Բացել գլխավոր ցանկը

Դաղստան[3] (ռուս.՝ Дагестан), գտնվում է Ռուսաստանի եվրոպական մասի հարավում՝ Կասպից ծովի հյուսիսարևմտյան ափին։ Զբաղեցնում է 50.300 կմ² տարածք։ ՌԴ-ի կազմում սահմանակցում է հյուսիսում՝ Կալմիկիայի, արևմուտքում՝ Չեչնիայի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ստավրոպոլի երկրամասի հետ։ Պետական սահման ունի Ադրբեջանի (հարավում) և Վրաստանի հետ (հարավ-արևելքում)։ Դաղստանի մայրաքաղաքը Մախաչկալան է։

Picto infobox map.png
Դաղստան
flag of Dagestan? Զինանշան
Flag of Dagestan.svg
Coat of Arms of Dagestan.svg
Sulak Canyon in Dagestan.jpg
ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
Մաան էNorth Caucasian Federal District? և Հարավային դաշնային շրջան
ՀիմնState Anthem of the Republic of Dagestan?
Կարգավիճակrepublic of Russia?
Մտնում էՌուսաստան[1]
ՎարչկենտրոնՄախաչկալա
Օրենսդրական մարմինPeople's Assembly of the Republic of Dagestan?
Պաշտոնական լեզուներռուսերեն, ագուլերեն, ավարերեն, ադրբեջաներեն, չեչեներեն, Dargwa?, կումիկերեն, լակերեն, Lezgian?, նողայերեն, Rutul?, թաբասարաներեն և Tsakhur?
Բնակչություն3 063 885 մարդ (հունվարի 1, 2018)[2]
Տարածք50 300 կմ²
Map of Russia - Dagestan (Crimea disputed).svg
Հիմնադրված էհունվարի 20, 1921 թ.
Սահմանակցում էԿալմիկիա, Ստավրոպոլի երկրամաս և Չեչնիա
Ժամային գոտիմոսկովյան ժամանակ և UTC+03:00
ՀապավումДагестан
ՓոխարինեցNorth Caucasian Emirate?
ISO 3166-2 կոդRU-DA
Ավտոմոբիլային կոդ05
Կոորդինատներ: 43°6′ հս․ լ. 46°53′ ավ. ե. / 43.100° հս․. լ. 46.883° ավ. ե. / 43.100; 46.883
e-dag.ru

Հայերը ԴաղստանումԽմբագրել

Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի վերջից Դաղստանի ներկայիս տարածքի հարավային մասը մտել է Աղվանքի մեջ: Զաքարիա Հռետորի (6-րդ դար) վկայությամբ՝ 4-5-րդ դարերում Դաղստանում քարոզչական գործունեություն են ծավալել հայ հոգևորականները:

5-րդ դարի սկզբին Մեսրոպ Մաշտոցը լուսավորական իր առաքելությամբ հասել է Չող (Դերբենդ), տեղացիների համար ստեղծել գիր (զարգար ցեղի լեզվի հիման վրա), Մազքթաց Արսվադեն Արշակունի թագավորի ու Երեմիա եպիսկոպոսի օժանդակությամբ հիմնել դպրոցներ:

Հայաստանի ու Դաղստանի միջև գոյություն են ունեցել նաև տնտեսական սերտ կապեր: Պատմական աղբյուրների վկայությունից բացի, այդ են հաստատում նաև Հայաստանում ու Դաղստանում գտնված ոսկերչական ու պղնձագործական բազմաթիվ առարկաներ, որոնք կրում են երկու երկրների ժողովրդական արհեստների փոխազդեցության դրոշմը: 16-17-րդ դարերում հայ վաճառականները (մասնավորապես ջուղայեցիները) Դերբենդ-Ղզլար ուղիով առևտրական սերտ կապեր են հաստատել Դաղստանի ժողովուրդների հետ: Դաղստանի շուկաներում նրանք վաճառել են գորգեր, գործվածքներ, մետաքս, զենքեր, ոսկերչական իրեր, զարդեր ևն: 17-րդ դարի հոլանդացի ուղեգիր Յ. Ստրեյսը վկայում է, որ Դաղստանում հաստատված հայ վաճառականները մեծ շահույթ են ստացել մետաքսի առևտրից, կապեր հաստատել Հոլանդիայի հետ, որտեղից ներմուծել են անագ, սնդիկ, քաթան և այլ ապրանքներ: Հայերն զբաղվել են նաև արհեստագործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, ձիաբուծությամբ: Տեղի վերնախավի ներկայացուցիչները շատ հաճախ իրենց զավակների կրթությունն ու դաստիարակությունը վստահել են հայերին, արտոնություններ շնորհել և հովանավորել նրանց: Հայերի թիվը ստվարացել է 18-րդ դարում: Նրանք հոծ համայնքներով ապրել են Դերբենդում, Ղզլարում: Միայն 18-րդ դարի վերջին 3,5 հազար հայ Դաղստան է գաղթել Բաքվի, Ղուբայի, Ղարաբաղի խանություններից: Հետագայում նրանց զգալի մասը գաղթել է Նոր Նախիջևան և Սև ծովի առափնյա շրջաններ:

Դաղստանի խորհրդային ժամանակաշրջանի պրոֆեսիոնալ երաժշտական մշակույթի զարգացմանը նպաստել է հայազգի կոմպոզիտոր Սերգեյ Աղաբաբովը. գրել է «Դաղստանյան սյուիտ»՝ լեզգիների ժողովրդական մեղեդիների թեմաներով՝ նվագախմբի համար (1954), երգեր և այլ գործեր, որոնցում յուրօրինակ արտացոլել է Դաղստանի ժողովուրդների կյանքն ու կենցաղը, երաժշտական ավանդույթները, կազմել դաղստանյան ժողովրդական երգերի ու պարերի մշակումների ժողովածու (1958):

1956-ին բացվել է Դարգինյան ստուդիա: 1961-ին ստուդիայի շրջանավարտները դարգին ժողովրդի պատմության մեջ առաջին անգամ հիմնադրել են Դարգինյան թատրոնը Իզբերբաշում: Այդ ստուդիան են ավարտել ռեժիսոր Ն. Ալիևը, դերասաններ Ռ. Ալխասովան, Մ. Օմարովը, Ի. Մագոմեդովան, Հ. Նովրուզովը: Ստուդիան ղեկավարել են նաև Ա. Հովսեփյանը (արժանացել է Դաղստանի արվեստի վաստակավոր գործչի կոչման), Ս. Քոչարյանը, Ռ. Ջրբաշյանը:

Հայաստանն օգնել է վերացնելու 1970-ին Դաղսաանում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքները, վերականգնելու Բույնակսկ քաղաքը[4]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել