Յուջին Պոլ Վիգներ Էուգեն Պոլ Վիգներ (հունգ.՝ Jenő Pál Wigner, անգլ.՝ Eugene Paul "E. P." Wigner, նոյեմբերի 17, 1902(1902-11-17)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11], Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա - հունվարի 1, 1995(1995-01-01)[12][3][4][5][6][7][8][9][10][11], Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[13]), ամերիկյան ֆիզիկոս-տեսաբան, ծագումով՝ հունգարացի։

Յուջին Վիգներ
հունգ.՝ Jenő Pál Wigner
անգլ.՝ Eugene Wigner
Wigner.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 17, 1902(1902-11-17)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]
Բուդապեշտ, Ավստրո-Հունգարիա
Մահացել էհունվարի 1, 1995(1995-01-01)[12][3][4][5][6][7][8][9][10][11] (92 տարեկանում)
Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[13]
բնական մահով
ԳերեզմանՆյու Ջերսի
ՔաղաքացիությունFlag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Ավստրո-Հունգարիա
Flag of the United States.svg ԱՄՆ[14][15]
Ազգությունհրեա և հունգարացիներ
Դավանանքհրաժարում կաթոլիկությունից
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս-տեսաբան և միջուկային ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Փրինսթոնի համալսարան, Բեռլինի տեխնիկական համալսարան, Վիսկոնսինի համալսարան Մեդիսոնում, Լեյդենի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան և Լեյդենի համալսարան[8]
Գործունեության ոլորտֆիզիկա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[16], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[16], Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[16], Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերFasori Gimnázium? և Բեռլինի տեխնիկական համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[2]
Գիտական ղեկավարMichael Polanyi?
Եղել է գիտական ղեկավարՋոն Բարդին[17], Վիկտոր Վայսկոպֆ[18], Marcos Moshinsky? և Abner Shimony?
Հայտնի աշակերտներՋոն Բարդին
Պարգևներֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[19][20] Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Էնրիկո Ֆերմի պարգև Ալբերտ Այնշտայնի պարգև Ազգային գիտական մեդալ Wigner Medal? Գիբսի լեկցիա Ֆրանկլինի մեդալ Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ և Ջոն ֆոն Նեյմանի լեկցիա
Ստորագրություն
Eugene wigner sig.jpg
Eugene Wigner Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ավարտել է Բեռլինի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (19251930 թ. տեղափոխվել է ԱՄՆ, 1938 թվականից՝ Փրինսթոնի համալսարանի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են քվանտային մեխանիկային ու էլեկտրադինամիկային, միջուկային ֆիզիկային և տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ Առաջիններից մեկն է կիրառել խմբերի տեսության մեթոդները և սիմետրիայի հիմնարար սկզբունքները քվանտային մեխանիկայում, տարրական մասնիկների տեսության մեջ և միջուկային ֆիզիկայում։ 1936 թ. ամերիկացի ֆիզիկոս Դ․ Բրեյթի հետ առաջարկել է միջուկային ռեակցիաների դիսպերսիոն բանաձևը։ 1942-45 թթ. մասնակցել է Չիկագոյում առաջին միջուկային ռեակտորի նախագծմանը։ «Ատոմը խաղաղության համար» մրցանակ (1960)։ Նոբելյան մրցանակ (1963

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119134047 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 KNAW Past Members
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Leidse Hoogleraren
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Munzinger-Archiv — 1913.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Store norske leksikon — 1978.
  12. 12,0 12,1 12,2 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/643423/Eugene-Paul-Wigner
  13. 13,0 13,1 13,2 http://www.atomicarchive.com/Bios/Wigner.shtml
  14. http://www.nytimes.com/1995/01/04/obituaries/eugene-wigner-92-quantum-theorist-who-helped-usher-in-atomic-age-dies.html
  15. http://www.nytimes.com/1998/03/20/world/budapest-journal-hungarian-fingerprints-all-over-the-20th-century.html
  16. 16,0 16,1 16,2 Notable Names Database — 2002.
  17. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  18. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  19. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/
  20. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/


Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 423