Քիփ Սթիվեն Թորն (անգլ.՝ Kip Stephen Thorne, հունիսի 1, 1940(1940-06-01)[1][2][3][…], Լոգան (Յուտա), Յուտա, ԱՄՆ[4]), ամերիկացի ֆիզիկոս և աստղագետ, հարաբերականության ընդհանուր տեսության համաշխարհային փորձագետներից մեկը։

Քիփ Թորն
անգլ.՝ Kip Stephen Thorne
Kip Thorne at Caltech.jpg
Ծնվել էհունիսի 1, 1940(1940-06-01)[1][2][3][…] (80 տարեկան)
Լոգան (Յուտա), Յուտա, ԱՄՆ[4]
Բնակության վայր(եր)ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Դավանանքագնոստիցիզմ
Մասնագիտությունֆիզիկոս, աստղագետ, գրող, համալսարանի պրոֆեսոր և աստղաֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Փրինսթոնի համալսարան[5], Յուտայի համալսարան և Լեյդենի համալսարան[3]
Գործունեության ոլորտֆիզիկա և աստղագիտություն
ԱնդամակցությունԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն
Ալմա մատերԿալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ (1962) և Փրինսթոնի համալսարան (1965)
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[6]
Գիտական ղեկավարՋոն Ուիլեր[7][8]
Եղել է գիտական ղեկավարSaul Teukolsky?, William H. Press?, Carlton M. Caves?, Ալան Լայթման, Richard H. Price?, Mike Morris?, Sándor J. Kovács?, William L. Burke?, Lee Samuel Finn?, Yanbei Chen?, Clifford Martin Will?[9], James Reid Ipser?[9], William Lionel Burke?[9], Michele Vallisneri?[9], Bonny L. Schumaker?[9], Bernard Frederick Schutz?[9], Don Nelson Page?[9], Scott Alexander Hughes?[9], Éanna Eamonn Flanagan?[9] և Wai-Mo Suen?[9]
ՊարգևներԳուգենհայմի կրթաթոշակ Նիլս Բորի մեդալ Կարլ Շվարցշիլդի մեդալ Տոմալլա Հիմնադրամ Ջեյմս Ջոյսի մրցանակ Գրուբերի տիեզերագիտության մրցանակ Հարվիի մրցանակ[10] Ալբերտ Այնշտայնի մեդալ Kavli Prize in Astrophysics?[11] Շոուի մրցանակ[12] Տոմալլա Հիմնադրամ[13] Georges Lemaître Prize?[14] Տեխնիկական և գիտական հետազոտությունների Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ[15] ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[16][17] Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ Կատալոնիայի պոլիտեխնիկական համալսարանի պատվավոր դոկտոր[18] Յուլիուս Էդգար Լիլիենֆելդի պարգև[19] Աստղագիտության ոլորտում Շաու մրցանակ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ
ՄայրAlison Comish Thorne?
Kip Thorne Վիքիպահեստում


Քննարկում 1972 թվականին Լեզուշի ֆիզիկայի դպրոցի հիմնական դահլիճում: Ձախից աջ՝ Նյուվալ Նեման, Բրայս Դևիդ, Քիփ Թորն, Դիմիտրիոս Հրիստոդուլու

ԿենսագրությունԽմբագրել

Քիփ Սթիվեն Թորնը ծնվել է 1940 թվականի հունիսի 1-ին ԱՄՆՅուտա նահանգի Լոգան քաղաքում։

1965 թվականին Փրինսթոնի համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։ Գրավիտացիայի և բարձր էներգետիկ աստղագիտության տեսության գրքերի հեղինակ և խմբագիր է:

1973 թվականին Ջոն Վիլլերի և Չարլզ Միզների հետ միասին գրել է դասական դարձած «Գրավիտացիա» գիրքը՝ ընդհանուր հարաբերական տեսության վերաբերյալ դասագիրք-մենագրությունը[20]։

Աննա Ժիտովի հետ միասին առաջ է քաշում հիպոթետիկ աստղային օբյեկտի առկայության ենթադրությունը՝ կարմիր հսկան և նեյտրոնային աստղը որպես միջուկ, որը կոչվում էր Տորնա-Ժիտկով օբյեկտ[21]։ Այսպիսի օբյեկտների առաջին թեկնածուն, որը ստացել է HV 2112 նշանակումը, բացվել է 2014 թվականին:

1988 թվականին նա Physical Review Letters ամսագրի համահեղինակների հետ հրապարակում է «Wormholes, Time Machines, and the Weak Energy Condition» հոդվածը (Phys. Rev. Lett. vol.61, pp. 1446—1449 (1988)), որտեղ նա ցույց տվեց, որ ժամանակի մեքենայի կառուցումը չի հակասում ներկայիս գիտական հասարակության կողմից ընդունված տեսություններին:

1994 թվականին ընթերցողների լայն շրջանակի համար հրատարակել է մի գիրք՝ «Սև խոռոչները և ժամանակի ծալը։ Այնշտայնի համարձակ ժառանգությունը», որը թարգմանվել է վեց լեզվով։

2009 թվականին պարգևատրվել է Ալբերտ Այնշտայնի մեդալով։

2009 թվականին Քիփ Թորնը հրաժարական տվեց և մնաց պատվավոր Կալտեքում Ֆեյնմանի պրոֆեսոր՝ կենտրոնանալով ընդհանուր ֆիզիկայի դասագրքերի, գրքերի և ֆիլմերի աշխատանքի վրա[22]։

Քիփ Թորնը (Լինդա Աբստի հետ համատեղ) ռեժիսոր Քրիստոֆեր Նոլանի «Ինտերստելլար» գիտաֆանտաստիկ ֆիլմի գաղափարի հեղինակն է, որը էկրաններին ցուցադրվել է 2014 թվականին։ Ֆիլմի գաղափարը, որտեղ ժամանակակից ֆիզիկական տեսությունները դառնում են սյուժեի հիմք, Թորնի մոտ հայտնվել է 2000 թվականին։ Այս գաղափարի մասին նա սկզբում պատմել է Սթիվեն Սփիլբերգին, որն էլ հետաքրքրվել է ֆիլմի գաղափարով և հրավիրել սցենարիստ Ջոնաթան Նոլանին: Սփիլբերգի Universal կինոստուդիայի հետ հարաբերությունների խզումից հետո, ֆիլմի ռեժիսորը դառնում է Քրիստոֆեր Նոլանը, իսկ Թորնը դարձել է ֆիլմի գիտական խորհրդատու և գործադիր պրոդյուսեր[23][24]։

Գիտնական, աստղաֆիզիկայի, քվանտային տեսության բնագավառում մասնագետներից մեկն է, Սթիվեն Հոքինգի մտերիմ ընկերն ու գործընկերը։ LIGO-ի գրավիտացիոն ալիքների վերաբերյա միջազգային նախագծի հիմնադիրներից մեկն է։

2016 թվականի փետրվարի 11-ին մամուլի ասուլիսում ԼԻԳՕ-ի համագործակցությունը ներկայացնող չորս ֆիզիկոսներից մեկն էր։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 3,2 http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/3231
  4. 4,0 4,1 4,2 From Logan To The StarsAstrophysics superstar Kip Thorne discusses local boyhood, beyond
  5. https://www.its.caltech.edu/~kip/index.html/cv.html
  6. Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  7. Математическая генеалогия — 1997.
  8. Record #1020780 - INSPIRE-HEP
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 9,8 9,9 Математическая генеалогия — 1997.
  10. https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/
  11. http://www.kavliprize.org/prizes-and-laureates/prizes/2016-kavli-prize-astrophysics
  12. http://www.shawprize.org/en/shaw.php?tmp=3&twoid=102&threeid=254&fourid=476
  13. http://www.tomalla.ch/prize_winner.htm
  14. https://cdn.uclouvain.be/public/Exports%20reddot/fondationlouvain/documents/Invitation_prix_Lemaitre.pdf
  15. Fundación Princesa de Asturias
  16. Höchste Auszeichnung: Physik-Nobelpreis geht an drei US-Gravitations-Forscher — 2017.
  17. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2017/press.html
  18. https://www.upc.edu/es/la-upc/honoris-causa
  19. https://www.aps.org/programs/honors/prizes/lilienfeld.cfm
  20. Misner, Charles W.; Kip S. Thorne; John Archibald Wheeler Gravitation. — San Francisco: W. H. Freeman, 1973. — ISBN 0-7167-0344-0
  21. Thorne Kip; Żytkow, Anna (March 1977)։ «Stars with degenerate neutron cores. I – Structure of equilibrium models»։ The Astrophysical Journal 212 (1): 832–858։ Bibcode:1977ApJ...212..832T։ doi:10.1086/155109  (անգլ.)
  22. Кип С. Торн Чёрные дыры и складки времени. Дерзкое наследие Эйнштейна = Black Holes and Time Warps: Einstein's Outrageous Legacy / Переводчик: М. Городецкий. — М.: Издательство физико-математической литературы, 2009. — 616 с. — 700 экз. — ISBN 9785-94052-172-3
  23. Kevin P. Sullivan (2013-12-16)։ «Christopher Nolan’s ‘Interstellar’ Trailer: Watch Now» (անգլերեն)։ MTV։ Վերցված է 2014-10-30 
  24. «В чёрных дырах и между звёзд…»։ «Троицкий вариант» онлайн 

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել