Բացել գլխավոր ցանկը

Ստորին պալեոլիթԽմբագրել

Առաջին հոմոնոիդները` Homo erectus տեսակի ներկայացուցիչները Եվրոպայում հայտնվել են մոտավորապես 700 հազար տարի առաջ: Նրանց հետ կապված գտածոները հայտնաբերվել են մասնավորապես ժամանակակից Ավստրիայի հարևան Հունգարիայի տարածքում:

Միջին պալեոլիթԽմբագրել

Վերջին սառցե ժամանակաշրջանի ժամանակ Ալպերը ծածկված էին սառցադաշտերով, որոնց մեծ մասը անմատչելի էին մարդկանց համար: Հոմոնոիդների հնագույն հետքերը ժամանակակից Ավստրիայի տարածքում թվագրվում են միջին պալեոլիթի ժամանակներով, երբ Եվրոպայի տարածքում բնիկները նեանդերտալցիներն էին: Նեանդերտալցիների հետքերը գտնվել են Վերին Ավստրիայի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Գուդենուս քարանձավում և թվագրվում են մոտավորապես 70.000 տարով:

Վերջին պալեոլիթԽմբագրել

 
«Վիլենդորֆյան Վեներա», մոտավորապես մ.թ.ա. 26.000 տարի առաջ

Ժամանակակից Ստորին Ավստրիայում հայտնաբերված բազմաթիվ գտածոներ վերաբերվում են վերին պալեոլիթին, որոնցից առավել նշանակալի են Վախաուի գտածոները: Վերին պալեոլիթին են վերաբերվում նախնադարյան մշակույթի երկու ստեղծագործություն` Շտրացինգից հայտնաբերված «Հալգենբերգյան Վեներան» (32.000 տարեկան, դաջվածք պլաստիկ, 7.2 սմ, ամֆիբոլիտ-թերթաքար)[1] և «Վիլենդորֆյան Վեներան» (26.000 տարեկան, 11 սմ, կրաքար)[2][3][4]:

2005 թվականին Ավստրիայում հայտնաբերվել է Homo sapiens տեսակի երեք մանուկների թաղումները, այդ թվում երկու մանուկ-երկորյակների թաղումները, որոնք ծածկված էին մամոնտի թիկունքի ոսկորով, որոնք գտնվել են ուշպոլեոլիթյան կայանատեղի հանդիսացող Կրյոմս Վախտբերգում (Կրյոմս նա Դունայ քաղաքի մոտ գտնվող Վախտբերգ գյուղ): Գտածոները թվագրվում են 27.000 տարով և վերաբերվում են Գրավետյան մշակույթին և հանդիսանում են ժամանակակից Ավստրիայի հնագույն թաղումները[5]:

ՄեզոլիտԽմբագրել

Մեզոլիտը անցումային ժամանակաշրջան է ոսրորդությունից և հավաքորդությունից դեպի նստակյաց հողագործության: Այդ մասին են վկայում ժամանակակից Ավստրիայի տարածքում ոչ մեծաքանակ գտածոները՝ Բոդենզեի երկրամասից ու Հռենոսի հովտից հայտնաբերված գործիքներ և Էլսբետենից հայտնաբերված միկրոլիտներ:

ՆեոլիտԽմբագրել

Նեոլիտի ժամանակաշրջանում աստիճանաբար բնակեցվեցին ժամանակակից Ավստրիայի բոլոր շրջանները, որտեղ հնարավոր է եղել զբաղվել հողագործությամբ կամ որտեղ կար հումքի առկայություն: Այսօրվա դրությամբ հնէաբանները հողագործական բնակավայրեր են հայտնաբերել Բրուն ամ-Գեբիրգումում, որոնք վերաբերվում են Գծային-ժապավենային խեցեգործական մշակույթին: Եղջերաքարի հնագույն հանքավայր է հայտնաբերվել Վիեննայի մոտակայքում գտնվող Մաուեր Անտոնսխեյի գագաթին, որը նույնպես վերաբերվում է այդ ժամանակաշրջանին: Հաջորդ ժամանակաշրջանը նշանավորվում է լենդենյան մշակույթի բնակավայրերի խիտ բնակեցմամբ: Այդ ժամանակ Ստորին Ավստրիայի տարածքում կառուցվեցին մի քանի հայտնի օղակային մեգալիթներ:

Պղնձե դարԽմբագրել

Միջինդանուբյան դաշտավայր տարածքներից հայտնաբերվում են հնագույն պղնձե առարկաներ, մասնավորապես՝ պահոց Ջտոլհոֆից (Հոյե Վանդ, Ստորին Ավստրիա): Այդ ժամանակաշրջանում Ավստրիայի արևելքում տարածվեցին բարձրլեռնային բնակավայրերը: Պղնձե դարում հումքի, հատկապես՝ պղնձի որոնումները հանգեցրեցին նաև ներքին ալպիական տարածաշրջանների բնակեցմանը: Կարևոր գտածո է հանդիսանում Էցի մումիան, որն իրենից ներկայացնում է ալպիական սառցադաշտերում լավ պահպանված մարդու մարմնի մնացորդներ, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 3300 թվականով: Մոնձեի մշակույթի մարդիկ ապրում էին ցցային շինություններում, որոնք կառուցում էին ալպյան լճերի ափերին: Այդ մշակույթը ոչնչացվեց լճային ցունամիից, որն առաջացավ երկրաշարժի հետևանքով:

Բրոնզե դարԽմբագրել

Բրոնզե դարաշրջանի սկզբից սկսում են առավել հաճախ հայտնվել ամրացված պատեր, որոնք ծառայում էին ոչ միայն որպես իշխանության խորհրդանիշ, այլ նաև պղնձի և կապարի վերամշակման կենտրոնների պաշտպանության համար: Հումքի և կիսաֆաբրիկատների ծաղկող առևտուրը արտացոլվեց թաղումների ձևավորման վրա (Պիտեն, Ֆրանցհաուզեն, Ստորին Ավստրիա): Թաղումների սափորային դաշտերի մշակույթի ժամանակաշրջաններում սկսվեց աղի ստացումը Գալշտատից հյուսիս գտնվող տարածքներից:

Երկաթե դարԽմբագրել

 
Շտիրիայում գտնված երկրպագության ձիասայլ, որը համարվում է Հալշտատյան մշակույթի ամենանշանավոր գտածոներից մեկն է
 
Հալշտատյան մշակույթի կաշվե կոշիկ, մ.թ.ա. 800-400 թվականներ

Երկաթի դարը Ավստրիայի տարածքում բնութագրվում է միջերկրծովյան քաղաքակրթության, ինչպես նաև արևելաեվրոպական տափաստաններից եկած ժողովրդի ազդեցությամբ: Տեղի է ունենում անցում Հալշտատյան մշակույթից դեպի Լատենյան մշակույթի, որտեղ գերիշխում էր կելտական տարրը, բայց որը իր ազդեցության գոտում ներառեց ֆրակներին:

Հալշտատյան մշակույթԽմբագրել

Երկաթե դարի հնագույն ժամանակաշրջանը Եվրոպայի մեծ մասում անվանվում է հայտնի գտածոների հայտնաբերման վայրի անվանումից՝ Հալշտատ (Վերին Ավստրիա): Հալշտատյան մշակույթում գերակշռում էին կելտերը և իլլիրացիները: Հալշտայն մշակույթի արևմտյան և արևելյան շրջանները առանձնացնում են Էնս, Իբս և Ինն գետերի հոսանքով: Արևմտյան Հալշտատյան շրջանը կապ էր պահպանում Լիգուրիայի ափամերձ վայրերում գտնվող հունական գաղութների հետ: Ալպերում Հալշտատյան մշակույթը շփվում էր էտրուսկների և մի շարք այլ մշակույթների հետ, որոնք գտնվում էին ազդեցության տակ: Արևելյան Հալշտատյան շրջանը կապ էր պահպանում տափաստանային ժողովրդի հետ, որոնք բնակվում էին Կարպատներից մինչև հարավռուսինական տափաստաններ[6][7][8]:

Հալշտատյան մշակույթի հիմնական ապրանքներից մեկը աղն էր, որով առատ էին այդ հողերը: Հալշտատյան թաղումներում հայտնաբերվել են ներմուծված շքեղության առարկաներ, որոնք ծագել են Հյուսիսային և Բալթիկ ծովերից մինչև Աֆրիկայի տարածաշրջաններ: Ավստրիայի տարածքում հնագույն գինու նմուշը գտնվել է Բուրգենլանդի Ցագերսդորֆի կուրգանյան թաղումներում: Կրոնական արվեստի հուշարձան է հանդիսանում Շտիրիայում գտնված Շտրետվերգյան երկրպագության ձիասայլը[6][8][9][10][11][12]:

Լատենյան մշակույթԽմբագրել

Ուշ երկաթե դարը լատենական մշակույթում: Ի տարբերություն Հալշտատյանի՝ նրա մեջ արդեն չեն մտնում իլլիրացիները, սակայն նրա ազդեցության ոլորտ են ընկնում բալկանյան ժողովուրդները, Ավստրիայից դեպի արևելք՝ ֆրակիացիները, դակերը և գոթերը: Կելտերից նրա մեջ մտնում էին ոչ բոլոր կելտական ժողովուրդները[13][14]:

Առաջին անգամ հայտնի են դառնում (հիմնականում հռոմեական և հունական աղբյուրներից) այդ ժամանակաշրջանի ժողովուրդների անվանումները: Այդ ժամանակ հարավում և արևելքում ծագում է ժամանակակից Ավստրիայի առաջին պետական կազմավորումը՝ Նորիկը, որը միավորում է մի քանի կելտական ցեղախմբեր նորիկների գլխավորությամբ: Ավստրիայի արևմուտքը բնակեցված էր րետական ցեղախմբերով, որոնք ծագումով մոտ էէին էտրուսկներին (Ֆրիտցենս-Սանցենոյի հնեաբանական մշակույթ)[13][14]:

Կելտական աղային կենտրոններ դարձան Դյուրբերգը և Հալայնը (ներկայիս Զալցբուրգ): Ավստրիայի արևելքում երկաթի հանույթը ծաղկում էր Օբերպուլենդորֆում (Բուրգելանդ), որտեղից հռոմեացիները ստանում էին իրենց համար այդքան գնահատելի երկաթը: Հասարակական կյանքի կենտրոն են դառնում բարձրունքների վրա ամրացված բնակավայրերը (օպիդումները), ինչպիսիք են օրինակ Մագդալենսբերգ լեռան վրա (Կարինթիա), Շվարցենբախի մոտ կամ Բրաունսբերգ լեռան վրա[13][14]:

Օգտագործված գրականությունԽմբագրել

  • Luis D. Nebelsick — Alexandrine Eibner — Ernst Lauermann — Johannes-Wolfgang Neugebauer, Die Hallstattkultur im Osten Österreich. Hg. als: Forschungsberichte zur Ur- und Frühgeschichte Bd. 18 (Öster. Ges. f. Ur- und Frühg.) bzw. Wiss. Schriftenreihe NÖ Bd. 106/107/108/109, 1997. ISBN 3-85326-053-5
  • Christine Neugebauer-Maresch, Altsteinzeit im Osten Österreichs. Hg. als: Forschungsgberichte zur Ur- und Frühgeschichte. Bd. 15 (Öster. Ges. f. Ur- u. Frühg.) Wiss. Schriftenreihe NÖ, Bd. 95/96/97. St. Pölten 1993. ISBN 3-85326-981-8
  • de:Sigrid Strohschneider-Laue, Abenteuer Urgeschichte. Wien 1995. ISBN 3-215-11795-9
  • Archäologische Eisenforschung in Europa. WAB 59, Eisenstadt 1977. ISBN 3-85405-051-8
  • de:Karl Kaus, Burgenland. Archäologie und Landeskunde, Opera selecta. Wissenschaftliche Arbeiten aus dem Burgenland, (WAB) 114, 2006. ISBN 3-85405-153-0
  • Johannes-Wolfgang Neugebauer, Die Kelten im Osten Österreichs. Hg. als: Forschungsgberichte zur Ur- und Frühgeschichte. Bd. 14 (Öster. Ges. f. Ur- u. Frühg.) bzw. Wiss. Schriftenreihe NÖ, Bd. 92/93/94. St. Pölten 1992. ISBN 3-85326-949-4
  • Johannes-Wolfgang Neugebauer, Die Bronzezeit im Osten Österreichs. Hg. als: Forschungsgberichte zur Ur- und Frühgeschichte. Bd. 16 (Öster. Ges. f. Ur- u. Frühg.) bzw. Wiss. Schriftenreihe NÖ, Bd. 98/99/100/101. St. Pölten 1994. ISBN 3-85326-004-7

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Das neolithische Fundmaterial von St.Pölten/Galgenleithen. in: Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien. Wien 108.1978, 50ff. ISSN 0373-5656.(գերմ.)
  2. Анастасия Митюшина. Мы живем в эпоху nobrow // «Русский пионер». — 2014. — 29 января.(ռուս.)
  3. «Venus von Willendorf» auf dreidimensionalem Markenblock der Post // Österreichische Post Aktiengesellschaft. — 2008. — 8 Augusts.(գերմ.)
  4. «Venus of Willendorf» by Christopher L. C. E. Witcombe.(անգլ.)
  5. Люди древнекаменного века хоронили новорожденных младенцев с почестями.(ռուս.)
  6. 6,0 6,1 Kiesslich J. et al. (2005), DNA Analysis on Biological Remains from Archaeological Findings - Sex Identification and Kinship Analysis on Skeletons from Mitterkirchen, Upper Austria. In: Interpretierte Eisenzeiten. Fallstudien, Methoden, Theorie. Tagungsbeiträge der 1. Linzer Gespräche zur interpretativen Eisenzeitarchäologie, eds. Raimund Karl - Jutta Leskovar (Studien zur Kulturgeschichte von Oberösterreich 18).
  7. Монгайт А. Л. Археология Западной Европы. Бронзовый и железный век. — М.: Наука, 1974. — 408 с. 3.400 экз.(ռուս.)
  8. 8,0 8,1 Матюшин Г. Н. Археологический словарь. — М.: Просвещение, 1996. — 304 с. — ISBN 5-09-004958-0. — С. 32—33.(ռուս.)
  9. Markus Egg: Neues zum Fürstengrab von Strettweg. 1991.(գերմ.)
  10. Markus Egg, Gerhard Stawinoga: Das hallstattzeitliche Fürstengrab von Strettweg bei Judenburg in der Obersteiermark. Römisch-Germanisches Zentralmuseum, Forschungsinstitut für Vor- und Frühgeschichte, 1996, ISBN 3-88467-036-0.(գերմ.)
  11. Strettweger Kultwagen.(գերմ.)
  12. Hoops J. Reallexikon der germanischen Altertumskunde. Band 13. — Berlin: Walter de Gruyter, 1999. — 653 S. — ISBN 3-11-016315-2. — P. 447.(գերմ.)
  13. 13,0 13,1 13,2 Otto H. Urban, Wegweiser in die Urgeschichte Österreichs. Wien 1989. ISBN 3-215-06230-5
  14. 14,0 14,1 14,2 Otto H. Urban, Der lange Weg zur Geschichte. Die Urgeschichte Österreichs, Wien 2000. ISBN 3-8000-3773-4