝

  • ներծծման գործընթացը փափկացնում է լոբիները և վերադարձնում նրանց խոնավությունը, ինչը նվազեցնում է կերակուրի պատրաստման ժամանակը,
  • երբ ներծծվում են օլիգոսախարիդները (շաքարեր, որոնք չեն մարսվում մարդու մարմնում) լուծվող ջրում, առաջացնելով գազի ձևավորում և բարդացնում մարսողական պրոցեսը:

ՎնասատուներԽմբագրել

 
Կանաչ լոբի

Լոբու սերմերի գլխավոր վնասատուն հանդիսանում է լոբու սերմնաբզեզը:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Species of Phaseolus по данным сайта The Plant List(անգլ.)(լատ.) (Ստուգված է 5 Հոկտեմբերի 2016)
  2. Կաղապար:ВТ-ТСД
  3. «Турецкие бобы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 

ԳրականությունԽմբագրել

Категория:Зернобобовые культуры * Категория:Пища, ядовитая в сыром виде