Վիկտոր Լազարև

հայ արվեստագետ, պատմաբան, գրող
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Լազարև (այլ կիրառումներ)

Վիկտոր Նիկիտիչ Լազարև (օգոստոսի 22 (սեպտեմբերի 3), 1897, Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1] - փետրվարի 1, 1976(1976-02-01), Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ազգությամբ հայ խորհրդային արվեստաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ։ Բյուզանդագետների միջազգային ասոցիացիայի պատվավոր նախագահ:

Վիկտոր Լազարև
Ծնվել էօգոստոսի 22 (սեպտեմբերի 3), 1897
Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[1]
Մահացել էփետրվարի 1, 1976(1976-02-01) (78 տարեկանում)
Մոսկվա, ԽՍՀՄ
ԳերեզմանՎագանկովյան գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունարվեստագետ, պատմաբան և գրող
Հաստատություն(ներ)Մոսկվայի պետական համալսարան
Գործունեության ոլորտԱրվեստի պատմություն
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՄոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ
Գիտական աստիճանարվեստագիտության դոկտոր
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[2]
Գիտական ղեկավարNikolay Ilyich Romanov?
Եղել է գիտական ղեկավարՎիկտոր Գրաշչենկով, Alexei Komech?, Q4451703?, V. Ė. Markova? և Օլգա Պոպովա
Հայտնի աշակերտներՎիկտոր Գրաշչենկով, Alexei Komech?, Vladimir Plugin? և Օլգա Պոպովա
ՊարգևներԽՍՀՄ պետական մրցանակ Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և Լոմոնոսովի անվան մրցանակ
ՀայրՆիկիտա Լազարև

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է Մոսկվայում, հայտնի Լազարյան տոհմի շառավիղներից Նիկողոս Լազարյանի ընտանիքում։ 1916-1920 թվականներին սովորել է Մոսկվայի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետում, իսկ 1924 թվականին ավարտել հնագիտության և արվեստաբանության ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1926-1936 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի կերպարվեստի թանգարանում, նախ իբրև իտալական գեղանկարչության բաժնի տնօրեն, ապա՝ պատկերասրահի վարիչ և գիտական գծով տնօրենի տեղակալ։ Նույն տարիներից կապված է եղել Մոսկվայի պետական համալսարանի հետ, իսկ 1960 թվականից եղել է այդ համալսարանի արտասահմանյան արվեստի պատմության ամբիոնի վարիչը։

Դեռևս 1925-1927 թվականներին եղել է մի շարք երկրներում (Իտալիա, Ֆրանսիա, Բելգիա, Գերմանիա, Ավստրիա, Հունաստան և այլն), ուսումնասիրել թանգարանային և հնագիտական արժեքները և, վերադառնալով Մոսկվա, ձեռք բերած հարուստ նյութը օգտագործել է իր հետազոտությունների համար։ Դրանցից են՝ «Բյուզանդական գեղանկարչության պատմությունը» (Մոսկվա, 1947), «Իտալական վերածնության ծագումը» մենագրությունները և «Իտալացի հին վարպետներ», «Եվրոպական հին վարպետներ» գրքերը։ Տարբեր առիթներով անդրադարձել է նաև հայ հին մանրանկարչության հարցերին։

Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ արվեստի պատմության ինստիտուտի հիմնադիրներից։ 1943 թվականին ընտրվել է այդ ակադեմիայի թղթակից անդամ, 1945-1960 թվականներին գլխավորել է ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտի գեղանկարչության և քանդակագործության բաժինը։ Ղեկավարել ու մասնակցել է «Ռուս արվեստի պատմության» բազմահատորյակի ստեղծման աշխատանքներին։ Ընտրվել է Բյուզանդագետների միջազգային ասոցացիայի պատվավոր նախագահ, Ավստրիայի, Բրիտանիայի, Իտալիայի և Սերբիայի գիտությունների ակադեմիաների, Ֆլորենցիայի և Սիցիլիայի արվեստի ինստիտուտների, Վենետիկի գիտությունների, գրականության և արվեստի ինստիտուտի պատվավոր անդամ։ Քանիցս այցելել է Հայաստան, ուսումնասիրել հայ հին մանրանկարչությունը[3]:

ՊարգևներԽմբագրել

  • Խորհրդային Միության պետական մրցանակ (1976):
  • Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան:
  • Լոմոնոսովի անվան մրցանակ:

ԱնդամակցությունԽմբագրել

  • Խորհրդային Միության Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1943):
  • Ավստրիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ:
  • Մեծ Բրիտանիայի գիտությունների արքայական ակադեմիայի անդամ:
  • Իտալիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ:
  • Սերբիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ:
  • Վենետիկի գրականության և արվեստի ինստիտուտի պատվավոր անդամ:

ԵրկերԽմբագրել

  • Բյուզանդական գեղանկարչության պատմությունը, Մոսկվա, 1947:
  • Իտալական վերածնության ծագումը, 1956.
  • Իտալացի հին վարպետներ, 1972.
  • Եվրոպական հին վարպետներ, 1986.
  • Искусство Древней Руси. Мозаики и фрески.
  • Фрески Софии Киевской.
  • Страницы истории новгородской живописи.
  • Новгородская иконопись.
  • Русская иконопись от истоков до начала XVI века.

ԳրականությունԽմբագրել

  • Դրամբյան Ի. Արվեստաբանը, գիտնականը, «ՍԱ», 1977, №1:
  • Вздорнов Г. И., Научная проза В. Н. Лазарева , 1998.
  • Гращенков В. Н., Виктор Никитич Лазарев: жизнь, творчество, научное наследие, 1998.
  • Гращенков В. Н., Список опубликованных трудов В. Н. Лазарева, 1998.
  • Гращенков В. Н., Виктор Никитич Лазарев: жизнь, творчество, научное наследие, 2002.
  • Попова О. С. Виктор Никитич Лазарев, 2002.
  • Дюфренн С., Виктор Лазарев: итог одного труда, 2003.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Лазарев Виктор Никитич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Գառնիկ Ստեփանյան (1981)։ Կենսագրական բառարան, հատոր Բ։ Երևան: «Սովետական գրող»։ էջ էջ 22