Արչիբալդ Գեյկի (անգլ.՝ Archibald Geikie, դեկտեմբերի 28, 1835(1835-12-28)[1][2][3][…], Էդինբուրգ, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - նոյեմբերի 10, 1924(1924-11-10)[1][2][3][…], Haslemere, Waverley, Սյուրեյ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն), շոտլանդացի երկրաբան։ 1865 թվականին եղել է Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ, 1908-1913 թվականներին Լոնդոնի թագավորական ընկերության նախագահ, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա պատվավոր անդամ[5]:

Արչիբալդ Գեյկի
անգլ.՝ Sir Archibald Geikie
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 28, 1835(1835-12-28)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԷդինբուրգ, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էնոյեմբերի 10, 1924(1924-11-10)[1][2][3][…] (88 տարեկան)
Մահվան վայրHaslemere, Waverley, Սյուրեյ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
ԿրթությունԷդինբուրգի համալսարան և Թագավորական բարձրագույն դպրոց
Կոչումպրոֆեսոր
Մասնագիտությունքարտեզագիր, համալսարանի պրոֆեսոր, կենսագիր, հրաբխագետ և երկրաբան
ԱշխատավայրԷդինբուրգի համալսարան
Զբաղեցրած պաշտոններԼոնդոնի երկրաբանական միության նախագահ[4], Լոնդոնի երկրաբանական միության նախագահ[4] և Թագավորական միության նախագահ
Պարգևներ և
մրցանակներ
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ Բաղնիքի շքանշանի ասպետ կոմանդոր Թագավորական մեդալ Ուոլասթոնի մեդալ Հայդենի հիշատակի մրցանակ երկրաբանության բնագավառում Մուրչիսոնի մեդալ Էդինբուրգի թագավորական միության անդամ Makdougall Brisbane Prize? Բատի շքանշան և Վաստակի շքանշան
ԱնդամությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Լեոպոլդինա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Archibald Geikie Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Արչիբալդ Գեյկին ծնվել է 1835 թվականի դեկտեմբերի 28-ին, Էդինբուրգ քաղաքում։ Երաժշտագետ Ջեյմս Ստյուարդ Գեյկինի և Իզաբելլա Թոմի առաջնեկն է եղել։ Նրա եղբայրը՝ Ջեյմս Գեյկին, նույնպես երկրաբան է եղել: Նա կրթությունը ստացել է Էդինբուրգի ավագ դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է քաղաքի համալսարանում:

Անձնական կյանքԽմբագրել

1871 թվականին Արչիբալդ Գեյկին ամուսնացել է Ալիս Գաբրիել Անն Մարի Պինատելի հետ, ով եղել է Լիոնի Եվգենի Պիգնատելի դուստրը։ Նրանք ունեցել են որդի՝ Ռոդերիկը, որին սպանել են պատանի տարիքում, և երեք դուստր՝ Լյուսին, Էլսին և Գաբրիելը:

ԿարիերաԽմբագրել

1855 թվականին նշանակվել է Բրիտանական երկրաբանական ծառայության օգնական: Տիրապետելով ինչպես մուրճին, այնպես էլ գրչին, նա ստեղծել է իր աշխատանքների ցուցակը՝ «Քարի կտորի պատմությունը» կամ «Երկրաբանի նոթատետրի ժողովածուն» (1858 թվական): Նրա ունակությունները գրավել են իր ղեկավարի՝ Ռոդերիկ Մուրչիսոնի ուշադրությանը, որի հետ նա ընկերություն է արել ողջ կյանքի ընթացքում, և այնուհետև դարձել է նրա կենսագիրը[6]:

Մուրչիսոնի հետ նրա ամենավաղ աշխատանքները կատարվել են Շոտլանդական լեռնաշխարհի թերթաքարերի բարդ շրջաններում: 1862 թվականին, նրանց համատեղ ջանքերով, հրատարակվել է Շոտլանդիայի փոքր երկրաբանական քարտեզը։ Իսկ 1892 թվականին Գեյկը թողարկել է ավելի մեծ քարտեզ: 1863 թվականին նա հրատարակել է «Շոտլանդիայի սառցադաշտային դրեյֆի երևույթների մասին» հոդվածը Գլազգոյի «Երկրաբանական ընկերության գործարքներ» բաժնում, որում առաջին անգամ հստակորեն պատկերել է այդ երկրում սառույցի ազդեցության հետևանքները[6]:

1865 թվականին լույս է տեսել Գեյկիի «Շոտլանդիայի լանդշաֆտը» (իսկ երրորդ հրատարակությունը 1901 թվականին), որը երկրի տեղագրության պատմությունը մանրամասնելու առաջին փորձն էր: Նույն թվականին նա ընտրվել է Թագավորական ընկերության անդամ[7]: Գեյկիի գիրքը, որը հիմնված էր երկրի վերաբերյալ նրա անձնական հսկայական գիտելիքների վրա, օգտակար ներդրում էր Էդինբուրգի դպրոցի ուսուցման մեջ, որից հետո էլ դարձել է այդ դպրոցի ղեկավարը[6]:

1871-1882 թվականներին Էդինբուրգ քաղաքի համալսարանում աշխատել է երկրաբանության դասախոս[8]: 1882 թվականին նշանակվել է Լոնդոնի Երկրաբանական թանգարանի տնօրեն և Մեծ Բրիտանիայի երկրաբանական ծառայության գլխավոր տնօրեն:

ՄահԽմբագրել

Արչիբալդ Գեյկին մահացել է 1924 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Սյուրեյում գտնվող Հասլեմերե քաղաքում և թաղվել է գյուղի գերեզմանատանը[9]։

ՄրցանակներԽմբագրել

  • 1881 թվական Մուրչիսոնի մեդալ
  • 1896 թվական Լոնդոնի Թագավորական մեդալ
  • 1890-1894 թվականներին Թագավորական ընկերության արտաքին գործերի քարտուղար
  • 1903 - 1908 թվականներին Թագավորական ընկերության արտաքին գործերի նախագահ
  • 1891 և 1892 թվականներին Լոնդոնի Երկրաբանական ընկերության նախագահ
  • 1892 թվականին Բրիտանական ասոցիացիայի նախագահ[6]
  • 2007 թվականին իր անունով անվանվել է Գեյկի կիրճի ազգային պարկը, Ֆիցրոյ գետ
  • 1991 թվականի հունիսին Գլազգոյի համալսարանից ստացել է իրավունքի պատվավոր դոկտորի կոչում
  • 1891 թվականին ստացել է ասպետություն
  • 1907 թվականին լոգանքի ամենապատվավոր շքանշանի ասպետ հրամանատար
  • 1914 թվականին վաստակի շքանշան
  • 1905 թվականին նա ստացել է Լիվինգսթոնի մեդալ

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Комитет исторических и научных работ — 1834.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 Past PresidentsGeological Society of London.
  5. Geikie; Sir; Archibald (1835—1924)(անգլ.)
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3   Chisholm Hugh, ed. (1911)։ «Geikie, Sir Archibald»։ Encyclopædia Britannica 11 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջեր 552–553 
  7. «Library and Archive Catalogue»։ Royal Society։ Վերցված է 31 January 2011 
  8. «Гейки, Арчибальд»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  9. Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002։ The Royal Society of Edinburgh։ July 2006։ ISBN 0-902-198-84-X 

Արտաքին հղումներԽմբագրել