Էնթոնի Իդեն, Էյվոնի 1-ին կոմս[7][8][9][10] (անգլ.՝ Anthony Eden, 1st Earl of Avon, հունիսի 12, 1897(1897-06-12)[1][2][3][…], Դարհեմ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն - հունվարի 14, 1977(1977-01-14)[1][2][4][…], Alvediston Manor, Alvediston, Wiltshire, Ուիլտշիր, Միացյալ Թագավորություն[5]), բրիտանացի պետական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցության անդամ: 1935—1938 թվականներին (Սթենլի Բոլդուինի ղեկավարած կառավարության կազմում), 1940—1945 թվականներին (Ուինստոն Չերչիլի ղեկավարած կառավարության կազմում) և 1951—1955 թվականներին եղել է Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար, [1951]]—1955 թվականներին՝ վարչապետի տեղակալ, 1955—1957 թվականներին՝ Մեծ Բրիտանիայի 64-րդ վարչապետը[11][12][13]: Առաջիններից մեկն է աշխարհին պատմել Եվրոպայի բոլոր հրեաներին ոչնչացնելու նացիստական պլանների մասին և ինքն էլ անձամբ հարյուրհազարավոր հրեաների է փրկել Հոլոքոստից[14]:

Էնթոնի Իդեն
անգլ.՝ Anthony Eden
Դիմանկար
Ծնվել էհունիսի 12, 1897(1897-06-12)[1][2][3][…]
ԾննդավայրԴարհեմ, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Մահացել էհունվարի 14, 1977(1977-01-14)[1][2][4][…] (79 տարեկան)
Մահվան վայրAlvediston Manor, Alvediston, Wiltshire, Ուիլտշիր, Միացյալ Թագավորություն[5]
ԳերեզմանՈւիլտշիր
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Կրոնանգլիկանություն
ԿրթությունՔրայսթ Չյորչ, Իթըն քոլեջ, Օքսֆորդի համալսարան և Sandroyd School?
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, դիվանագետ և ազնվական
ԱմուսինBeatrice Beckett?[5] և Clarissa Eden, Countess of Avon?[5]
Ծնողներհայր՝ William Eden?[4], մայր՝ Sybil Frances Grey?[4]
Զբաղեցրած պաշտոններՄեծ Բրիտանիայի վարչապետ[5][2], Լորդերի պալատի անդամ, Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի խորհրդի անդամ, Միացյալ Թագավորության 41-րդ գումարման պառլամենտի անդամ, Միացյալ Թագավորության 40-րդ գումարման պառլամենտի անդամ[6], Միացյալ Թագավորության 39-րդ պառլամենտի անդամ[6], Բրիտանիայի 38-րդ պառլամենտի անդամ[6], Միացյալ Թագավորության 37-րդ պառլամենտի անդամ[6], Միացյալ Թագավորության 36-րդ պառլամենտի անդամ[6], Միացյալ Թագավորության 35-րդ խորհրդարանի անդամ[6], Միացյալ Թագավորության 34-րդ գումարման ազգային ժողովի անդամ[6] և Միացյալ Թագավորության 33-րդ խորհրդարանի անդամ[6]
Քաղաքական կուսակցությունՄեծ Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցություն
Պարգևներ և
մրցանակներ
Ռազմական խաչ (Մեծ Բրիտանիա)[5] Վատելերի խաղաղության մրցանակ Կապիչի շքանշան Հաղթանակի մեդալ և British War Medal?
ԵրեխաներSimon Eden?[4], Robert Eden? և Nicholas Eden, 2nd Earl of Avon?
Anthony Eden, 1st Earl of Avon Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Էնթոնի Իդենը սերում է ազնվականական տոհմից: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կամավոր զինվորագրվել է բրիտանական բանակին, Ֆրանսիայի տարածքում մասնակցել մարտական գործողությունների:

1919–1922 թվականներին ուսանել է Օքսֆորդում՝ արևելյան լեզուների ֆակուլտետում, որն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով:

1945-1973 թվականներին եղել է Բիրմինգհեմի համալսարանի ռեկտորը:

1961 թվականին նրան կոմսի տիտղոս է շնորհվել:

Քաղաքական գործունեությունԽմբագրել

1923–1957 թթ. - Համայնքների պալատի պատգամավոր:

1935—1938 թթ. - Սթենլի Բոլդուինի ղեկավարած կառավարության կազմում արտաքին գործերի նախարար. 1938 թ. փետրվարի 20-ին հրաժարական է տվել և դուրս եկել Նևիլ Չեմբեռլենի ղեկավարած կառավարության կազմից՝ ֆաշիստական Իտալիայի և Գերմանիայի նկատմամբ վարչապետի վարած «հաշտվողական» քաղաքականությանը համաձայն չլինելու պատճառով[15]:

1940—1945 թթ. Չերչիլի ղեկավարած պատերազմական կառավարության կազմում դարձյալ զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, համարվել արժանավոր բարձրաստիճան պաշտոնյա, ով կարող էր փոխարինել Չերչիլին[16]:

1942–1945 թթ. - Համայնքների պալատի առաջնորդ:

1945 թ. հուլիսին կայացած ընտրություններում լեյբորիստների տարած հաղթանակից հետո եղել է ընդդիմության առաջնորդի տեղակալը:

1951—1955 թթ. - արտաքին գործերի նախարար և վարչապետի տեղակալ:

1955 թ. Չերչիլի պաշտոնաթողությունից հետո նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ, բայց այդ պաշտոնին երկար չի մնացել: Նախ՝ 1956 թ. Սուեզի ջրանցքի՝ Եգիպտոսի կողմից ազգայնացվելու առնչությամբ ծագած ճգնաժամում ներքաշված Մեծ Բրիտանիան պարտություն է կրել և ԽՍՀՄ-ի ու ԱՄՆ-ի ճնշման ներքո հարկադրվել է լքել այդ տարածքը: Հաջորդել են բնակչության զանգվածային ելույթները կառավարության դեմ, և Իդենը ստիպված է եղել թողնելու ոչ միայն վարչապետի պաշտոնը, այլև պապանողական կուսակցության առաջնորդի դերը: Հրաժարական է տվել՝ պատճառաբանելով առողջական վիճակը[11][12][15]:

ԿինոյումԽմբագրել

Էնթոնի Իդենի կերպարը ներկայացվել է մի շարք կինոնկարներում, այդ թվում՝

Հիշողությունների գրքերԽմբագրել

  • Another World. London. Doubleday, 1976.
  • The Eden Memoirs: Facing the Dictators. London. Casell, 1962.
  • The Eden Memoirs: the Reckoning. London. Casell, 1965.
  • The Eden Memoirs: Full Circle. London. Casell, 1960.

ԳրականությունԽմբագրել

  • Aster Sidney (1976)։ Anthony Eden։ London: St Martin's Press։ ISBN 978-0-312-04235-6  Online free
  • Peter G. Boyle: The Eden-Eisenhower Correspondence, 1955-1957. The University of North Carolina Press, 2012, ISBN 978-08078--8296-2
  • Alan Campbell Johanson: Anthony Eden. Hesperides Press, 2008, ISBN 978-1-4437-2574-3
  • David Dutton: Anthony Eden: A Life & Reputation. Oxford University Press, London 1997, ISBN 978-0-340-69139-7
  • Thomas Freiberger: Allianzpolitik in der Suezkrise 1956. V&R Unipress, Göttingen 2013, ISBN 978-3-8471-0031-7
  • Peter Hennessy: Having It So Good: Britain In The Fifties. Penguin Books, 2006, ISBN 978-0-14-100409-9
  • Yvonne Kipp: Eden, Adenauer und die deutsche Frage. Schöningh, Paderborn 2002, ISBN 978-3-506-77525-2.
  • Keith Kyle: Suez: Britain's End of Empire in the Middle East. IB Tauris, London 2011, ISBN 978-1-84885-533-5.
  • Robert Rhodes James: Anthony Eden: A Biography. McGraw-Hill, London 1987, ISBN 978-0-07-032285-1
  • D.R. Thorpe: Eden: The Life and Times of Anthony Eden, First Earl of Avon, 1897-1977. Chatto & Windus, London 2003, ISBN 978-0-7126-6505-6
  • Peter Wilby: Eden (20 British Prime Ministers of the 20th Century). Haus Publishing Ltd, London 2006, ISBN 978-1-904950-65-3

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Schellenberg W., Schutzstaffel Sonderfahndungsliste G.B.Schutzstaffel, 1940.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Lundy D. R. The Peerage
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 Hansard 1803–2005
  7. Иден / Прокопов А. Ю. // Железное дерево — Излучение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2008. — С. 694-695. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 10). — ISBN 978-5-85270-341-5.
  8. Ермолович Д. И. Англо-русский словарь персоналий. — М.: Рус. яз., 1993. — 336 с. — С. 115
  9. [dic.academic.ru/dic.nsf/dic_diplomatic/545/ИДЕН, Антони] в Дипломатическом словаре
  10. [dic.academic.ru/dic.nsf/bse/89635/Иден Антони] в БСЭ
  11. 11,0 11,1 |titulo=History of Sir Anthony Eden - GOV.UK|url=https://www.gov.uk/government/history/past-prime-ministers/anthony-eden%7Cobra=www.gov.uk%7Cacessodata=2019-07-27%7Clingua=en}}
  12. 12,0 12,1 |titulo=Anthony Eden | Biography & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Anthony-Eden%7Cobra=Encyclopædia Britannica|acessodata=2019-07-27|lingua=en}}
  13. |data=1957-01-09|titulo=1957: Sir Anthony Eden resigns|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/9/newsid_2800000/2800833.stm%7Clingua=en-GB}}
  14. In December 1942, British Foreign Secretary Anthony Eden stood before the House of Commons and declared the Nazis were «now carrying into effect Hitler’s». Genocide in the XX century: the Nazi holocoust 1938—1945. The History Place.com
  15. 15,0 15,1 |titulo=BBC - History - Anthony Eden|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/eden_anthony.shtml%7Cobra=www.bbc.co.uk%7Cacessodata=2019-07-27%7Clingua=en-GB}}
  16. «Черчилль советовал королю Георгу VI в случае его, Черчилля, смерти назначить на пост премьер-министра Идена как самого способного из членов правительства» [1].