Արագ շախմատ (անգլ.՝ rapid chess, գերմ.՝ Schnellschach), շախմատի տարատեսակ, որում բոլոր քայլերը պետք է կատարվեն յուրաքանչյուր խաղացողի համար սահմանված ժամանակի ընթացքում, որը 15 րոպեից ավելի, բայց 60 րոպեից պակաս է, կամ հատկացված ժամանակի և 60-ով բազմապատկած ամեն քայլի համար տրվող լրացուցիչ ժամանակի գումարը՝ 15 րոպեից ավելի, բայց 60 րոպեից պակաս է։

Արագ շախմատ
Ենթակատեգորիաշախմատ, արագ խաղ Խմբագրել Wikidata
Մասն էշախմատային տերմինաբանություն Խմբագրել Wikidata
Մարզաձևշախմատ Խմբագրել Wikidata
Ով է կիրառումշախմատիստ Խմբագրել Wikidata
Կադրեր արագ շախմատի 2009 թ. աշխարհի առաջնությունից, որտեղ չեմպիոնի կոչումը նվաճել է Լևոն Արոնյանը (Մայնց, Գերմանիա)

ՖԻԴԵ-ի կանոններ խմբագրել

Շախմատի միջազգային ֆեդերացիան` ՖԻԴԵ-ն արագ շախմատի համար սահմանել է հետևյալ կանոնները.

  • Խաղացողները պարտավոր չեն գրի առնել քայլերը, ինչպես դա անում են դասական ժամակարգով պարտիաների ժամանակ։
  • Եթե խաղի ընթացքի նկատմամբ վերահսկողությունը համարժեք է (օրինակ, մեկ մրցավար` առավելագույնը երեք պարտիային), ապա գործում են մրցաշարային կանոնները։
  • Եթե մրցավարական վերահսկողությունը համարժեք չէ, խաղը կանոնակարգվում է ՖԻԴԵ-ի շախմատի կանոններով, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դրանք փոխարինվում են արագ շախմատի հետևյալ կանոններով.
  • Երկու խաղացողների կողմից երեքական քայլ կատարելուց հետո, խաղաքարերի սխալ դասավորության, խաղատախտակի սխալ դիրքի և ժամացույցի ցուցմունքների առնչությամբ ոչ մի պահանջ ներկայացվել չի կարող։ Այն դեպքում, երբ պարտիան ընթացել է արքայի և թագուհու փոխարինված սկզբնական դիրքով, այդ արքան փոխատեղում կատարել չի կարող։
  • Մրցավարը պետք է կիրառի կանոնների «Քայլերի կատարումը» հոդվածը միայն այն պարագայում, երբ նրան դիմում է խաղացողներից մեկը կամ երկուսն էլ։
  • Անհնարին քայլը համարվում է կատարված, երբ գործի է դրվել հակառակորդի ժամացույցը։ Այդ բանից հետո, մինչև պատասխան քայլ կատարելը, հակառակորդը կարող է պահանջ ներկայացնել անհնարին քայլի առնչությամբ։ Մրցավարը պետք է որոշում կայացնի միայն նման պահանջին ի պատասխան։ Սակայն, եթե երկու արքաներն էլ շախի տակ են կամ զինվորի փոխարկումը կանոններին համապատասխան չի կատարվել, մրցավարը պետք է միջամտի, եթե դա հնարավոր է։
  • Ժամացույցի դրոշակը համարվում է ընկած, եթե այդ մասին խաղացողի կողմից ճիշտ հայտարարություն է արվել։ Մրցավարը պետք է զերծ մնա դրոշակի ընկնելն արձանագրելուց, բայց կարող է դա անել, եթե երկու դրոշակն էլ ընկած են։
  • Ժամանակը սպառելու պատճառով հաղթանակ պահանջելու համար խաղացողը պետք է կանգնեցնի ժամացույցը և տեղեկացնի մրցավարին։ Պահանջը բավարարելու համար անհրաժեշտ է, որ ժամացույցը կանգնեցնելուց հետո պահանջողի դրոշակը` ի տարμերություն հակառակորդի դրոշակի, ընկած չլինի։
  • Եթե երկու դրոշակն էլ ընկել են պարտիան ավարտվում է ոչ-ոքի[1]։

Փաստեր խմբագրել

1988 թվականին ամերիկացի գրոսմայստեր Ուոլթեր Բրաունը հիմնադրեց Արագ շախմատի համաշխարհային կազմակերպություն և «Արագ շախմատ» ամսագիր, որը փակվեց 2003 թվականին[2]։

Արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոններ խմբագրել

2001 թվականից ՖԻԴԵ-ն անցկացնում է արագ շախմատի աշխարհի առաջնություններ։ 2009 թվականին Գերմանիայի Մայնց քաղաքում արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչումը նվաճել է հայկական շախմատի առաջատար Լևոն Արոնյանը[3]։

# Տարի Գրոսմայստեր Երկիր
1 2001[4] Գարրի Կասպարով   Ռուսաստան
2 2003[5][6] Վիշվանաթան Անանդ   Հնդկաստան
3 2009[7] Լևոն Արոնյան   Հայաստան
4 2010[8] Գատա Կամսկի   ԱՄՆ
5 2012[9] Սերգեյ Կարյակին   Ռուսաստան
6 2013[10] Շահրիար Մամեդյարով   Ադրբեջան
7 2014[11] Մագնուս Կառլսեն   Նորվեգիա

Տես նաև խմբագրել

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. «ՖԻԴԵ-ի շախմատի կանոնները առ 1-ը հուլիսի 2009 թ.». Արխիվացված է օրիգինալից 2015 թ․ հունվարի 28-ին. Վերցված է 2021 թ․ հունվարի 22-ին.
  2. Արագ շախմատ
  3. Լևոն Արոնյանը` արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոն
  4. Cap D'Agde World Rapid Championship
  5. Anand is World Rapid Chess Champion
  6. ChessBase.com - Chess News - World Champion Vishy Anand!
  7. «Rapid World Chess Championship - Aronian wins final in smooth style». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2014 թ․ հոկտեմբերի 20-ին.
  8. Chess Classic Mainz – Kamsky wins with 10.0/11 points
  9. Ս. Կարյակինն ու Ա. Գրիշչուկը որոշեցին ուժեղագույնին
  10. Ավարտվեցին արագ և կայծակնային շախմատի աշխարհի առաջնությունները
  11. Մագնուս Կառլսենը` արագ շախմատի աշխարհի չեմպիոն