Բացել գլխավոր ցանկը


Արևելյան Մարկա (գերմ.՝ Ostmark, լատ.՝ Marchia orientalis, հայտնի է նաև որպես Բավարական Արևելյան Մարկա), վաղ ֆեոդալական պետություն (Մարկա), որը գոյություն է ունեցել 9-ից 12-րդ դարերում Գերմանիայի հարավ-արևելքում: Հանդիսանում է Ավստրիայի դքսության նախորդը: 10-րդ դարից սկսած որպես պետության անվանում օգտագործվել է Արևելյան Մարկան կամ Ավստրիայի մարկգրաֆությունը, որոնք հանդիսանում են իրավահավասար անվանումներ[1][2][3][4]:

Արևելյան Մարկա
 Բավարիայի դքսություն 976թ. - 1156թ. Ավստրիայի դքսություն 
Քարտեզ

Կարմիրով նշված է Արևելյան Մարկայի տարածքը

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Մելկ
Լեզու Բավարերեն
(Ավստրո-բավարական գերմաներեն)
Կրոն Կաթոլիկություն
Իշխանություն
Պետական կարգ Ֆեոդալիզմ
Դինաստիա Բաբենբերգներ
Պետության գլուխ Ավստրիայի մակգրաֆ
Կառավարիչ 976-994թթ. Լեոպոլդ I
(Բաբենբերգների առաջին մակգրաֆ)

1136-1141թթ. Լեոպոլդ IV
(վերջին մակգրաֆ)
Ավստրիայի պատմություն
Austria Bundesadler.svg

Նախապատմական Ավստրիա
Նորիկ և Ռեցիա
Արևելյան Մարկա
Ավստրիայի դքսություն
Ավստրիայի էրցհերցոգություն
Սրբազան Հռոմեական կայսրություն
(Հաբսբուրգյան միապետություն)
Ավստրիական կայսրություն
Ավստրո-Հունգարական կայսրություն
Գերմանական Ավստրիա
Առաջին Հանրապետություն
Նացիստական Գերմանիա
Ալպյան և Դանուբյան Ռեյսխգաու
Դաշնակցային բռնազավթում
Երկրորդ Հանրապետություն

ՊատմությունԽմբագրել

Սլավոնների հողերի սահմանին բուֆերային պետություն ստեղծելու առաջին փորձը կատարվել է 9-րդ դարի սկզբին: Ավարների դեմ Կառլոս Մեծի պատերազմներից հետո ֆրանկյան հողերը ընդարձակվեցին դեպի արևելք: Դանուբ գետից մինչև Վիեննական անտառ տարածվող տարածքը, որը Ժողովուրդների մեծ գաղթի հետևանքով բնակեցվել էր հիմնականում սլավոններով, մտավ Բավարիայի դքսության կազմ: Այդ տարածքներում ձևավորվեց այսպես կոչված Բավարական Արևելյան Մարկան, որի հիմնական խնդիրը գերմանական ազդեցության տարածումն էր, քրիստոնեացումն ու սլավոնական հարձակումներից սահմանի պաշտպանությունը: Արևելյան Մարկայից դեպի հարավ նույնպես ձևավորվեցին մարկայի կազմավորումներ և իշխանություններ (Շտիրիա, Կարինթիա, Կրաինա, Իստրիա դքսություններ), որոնք ծառայում էին որպես բուֆերային (չեզոք) գոտի Գերմանիայի և հարավային սլավոնների միջև: 870-ական թվականներինԲավարական և այլ մարկաները միավորվեցին Առնուլֆ Կարինտացու իշխանության ներքո, ով 896 թվականին դարձավ Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր[1][2][4][5]:

892 թվականին Դանուբի միջին հոսանքներ տեղափոխվեցին հունգարները, որոնք սկսեցին իրենցից ներկայացնել առավել լուրջ վտանգ կայսրության համար, քան սլավոնները: 907 թվականին Պրեսբուրգի ճակատամարտում (ներկայում՝ Բրատիսլավա) գերմանական զորքերը հիմնովին ջախջախվեցին հունգարական բանակի կողմից, ինչը հանգեցրեց հունգարների կողմից մինչև Էնս գետը հասնող տարածքների նվաճմանը և Բավարական մարկայի անկմանը: Հունգարական արշավանքների դեպի Գերմանիա շարունակվեցին մինչև 10-րդ դարի կեսեր: Միայն 955 թվականին Լեխ գետի ափին տեղի ունեցած ճակատամարտում գերմանական կայսր Օտտոն I Մեծը վճռորոշ հաղթանակ տարավ և ազատագրեց Ավստրիայի տարածքը[1][2][5][6]:

Մոտավորապես 960 թվականին Բավարիայի կազմից կրկին առանձնացավ Արևելյան Մարկան: Այն ժամանակ Մարկայի տարածքն ընդգրկում էր ժամանակակից Ստորին Ավստրիա նահանգն և Վերին Ավստրիայի արևելյան հատվածը: Այդ տարածքներում իշխանության ստեղծման նպատակն էր Գերմանիայի սահմանները հունգարական հողերից առավել արդյունավետ պաշտպանելը[1][2]:

976 թվականին Արևելյան Մարկայի մարկգրաֆ է դառնում Լեոպոլդ I-ինը, ով հանդիսանում է Բաբենբերգների դինաստիայի հիմնադիրը: Լեոպոլդ I-ը կառավարում է Ավստրիան մինչև 1246 թվականը: Նրա հետնորդների օրոք մարկայի տարածքն ընդարձակվում է: Արևելյան ուղղությամբ մարկայի տարածքը հունգարներից նվաճած հողերի հաշվին տարածվում է մինչև Լայտա գետ: 996 թվականին առաջին անգամ հիշատակվում է մարկայի հին գերմանական անվանումը՝ «Օուստրիխ» («Ostarrîchi»), որից էլ առաջացել է ժամանակակից Ավստրիա (գերմ.՝ Österreich) անվանումը[1][2][7]:

Արևելյան Մարկան կամ Ավստրիայի մակգրաֆությունը մնաց Բավարիայի սյուզերենության ներքո մինչև 1156 թվականը, երբ կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը պետությանը շնորհեց դքսության կարգավիճակ և Բավարիայից անկախություն: Այդ ժամանակվանից սկսած Ավստրիայի տարածքն այլևս չկոչվեց Արևելյան Մարկա անվանումով[1][2]:

«Արևելյան մարկա» կամ «Օստմարկ» տերմինները օգտագործվել է միայն Երրորդ Ռեյխի կողմից Ավստրիայի նկատմամբ 1938 թվականին տեղի ունեցած անշլյուսից հետո: Ավելի ուշ այն փոխարինվել է «ալպյան և դանուբյան ռեյսխգաու» անվանումով[1]:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Reuter, Timothy. Germany in the Early Middle Ages 800–1056. New York: Loman, 1991.(անգլ.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Semple, Ellen Churchill (1915). "The Barrier Boundary of the Mediterranean Basin and Its Northern Breaches as Factors in History". Annals of the Association of American Geographers. 5: 27–59. doi:10.1080/00045601509357037(անգլ.)
  3. Manfred Scheuch: Historischer Atlas Österreich, Verlag Christian Brandstätter, Wien 2007, ISBN 3-87070-588-4(գերմ.)
  4. 4,0 4,1 Herwig Wolfram: Salzburg, Bayern, Österreich. Die Conversio Bagoarium et Carantanorum und die Quellen ihrer Zeit. Verlag Oldenbourg, Wien, München, Oldenbourg 1996.(գերմ.)
  5. 5,0 5,1 Herwig Wolfram: Die Geburt Mitteleuropas. Geschichte Österreichs vor seiner Entstehung 378–907. Verlag Kremayr & Scheriau, 1973, ISBN 3-218-00451-9.(գերմ.)
  6. Herwig Wolfram: Grenzen und Räume. Geschichte Österreichs vor seiner Entstehung. Österreichische Geschichte 378–907. Ueberreuter Verlag, Wien 1995, ISBN 3-8000-3532-4, S. 212ff. und 218ff.(գերմ.)
  7. Karl Gutkas: Geschichte Niederösterreichs. Verlag für Geschichte und Politik, Wien 1984, ISBN 3-7028-0209-6, S. 27f.(գերմ.)