Օգյուստ Մարիետ

ֆրանսիացի հնագետ և եգիպտագետ

Ֆրանսուա Օդյուստ Ֆերդինան Մարիետ (ֆր.՝ François Auguste Ferdinand Mariette, փետրվարի 11, 1821(1821-02-11)[1][2][3][…], Բոլուն սյուր Մեր[4][5] - հունվարի 19, 1881(1881-01-19)[2][6][7] կամ հունվարի 18, 1881(1881-01-18)[5][8], Կահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն[4][5]), ֆրանսիացի եգիպտագետ, ով 19-րդ դարի կեսերին եգիպտական իշխանություններից ստացել է մենաշնորհ երկրում հնագիտական հետազոտություններ կատարելու համար: Կահիրեի Եգիպտական թանգարանի հիմնադիրն ու առաջին ղեկավարը:

Օգյուստ Մարիետ
ֆր.՝ Auguste Mariette
ֆր.՝ François Auguste Ferdinand Mariette
Auguste Mariette photography.jpg
Ծնվել էփետրվարի 11, 1821(1821-02-11)[1][2][3][…]
Բոլուն սյուր Մեր[4][5]
Մահացել էհունվարի 19, 1881(1881-01-19)[2][6][7] (59 տարեկան) կամ հունվարի 18, 1881(1881-01-18)[5][8] (59 տարեկան)
Կահիրե, Եգիպտոսի խեդիվատ, Օսմանյան կայսրություն[4][5]
ԳերեզմանԿահիրե
ՔաղաքացիությունFlag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg Ֆրանսիա[9]
Մասնագիտությունեգիպտագետ, հնագետ, ֆոնդապահ և գրող
Գործունեության ոլորտԵգիպտագիտություն
Պաշտոն(ներ)թանգարանի տնօրեն, տնօրեն և ֆոնդապահ
ԱնդամակցությունԱրձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա[10][11], Թուրինի գիտությունների ակադեմիա[5][12], Société nationale des Antiquaires de France?[13], Academia Imperial de Belas Artes (Brazil)?[14], Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա[15], Բելգիայի գիտությունների, գրականության և կերպարվեստի թագավորական ակադեմիա[16], Բրիտանացի ճարտարապետների թագավորական ինստիտուտ[17], Société nationale des Antiquaires de France?[18] և Royal Academy of Archaeology of Belgium?[19]
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն[1]
Պարգևներ
Commons-logo.svg Auguste Mariette Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մարիետը Հին Եգիպտոսով տարվել է, ուսումնասիրելով իր կուզենի՝ մոտիկ ընկեր և ուղեկից Շամպոլյոնի թղթերը: 1849 թվականին նա ծառայության մտավ Լուվրում և հաջորդ տարի ուղարկվեց Եգիպտոս՝ հին ձեռագրերի որոնման համար: Գրադարանի լռության մեջ աշխատելու փոխարեն նա ուղևորվեց Սահարայում գտնվող Աստիճանավոր բուրգ և սկսեց ուսումնասիրել նրա շրջակայքը: Շուտով նրա կողմից հայտնաբերվեցին Սֆինքսների Ալլեան և Սերապեումը՝ սուրբ ցուլերի հուղարկավորության վայրը: Մարիետը 4 տարի շարունակում էր իր հնագիտական հետազոտությունները Սահարայում, Լուվր ուղարկելով բազում գտածոներ, ինչի համար Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո նշանակվեց հսկիչ: Հենց նա է ներշնչել Ջուզեպպե Վերդիին գրել հին եգիպտական թեմայով օպերա:

1858 թվականին Մարիետը ընդունեց եգիպտական իշխանությունների «Պեղումների և եգիպտական հնությունների» բաժնում հնությունների վերակացու աշխատելու հրավերը և նորից ուղևորվեց Եգիպտոս, բայց այս անգամ ընդմիշտ: Նա արգելք դրեց հնությունների վաճառքի և երկրից արտահանելու վրա, ինչպես նաև վճռական միջոցներ ձեռնարկեց հնագետ - սիրահարների կողոպտիչ գործունեության դեմ: Պատմության մեջ առաջին անգամ նա պեղումներ իրականացրեց Կառնակում, Աբիդոսում, Դեյր էլ-Բահարիում, Թանիսում և Ջեբել - Բարկալում: Նրա հայտնագործություններից են՝ հրաշալի պահպանված Սեթի I - ի տաճարը, Էդֆուի և Դանդերի տաճարները: Նրա կողմից հրապարակված Սահարայի պատերի գրությունները թույլ տվեցին վերստեղծել Հին Թագավորության կյանքի մանրամասն պատկերը: Մեծ Սֆինքսը նրա ղեկավարությամբ ազատվել է բազմադարյա ավազոտ շերտերից և ձեռք է բերել իր ներկայիս տեսքը:

 
Նստածները (աջից ձախ)՝ Օգյուստ, Ժոզեֆինա դը Ֆոնսեքա Կոստա, Բոմ Ռեթրիոյի բարոն, Թերեզա Քրիստինա և Պեդրո II (աջից)

Իր բազում ծառայությունների համար Մարիետը, բացի եվրոպական ակադեմիաների անդամակցությունից, արժանացել է տեղական իշխանությունների կողմից արժանացել է փաշայի և բեյի կոչումների: 1859 թվականին նա թույլատվություն է ստացել իր գտածոները ցուցադրել Կահիրեում հատուկ այդ նպատակով կառուցված շենքում:

1869 թվականի հոկտեմբեր - նոյեմբեր ամիսներին Մարիետը եղել է Եվգենյա կայսրուհու անձնական զբոսավարը, նրա Եգիպտոս այցելության ժամանակ, երբ եկել էր Սուեզի ջրանցքի բացումը կատարելու:

1859 թվականին Մուհամեդ Սաիդ փաշայի կառավարման ժամանակ, որպեսզի վերջ դնի հնագիտական պեղումների վայրերի կողոպուտներին և փրկի թանկագին գտածոները ֆրանսիացի եգիպտագետ Օգյուստ Մարիետը գլխավորեց «Եգիպտական հնությունների ծառայությունը»[28]: 1878 թվականին նրա կողմից գլխավորած Բուլակյան թանգարանը տուժեց ջրհեղեղից, որը վնասեց ցուցանմուշները, ոչնչացրեց նկարներն ու գրառումները: Թանգարանը փակեցին վերակառուցողական աշխատանքների համար մինչև 1881 թվականը[28]: Կուրացած ու թույլ գիտնականը հետնորդ նշանակեց Գաստոն Մասպերոյին:

Նրա կտակի համաձայն Մարիետին դրել էին մարմարե սարկոֆագի մեջ և թաղել Թահրիր հրապարակում իր կողմից հիմնված թանգարանի այգում[28]:

ՀիշատակԽմբագրել

 
Օգյուստ Մարիետի հուշարձանը և սարկոֆագը Կահիրեի եգիպտական թանգարանի տարածքում

Օգյուստ Մարիետի հուշարձանը գտնվում է Կահիրեի Եգիպտական թանգարանի մեծ եգիպտագետներին նվիրված հուշահամալիրում [29]: Բրոնզե արձանը հիշեցնում է երկաթյա կամքով, եգիպտական արտեֆակտները պահպանող գիտնականի մասին[28]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Archivio Storico Ricordi — 1808.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 5,9 www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
  6. 6,0 6,1 6,2 Grove Art Online / J. Turner[Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 1998. — ISBN 978-1-884446-05-4
  7. 7,0 7,1 7,2 Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.)Grup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  8. 8,0 8,1 8,2 Annuaire prosopographique : la France savante
  9. RKDartists (նիդերլ.)
  10. http://www.aibl.fr/membres/academiciens-depuis-1663/article/auguste-mariette
  11. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f842.item
  12. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f718.item
  13. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f699.item
  14. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f722.item
  15. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f759.item
  16. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f795.item
  17. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f831.item
  18. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f838.item
  19. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f845.item
  20. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f672.item
  21. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f696.item
  22. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f705.item
  23. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f753.item
  24. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f771.item
  25. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f778.item
  26. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f806.item
  27. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b525134292/f823.item.zoom
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 REVIVAL OF THE EGYPTIAN MUSEUM (англ.) // Foreign Office of the Federal Republic of Germany. — С. 10.
  29. Dans la cour du musée du Caire, le monument de Mariette... et les bustes qui l'entourent