Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն

HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շամպոլյոն

Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն (դեկտեմբերի 23, 1790(1790-12-23)[1][2][3][…], Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[3] - մարտի 4, 1832(1832-03-04)[1][2][3][…], Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[4][5][6][…]), ֆրանսիացի գիտնական, եգիպտագիտության հիմնադիրը։ Գրենոբլի (1807) և Ֆրանսիական (1830) ակադեմիաների անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1826)։

Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն
ֆր.՝ Jean-François Champollion
Leon Cogniet - Jean-Francois Champollion.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 23, 1790(1790-12-23)[1][2][3][…]
Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[3]
Մահացել էմարտի 4, 1832(1832-03-04)[1][2][3][…] (41 տարեկան)
Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[4][5][6][…]
բնական մահով
ԳերեզմանՊեր Լաշեզ
ՔաղաքացիությունFlag of France (1790–1794).svg Ֆրանսիայի թագավորություն[7] և Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg Առաջին ֆրանսիական կայսրություն
Ազգությունֆրանսիացիներ
Մասնագիտությունեգիպտագետ
Հաստատություն(ներ)Կոլեժ դե Ֆրանս[8] և Գրենոբլի համալսարան
Գործունեության ոլորտեգիպտական հիերոգլիֆներ, պատմություն[9], լեզվաբանություն և Եգիպտագիտություն
ԱնդամակցությունԱսիական ընկերություն, Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա[10], Գերմանիայի հնագիտական ինստիտուտ, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի բանահյուսության, պատմության և հնավաճառության թագավորական ակադեմիա և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
Ալմա մատերԳրենոբլի համալսարան, Կոլեժ դե Ֆրանս, Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ և լիցե Ստենդալ (օգոստոս 1807)
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն[1]
Գիտական ղեկավարAntoine Isaac Silvestre de Sacy?
Հայտնի աշակերտներFrancesco Salvolini? և Karl Richard Lepsius?
ՊարգևներՊատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ և Սուրբ Յոզեֆի շքանշան
ՀայրQ66305710?
Jean-François Champollion Վիքիպահեստում
Ռոզեթյան արձանագրությունը, որի տեքստը Շամպոլյոնին հաջողվել է վերծանել

Տիրապետել է մի շարք հին լեզուների, այդ թվում՝ եգիպտերենին և եբրայերենին։ Ուսումնառության տարիներից զբաղվել է Եգիպտոսի հնագիտական արժեքների ուսումնասիրությամբ։ 1814 թվականին լույս է ընծայել «Եգիպտոսը փարավոնների օրոք» գիրքը։ Երկար տարիներ նվիրել է Ռոզեթյան արձանագրության ընթերցմանը և 1822 թվականին շարադրել հին եգիպտական գրի վերծանման հիմնական սկզբունքները, որոշել նրա զարգացման հաջորդականությունը՝ հիերոգլիֆային, հիերատական, դեմոտական։

1828-1830 թվականներին ղեկավարել է Եգիպտոս ուղևորվող հնագիտական արշավախումբը, այնտեղ հավաքել և պատճենահանել է մեծ քանակությամբ տեքստեր, հուշարձաններ, պատկերներ, որոնք ետմահու լույս են տեսել «Եգիպտոսի և Նուբիայի հուշարձաններ» հրատարակությամբ։

1831 թվականից ղեկավարել է Կոլեժ դը Ֆրանսի՝ հատկապես իր համար բացված եգիպտագիտության ամբիոնը։ 1835-1841 թվականներին լույս է տեսել Շամպոլյոնի «Եգիպտերենի քերականություն», 1841 - 1843 թվականներին՝ «Եգիպտերենի բառարան և հիերոգլիֆային գիր» աշխատությունները։

Շամպոլյոնի երկերըԽմբագրել

  • Precis du systeme hieroglyphique, P., 1824;
  • Monuments de l’Egypte et la Nubie, v. 1 - 4, P., 1835-45

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։