Սեմեյ (ղազ.՝ Семей, Semei, سەمەي, ղազ.՝ Ձայն Семей, Semei, մինչև 2007 թվականը՝ Սեմիպալատինսկ[1][2], 1917-1920 թվականներին՝ Ալաշ-կալա (ղազ.՝ Алаш-қала, Alaş-qala), քաղաք Ղազախստանի արևելյան՝ սիբիրյան մասում, Ռուսաստանի հետ սահմանի մերձակայքում, Իրտիշ գետի զույգ ափերին, Ալմաթիից մոտավորապես 1000 կիլոմետր դեպի հյուսիս, ռուսական Օմսկ քաղաքից 700 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք։ 2022 թվականից նորակազմ Աբայի մարզի վարչական կենտրոնն է։ 1782-ից մինչև 1997 թվականը ներառյալ եղել է Սեմիպալատինսկի մարզկենտրոնը։ Բուն քաղաքը, առանց նրան վարչականորեն ենթակա 14 գյուղական շրջանների, զբաղեցնում է 210, դրանց հետ միասին՝ 27.490 քառակուսի կիլոմետր տարածք[3]։ 2021 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 351.124[4]:

Բնակավայր
ռուս.՝ Семей
Զինանշան
Coat of arms of Semipalatinsk 1878.svg

Semey central square.jpg
ԵրկիրՂազախստան Ղազախստան
Հիմնադրված է1718 թ.
Մակերես210 000 000 քառակուսի մետր
ԲԾՄ206 մետր
Բնակչություն350 201 մարդ (2020)
Ժամային գոտիUTC+6 և Asia/Almaty?
Փոստային ինդեքսներF1*****
Պաշտոնական կայքakimsemey.gov.kz
##Սեմեյ (Ղազախստան)
Red pog.png

Ղազախստանում Սեմեյը երկրի մշակութային մայրաքաղաքի համարում ունի[5][6], քանի որ ղազախական մշակույթի և արվեստի բազմաթիվ կարկառուն գործիչներ ծագումով այս քաղաքից են։ Սեմեյին շնորհվել է «Ղազախստանի պատմական կենտրոնի» հատուկ կարգավիճակ[5]։

Տնտեսության զարգացած ճյուղերից են մեքենաշինությունը, շինանյութերի, մորթու և կաշվեղենի, պահածոների արտադրությունը։

ԲնակչությունԽմբագրել

Տարին Բնակչ.
1881 17,820
1897 26,353
1910 34,400
1926 56,100
1939 109,700
1959 149,800
1979 270,400
1989 317,100
1999 269,600
2009 299,264

ԿլիմաԽմբագրել

Սեմեյին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման (Köppen climate classification-ի դասաարգմամբ՝ Dfb)՝ տաք ամառներով և չափազանց ցուրտ ձմեռներով; Ամենացածր ջերմաստիճանը՝ −48.6 °C (−55.5 °F), գրանցվել է 1938 թվականի նոյեմբերին, ամենաբարձրը՝ 42.5 °C (108.5 °F), 2002 թվականի օգոստոսին[7]։

Սեմեյ (1991–2020, extremes 1854–present)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 7.2
(45)
7.2
(45)
24.5
(76.1)
33.9
(93)
37.5
(99.5)
39.5
(103.1)
42.1
(107.8)
42.5
(108.5)
38.9
(102)
30.0
(86)
21.0
(69.8)
7.8
(46)
42.5
(108.5)
Միջին բարձր °C (°F) −10.3
(13.5)
−7.6
(18.3)
0.4
(32.7)
14.3
(57.7)
22.1
(71.8)
27.4
(81.3)
28.5
(83.3)
27.0
(80.6)
20.5
(68.9)
12.1
(53.8)
0.3
(32.5)
−7.1
(19.2)
10.6
(51.1)
Միջին օրական °C (°F) −15.1
(4.8)
−13.2
(8.2)
−5.0
(23)
7.5
(45.5)
14.8
(58.6)
20.5
(68.9)
21.7
(71.1)
19.6
(67.3)
12.7
(54.9)
5.4
(41.7)
−4.5
(23.9)
−11.5
(11.3)
4.4
(39.9)
Միջին ցածր °C (°F) −20.2
(−4.4)
−19.1
(−2.4)
−10.4
(13.3)
0.6
(33.1)
6.8
(44.2)
12.8
(55)
14.7
(58.5)
11.9
(53.4)
5.0
(41)
−0.5
(31.1)
−8.9
(16)
−16.2
(2.8)
−2.0
(28.4)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −47.2
(−53)
−45.3
(−49.5)
−38.9
(−38)
−26.1
(−15)
−9.9
(14.2)
−1.1
(30)
3.9
(39)
−1.0
(30.2)
−8.2
(17.2)
−20.8
(−5.4)
−48.6
(−55.5)
−45.8
(−50.4)
−48.6
(−55.5)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 16
(0.63)
18
(0.71)
20
(0.79)
20
(0.79)
27
(1.06)
33
(1.3)
50
(1.97)
27
(1.06)
17
(0.67)
23
(0.91)
28
(1.1)
25
(0.98)
304
(11.97)
Միջ. անձրևոտ օրեր 1 1 3 9 13 12 15 12 10 11 6 1 94
Միջ. ձնառատ օրեր 18 18 14 4 0.4 0 0 0.03 0.1 5 14 19 93
% խոնավություն 75 75 76 59 53 53 60 59 60 67 74 75 66
Միջին ամսական արևային ժամ 108 139 199 243 303 335 342 307 242 144 111 94 2567
Աղբյուր #1: Pogoda.ru.net[7]
Աղբյուր #2: NOAA (sun, 1961–1990)[8]

Քույր քաղաքներԽմբագրել

Քաղաքը Տարին Երկիրը
Իպր 2012   Բելգիա[9]
Պուշկին 2013   Ռուսաստան[10]

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Указ Президента Республики Казахстан от 21 июня 2007 года № 351 «О переименовании города Семипалатинска Восточно-Казахстанской области»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-06-24-ին։ Վերցված է 2012-06-02 
  2. «О переименовании города Семипалатинска Восточно-Казахстанской области - ИПС "Әділет"»։ adilet.zan.kz։ Վերցված է 2022-06-27 
  3. в том числе 15 населённых пунктов с численностью более 1000 человек, самые крупные из них Шульбинск, Букенчи, Чекоман, Приречное, Мукур, Новобаженово
  4. «Численность населения Казахстана по отдельным этносам на начало 2022 года [[:Կաղապար:XLSlink]]»։ Комитет по статистике Министерства национальной экономики Казахстана (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-05-02-ին։ Վերցված է 2021-05-01 
  5. 5,0 5,1 «Семей станет историческим центром»։ Деловой портал Капитал.кз (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-11-20-ին։ Վերցված է 2021-11-20 
  6. «Семей подарил стране целую плеяду выдающихся деятелей»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-05-15-ին։ Վերցված է 2022-04-04 
  7. 7,0 7,1 «Weather and Climate - The Climate of Semipalatinsk (Semey)» (ռուսերեն)։ Weather and Climate (Погода и климат)։ Արխիվացված է օրիգինալից 25 November 2016-ին։ Վերցված է 4 January 2022 
  8. «Semipalatinsk Climate Normals 1961–1990»։ National Oceanic and Atmospheric Administration։ Վերցված է 25 November 2016 
  9. «Бельгийский Ипр и казахстанский Семей стали городами-побратимами»։ Казинформ։ 2012-03-16։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-30-ին։ Վերցված է 2012-04-11 
  10. «Города-партнеры»։ Сайт администрации Санкт-Петербурга։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-02-11-ին։ Վերցված է 2013-02-04 

Արտաքին հղումներԽմբագրել