Ջորջ Սանտայանա (անգլ.՝ George Santayana, իսպ.՝ Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana, դեկտեմբերի 16, 1863(1863-12-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Մադրիդ, Իսպանիա[1][10] և San Bernardo street, Մադրիդ[11] - սեպտեմբերի 26, 1952(1952-09-26)[10][2][3][4][5][6][7][8][9], Հռոմ, Իտալիա[10]), ամերիկացի փիլիսոփա, քննադատական ռեալիզմի ներկայացուցիչ։ Ծագումով՝ իսպանացի։

Picto infobox auteur.png
Ջորջ Սանտայանա
իսպ.՝ Jorge Agustín Nicolás Ruiz de Santayana y Borrás
George Santayana.jpg
Ծնվել էդեկտեմբերի 16, 1863(1863-12-16)[1][2][3][4][5][6][7][8][9] Մադրիդ, Իսպանիա[1][10] և San Bernardo street, Մադրիդ[11]
Մահացել էսեպտեմբերի 26, 1952(1952-09-26)[10][2][3][4][5][6][7][8][9] (88 տարեկանում) Հռոմ, Իտալիա[10]
բնական մահով
ԳերեզմանCampo Verano
Բնակության վայր(եր)Ավիլա[11] և Beacon Street?[11]
ՔաղաքացիությունԻսպանիա
Դավանանքագնոստիցիզմ
Մասնագիտությունփիլիսոփա, գրող, բանաստեղծ, վիպասան, ակնարկագիր և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Հարվարդի համալսարան
Գործունեության ոլորտփիլիսոփայություն
ԱնդամակցությունԱրվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա և Phi Beta Kappa
Ալմա մատերՀարվարդի համալսարան, Հումբոլդտի համալսարան և Թագավորական քոլեջ, Քեմբրիջ
Տիրապետում է լեզուներինիսպաներեն և անգլերեն[2]
George Santayana Վիքիպահեստում

ԳործունեությունԽմբագրել

1872-1912 թվականներին ապրել է ԱՄՆ-ում, 1907-1912 թվականներին՝ Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Կրել է Ու․ Ջեմսի և Ա․ Բերգսոնի ազդեցությունը, կյանքի վերջին տարիներին մոտեցել է էկզիստենցիալիզմին, Է․ Հուսեռլի ֆենոմենոլոգիային և Ա․ Ուայտհեդի «պրոցեսի փիլիսոփայությանը»։ Սանտայանայի մետաֆիզիկական համակարգը տրված է «Կեցության ոլորտները» երկում։ Փիլիսոփայության հիմնական խնդիրը Սանտայանան համարում է աշխարհի նկատմամբ բարոյական և գեղագիտական կողմնորոշում մշակելը․ փիլիսոփայությունը ոչ եկեղեցական կրոն է, այն ուղղված է մարդու «մտքին և սրտին»։ Պոեզիան, արվեստը, կրոնը մարդկային հոգեկանի բարձրագույն ձևերն են, որոնք խիստ հակադրվում են «կենդանական հավատի» (արտաքին աշխարհի գոյությունն ընդունող անմիջական համոզմունքի) վրա հիմնված կենսաբանորեն մեկնաբանվող պրակտիկային և գիտությանը։ Ընդ որում, գիտությունն ըմբռնվել է որպես աշխարհի օգաապաշաական նշանակություն Ունեցող ոչ իսկական ընկալում։ Սանտայանան «Տիրապետություն և իշխանություն» գրքում (1951) Պլատոնի ոգով մշակել է հակադեմոկրատական հասարակական-քաղաքական ուսմունք։ Հեղինակ է նաև «Վերջին պուրիտանը» վեպի (1935) և գեղագիտության, մշակույթի ու գրականության վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների։ Հայտնի է իր փայլուն գրելաոճով։ Սանտայանայի գաղափարների վրա է հիմնվում ամերիկյան հասարակական մտքի հակասցիենտիստական ուղղությունը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Santayana, George // The Enciclopædia Britannicа: New Volumes — 12 — London, New York City: 1922.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Real Academia de la Historia Diccionario biográfico españolReal Academia de la Historia, 2011.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Munzinger-Archiv — 1913.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 10,8 Сантаяна Джордж // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 https://books.google.es/books?id=jmRiyN9r63sC&pg=PA452
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 184