Էլդար Շենգելայա (վրացերեն՝ ელდარ შენგელაია, հունվարի 26, 1933(1933-01-26)[1], Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988

Էլդար Շենգելայա
Eldar Shengelaya 2004.jpg
Ծննդյան թիվ՝հունվարի 26, 1933(1933-01-26)[1] (88 տարեկան)
Ծննդավայր՝Թիֆլիս, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Քաղաքացիություն՝Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Georgia.svg Վրաստան
Մասնագիտություն՝կինոռեժիսոր, սցենարիստ, կինոպրոդյուսեր և քաղաքական գործիչ
Պարգևներ՝ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ, Սուրբ Գեորգիի հաղթանակի շքանշան, Նիկա և Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
IMDb։ID 0791542

ԿենսագրությունԽմբագրել

Էլդար Շենգելայան ծնվել է 1933 թվականի հունվարի 26-ին Թիֆլիսում (ներկայում՝ Թբիլիսի)։

1958 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Սերգեյ Յուտկևիչի և Սերգեյ Սկվորցովի արվեստանոց), որտեղ սովորել է Ալեքսանդր Կուրոչկինի, Էդվարդ Աբալյանի, Ալեքսեյ Սախարովի հետ։

1958-1960 թվականներին եղել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի, իսկ 1960 թվականից՝ «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր։

1984 թվականին նկարահանել է «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն» ֆիլմը, որի թողարկումը համընկել է Վերակառուցման գործընթացի սկզբի հետ։ Մամուլում ֆիլմն արժանացել է դրական արձագանքների։ 1984 թվականին այն ստացել է Համամիութենական կինոփառատոնի մրցանակ, իսկ 1985 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

1993 թվականին նկարահանել է «Էքսպրես-տեղեկատվություն» կատակերգությունը (Վրաստանի և Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության համատեղ արտադրություն), որը դրական գնահատականների արժանացավ տարբեր կինոփառատոններում («Թբիլիսի-93», «Սան Ռաֆայել-94»), սակայն վարձույթում գրեթե հաջողություն չի ունեցել։

1975-1980 թվականներին վարել է ռեժիսորական արվեստանոց Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում։

1976 թվականից եղել է Վրաստանի կինոգործիչների միության վարչության առաջին քարտուղարը և ԽՍՀՄ կինոգործիչների միության վարչության քարտուղարը։

1985 թվականին ընդգրկվել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազում։

Վարել է ակտիվ քաղաքական գործունեություն. 1981-1990 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր, 1989-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։ Վրացական «Ժողովրդական ճակատ» (1989) ընդդիմադիր քաղաքական կազմակերպության հիմնադիրներից մեկն է։

1990 թվականից Վրաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր է («Դեմոկրատական կենտրոն» ընդդիմադիր խմբավորման անդամ է)։ 1992, 1995, 1999 և 2004 թվականներին ընտրվել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, տարբեր տարիների եղել է մշակութային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ, խորհրդարանի նախագահի տեղակալ։

1993 թվականին մասնակցել է «Վրաստանի քաղաքացիների միություն» քաղաքական կազմակերպության հիմնադրմանը։

ԸնտանիքԽմբագրել

  • Հայրը – Նիկոլայ Շենգելայա (1903-1943), կինոռեժիսոր, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)
  • Մայրը – Նատո Վաչնաձե (1904-1953), դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1941)
  • Եղբայր – Գեորգի Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին), կինոռեժիսոր
  • Նախկին կինը – Արիադնա Շենգելայա (ծնվել է 1937 թվականին) դերասանուհի, Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստ (2000)
  • Դուստր – Նատալյա Շենգելայա (ծնվել է 1958 թվականին), դերասանուհի
  • Դուստր – Կատյա Շենգելայա (ծնվել է 1967 թվականին)

ՖիլմագրությունԽմբագրել

ՌեժիսորԽմբագրել

ՍցենարիստԽմբագրել

  • 1965 - «Միքելա» (նովել «Անցյալի էջեր» կինոալմանախում)
  • 1973 - «Խելառները»
  • 1993 - «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»
  • 1996 - «Dog Rose» («Մասուր»)

Մասնակցություն ֆիլմումԽմբագրել

  • 2007 - «Միխայիլ Երշով։ Ընդմիշտ հիշողության մեջ» (վավերագրական)

Մրցանակներ և կոչումներԽմբագրել

  • Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1979)[2]
  • ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)
  • ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1985)
  • Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1994, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն»)
  • Վրացական ԽՍՀ Լենինի կոմերիտմիության մրցանակ (1965, ֆիլմ «Սպիտակ քարավան»)
  • Հաղթանակի Սուրբ Գեորգիի անվան շքանշան (2009)[3]
  • Համամիութենական կինոփառատոն (հատուկ մրցանակ «Աշխատանքի մարտու պոետիկ ներկայացման համար», ֆիլմ «Սպիտակ քարավան», Լենինգրադ, 1964)
  • Անդրկովկասի պետությունների ու Ուկրաինայի կինոփառատոն Կիևում (մրցանակ «Ռեժիսորական լավագույն աշխատանքի համար», ֆիլմ «Արտասովոր ցուցահանդես», 1969)
  • Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», Երևան, 1978)
  • Միջազգային կինոփառատոն Կահիրեում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ ռեժիսուրայի համար, ֆիլմ «Սամանիշվիլու խորթ մայրը», 1978)
  • Համամիութենական կինոփառատոն (Գլխավոր մրցանակ, Դիպլոմ, ֆիլմ «Կապույտ լեռներ, կամ անհավանական պատմություն», Կիև, 1984)
  • «Ոսկե արծիվ» միջազգային կինոփառատոն Թբիլիսիում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», 1993)
  • Ռուսական կինոյի փառատոն Սան Ռաֆայելում (Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, ֆիլմ «Էքսպրեսս տեղեկատվություն», Ֆրանսիա, 1994)
  • «Ոսկե ծիրան» IX միջազգային կինոփառատոն Երևանում («Փարաջանովյան թալեր» - Փարաջանովի անվան մրցանակ կինեմատոգրաֆիայում ունեցած ներդրման համար, 2012)[4]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել