Ելենա Գուրո

ռուս բանաստեղծուհի, արձակագիր և նկարչուհի

Ելենա (Էլեոնորա) Հենրիխովնա Գուրո (ռուս.՝ Еле́на (Элеоно́ра) Ге́нриховна Гур, ամուսնությամբ` Մատյուշինա, մայիսի 18 (30), 1877, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն - ապրիլի 23 (մայիսի 6), 1913[1], Պոլյանի, Stranda County, Vyborg Governorate of the Russian Empire, Ռուսական կայսրություն), ռուս բանաստեղծուհի, արձակագիր և նկարչուհի:

Ելենա Գուրո
Elena Guro 7.jpg
Ծնվել էմայիսի 18 (30), 1877
ԾննդավայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էապրիլի 23 (մայիսի 6), 1913[1] (35 տարեկանում)
Մահվան վայրՊոլյանի, Stranda County, Vyborg Governorate of the Russian Empire, Ռուսական կայսրություն
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Մասնագիտություննկարչուհի, բանաստեղծ և գրող
Թեմաներպոեզիա
Elena Guro Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Առաջին զրույցը Եկատերինա Նիզենի հետ Նինենին (Ելենա Գուրոյի քույրը), ձայնագրել է Վ. Դուվակինը: Բնօրինակ աուդիո տարբերակը, տեքստի մասնակի մեկնաբանությունը և Եկատերինա Նիզենի հետ այլ զրույցներ կարելի է գտնել «Устная история» ֆոնդի կայքում
 
Գուրոն և Մատյուշինը
 
Մատյուշինի տունը

Էլեոնորա Գուրոն ծնվել է 1877 թվականին, Պետերբուրգում: Էլեոնորայի հայրը` Հենրիխ Հելմուտ (Հենրիխ Ստեպանովիչ) Գուրոն, եղել է բարձրաստիճան զինվորական, ծառայել է Պետերբուրգի ռազմական օկրուգում որպես շտաբի քարտուղար: Gouraud տոհմը սերվել է գերմանացած ֆրանսիացի հուգենոտներից[2]: Մայրը Աննա Միխայլովնան է, ծննդյամբ` Չիստյակովա: Մայրական կողմի պապը` Միխայիլ Չիստյակովը, եղել է մանկավարժ և մանկագիր, հրատարակել է «Մանկական ընթերցանություն» ամսագիրը:

Քույրը` Եկատերինա Նիզեն, մասնակցել է ֆուտուրիստների հրատարակություններին: 1880-ական թվականներին ընտանիքը բնակություն է հաստատում Պսկովից ոչ հեռու գտնվող Պոչինի կալվածքում, որտեղ հիմնականում լինում էին ամռանը, իսկ ձմռանը ընտանիքը գալիս էր Պետերբուրգ: Ստացել է ընտանեկան գեղարվեստական կրթություն: Նա գեղանկարչությամբ զբաղվում էր Յան Ցիոնգլինսկու արվեստանոցում, որտեղ էլ ծանոթանում է ապագա ամուսնու` երաժիշտ և ավանգարդիստ նկարիչ Միխայիլ Մատյուշինի հետ, ով համարվում էր ռուսական ֆուտուրիզմի առանցքային գործիչներից մեկը: 1904 թվականին (կամ 1906 թվականին) ամուսնանում է Մ. Վ. Մատյուշինի հետ: 1906-1907 թվականներին գեղանկարչության դասեր էր ստանում Լեոն Բակստի և Մստիսլավ Դոբուժինսկու մոտ:

1909 թվականին հրատարակվում է նրա պատմվածքների, բանաստեղծությունների և պիեսների առաջին գիրքը «Շարմանկան», որի տպաքանակի զգալի մասը նրա կենդանության օրոք չվաճառվեց, դրանք վաճառվեցին նրա մահից հետո: Գրքին գոհունակությամբ էին վերաբերվում Վյաչեսլավ Իվանովը, Լև Շեստովը, Ալեքսեյ Ռեմիզովը և Ալեքսանդր Բլոկը, որի հետ Գուրոն անձամբ ծանոթ էր (Գուրոն նկարազարդել էր նրա բանաստեղծությունները «Ալեբախություն» ալմանախում) և նրա ստեղծագործությունների ու անձի նկատմամբ մշտական հետաքրքրություն էր ցուցաբերում:

1908-1910 թվականներին Գուրոն և Մատյուշինը մտնում են ռուսական կուբոֆուտուրիզմ-«բուդետլյանների» խմբի մեջ (Դավիդ Բուրլյուկ, Վասիլի Կամենսկի, Վելիմիր Խլեբնիկով), նրանք հանդիպում էին Պետերբուրգի Պեսոչնի փողոցում գտնվող Մատյուշինների տանը (այժմ` Պետերբուրգյան ավանգարդի թանգարան պրոֆեսոր Պոպովի փողոցում), այստեղ հիմնադրվում է «Կռունկ» հրատարակչությունը, 1910 թվականին լույս է տեսնում կուբոֆուտուրիստների առաջին ժողովածուն «Դատավորների թակարդը», որին մասնակցում է Գուրոն: 1910-1913 թվականներին որպես նկարիչ նա ակտիվորեն հանդես է գալիս ձախակողմյան «Երիտասարդական միության» ցուցահանդեսներում:

1912 թվականին Ելենա Գուրոն հրապարակում է իր երկրորդ ժողովածուն` «Աշնանային քուն» (Վյաչեսլավ Իվանովի դրական կարծիքով), որում ընդգրկված է համանուն պիեսը և հատվածներ հեղինակի մի շարք նկարազարդումներից: Նրա ամենահայտնի գիրքը, «Երկնային ուղտեր» (1914) հիմնականում բաղկացած է բանաստեղծություններից, այնտեղ ընդգրկված են նաև հատվածներ օրագրերից, որը հրատարակվեց հետմահու: Գուրոյի ստեղծագործությունները համակրական վերաբերմունքի են արժանացել տարբեր քննադատների կողմից, այդ թվում նաև նրանց, ովքեր բացասաբար են տրամադրված ֆուտուրիզմի հանդեպ (այդպես, Վլադիսլավ Խոդասևիչը հակադրվեց մնացած ֆուտուրիստներին): Ելենա Գուրոն մահացել է իր ամառանոցում 1913 թվականին, լեյկոզից: Նրան թաղել են ֆիննական գերեզմանոցում, բայց գերեզմանը չի պահպանվել: Ֆուտուրիստները նրա հիշատակին նվիրեցին «Երեքով» ժողովածուն (1913, գրքում ընդգրկված են Խլեբնիկովի և Ալեքսեյ Կրուչյոնիխի բանաստեղծությունները, ինչպես նաև Գուրոյի հետմահու հրատարակությունները): 1910-ական թվականների պետրոգրադյան երիտասարդ գրողների մոտ պահպանվել էր Գուրոյի պաշտամունքը, գոյություն ուներ նաև նրան նվիրված «Տունը Պեսոչնիի վրա» հրատարակչությունը («Կռունկի» շարունակությունը):

ՍտեղծագործությունԽմբագրել

 
Ելենա Գուրո, «Եղջերու», 1908-1909
 
Ելենա Գուրո, «Գլխաշորով կինը, 1910
 
Ելենա Գուրո, «Ծառի արմատները»
 
Ինքնադիմանկար

Գուրոյի ստեղծագործությանը բնորոշ է գեղանկարչության, պոեզիայի և արձակի սինկրետիզմը, կյանքի իմպրեսիոնիստական ընկալումը, պոետիկայի լակոնիկ լիրիկական հատվածները (Ռեմիզովի ազդեցությունը, Անդրեյ Բելիի «սիմֆոնիաները», Շառլ Բոդլերի արձակ բանաստեղծությունները), ազատ ոտանավորները, զաումի փորձերը («Ֆինլանդիա»): Սիրված թեմաներից են մայրությունը (մի շարք բանաստեղծություններում արտացոլված է կարոտը մահացած որդու` «Վիլհելմ Նոտենբերգի»[3] հանդեպ, որն իրականում չի եղել), բնության պանթեիստական ընկալման տարածումը աշխարհի վրա, քաղաքի նզովումը, որոշ բանաստեղծություններում սոցիալական շարժառիթները:

Գուրոյի պոեզիան կապված է Ֆինլանդիայի հետ, որտեղ նա երկար տարիներ ապրել է: «Ֆինլանդիա» բանաստեղծությունը կառուցված է ֆիննական լեզվի հնչյունաբանական ոճավորման հիման վրա: Գուրոյի «Ֆինական մեղեդի» բանաստեղծությունը նվիրված է «հայրենիքի անզուգական որդուն», այդ ժամանակների հայտնի ֆինն երգիչ Պասի Յայասկելյայնենին: Բանաստեղծության երկրորդ մասը` «Մի լացիր սիրելի մայրիկ», ըստ երևույթին գրվել է ներշնչվելով ֆինն բանաստեղծ Յակկո Յուտեյնիի համանուն բանաստեղծությամբ:

Գուրոյի նկատմամբ հետաքրքրությունը արթնացավ Վլադիմիր Մարկովի «Ռուսական ֆուտուրիզմ» (1968) աշխատանքի շնորհիվ, 1988 թվականին Ստոկհոլմում հրատարակվեց նրա «Selected prose and poetry» ժողովածուն, 1995 թվականին արխիվային չհրատարակված ստեղծագործությունները, 1996 թվականին` Բերկլիում, «Երկերը»: Ռուսաստանում հրատարակվում են երկու ժողովածուներ նույն անվանումով`«Երկնային ուխտեր», Դոնի Ռոստովում, 1993 թվականին և Պետերբուրգում «Լիմբուս Պրես» հրատարակչությունում, 2002 թվականին, բացի այդ, Պետերբուրգում հրատարակվեց «Նոթատետրից» (1997) և «Ապրում էր աշխարհում, աղքատ ասպետը» (1999), ժողովածուները: Գուրոյին նվիրված բազմաթիվ հետազոտություններ են կատարվել Ռուսաստանում և արտասահմանում:

Ստեղծագործությունները գտնվում են հետևյալ հավաքածուներում`

ՄատենագիտությունԽմբագրել

ԳրքերԽմբագրել

  • Гуро Е. Шарманка / Илл. автора. — СПб.: Сириус, 1909.
  • Гуро Е. Осенний сон / Илл. автора и Матюшин, Михаил Васильевич. — СПб.: Сириус, 1912.
  • Гуро Е., Кручёных, Алексей Елисеевич, Хлебников, Велимир Трое / Обложка и рисунки Малевич, Казимир Северинович. — СПб.: Журавль, 1913. — 96 с. — 500 экз.
  • Гуро Е. Небесные верблюжата / Илл. автора. — СПб.: Журавль, 1914.
  • Гуро Е. Небесные верблюжата. Бедный рыцарь: Стихи и проза. — Ростов-н/Д: Издательство Ростовского государственного университета, 1993. — 286 с.
  • Гуро Е. Жил на свете рыцарь бедный. — СПб.: Фонд русской поэзии, 1999. — 104 с. — 1000 экз.
  • Гуро Е. Небесные верблюжата: Избранное. — СПб.: Лимбус Пресс, 2002. — 244 с.

Ելենա Գուրոյի մասինԽմբագրել

  • Харджиев, Николай Иванович Маяковский и Елена Гуро // Харджиев, Николай Иванович, Тренин, Владимир Владимирович Поэтическая культура Маяковского. —М., 1970. — С. 193—195.
  • Ковтун, Евгений Фёдорович Елена Гуро: Поэт и художник // Памятники культуры. Новые открытия: Письменность. Искусство. Археология. Ежегодник 1976. —М., 1977.
  • Эндер Б. Влияние Е. Гуро на её современников // Europa Orientalis. — 1994. — Т. XIII. — № 1.
  • Гурьянова, Нина Альбертовна Толстой и Ницше в «творчестве духа» Елены Гуро // Europa Orientalis. — 1994. — № 1. — С. 63—76.
  • Елена Гуро — поэт и художник, 1877—1913: Живопись, графика, рукописи, книги: Каталог выставки / Автор-составитель и автор вступительной статьи Повелихина, Алла Васильевна; Государственный музей истории Санкт-Петербурга, Рукописный отдел Институт русской литературы, Российский государственный архив литературы и искусства. — СПб.: Мифрил, 1994. — 113 с. — ISBN 5-86457-007-9
  • Лощилов, Игорь Евгеньевич Елена Гуро и Николай Заболоцкий: К постановке проблемы // Школа органического искусства в русском модернизме: Сборник статей (Studia Slavica Findlandesia). —Helsinki, 1999. — Т. 16. — № 2.
  • Бобринская, Екатерина Александровна Слово и изображение у Е. Гуро и А. Кручёных // Поэзия и живопись: Сборник трудов памяти Н. И. Харджиева / Составление и общая редакция Мейлах, Михаил Борисович и Сарабьянов, Дмитрий Владимирович. — М.: Языки русской культуры, 2000. — С. 309—322. — ISBN 5-7859-0074-2.
  • Никольская, Татьяна Львовна О рецепции творчества Елены Гуро в русской поэзии 1910—1920-х годов // Никольская, Татьяна Львовна Авангард и окрестности. — СПб.: Издательство Ивана Лимбаха, 2002. — С. 173—180.
  • Иньшакова, Евгения Юрьевна «До конца я тоже избегаю быть женщиной…» Неизвестные материалы о творчестве Елены Гуро // «Амазонки авангарда» / Отв. ред. Коваленко, Георгий Фёдорович; Государственный институт искусствознания Министерства культуры Российской Федерации. — М.: Наука, 2004. — С. 98—104. — ISBN 5-02-010251-2.
  • Ичин, Корнелия, Йованович М. «Финляндия» Елены Гуро: попытка интерпретации сюжета // Ичин К., Йованович М. Элегические раскопки. — Белград: Изд-во филологического ф-та в Белграде, 2005. — С. 5—23. — ISBN 86-80267-84-8.
  • Бирюков, Сергей Евгеньевич Лучезарная суть Елены Гуро (к столетию со дня смерти) // Homo Legens. — 2013. — № 1. Архивировано из первоисточника 23 Փետրվարի 2015.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. ГУРО Елена (Элеонора) Генриховна
  3. Некоторые источники приписывают фамилию «(фон) Нотенберг» (как якобы настоящую) и самой Гуро, но это не подтверждается. Возможно, это также её мистификация.

Արտաքին հղումներԽմբագրել