Բացել գլխավոր ցանկը

Յուջին Պոլ Վիգներ Էուգեն Պոլ Վիգներ (հունգ.՝ Jenő Pál Wigner, անգլ.՝ Eugene Paul "E. P." Wigner, նոյեմբերի 17, 1902(1902-11-17)[1][2][3][4][5][6][7][8], Բուդապեշտ, Հունգարիա - հունվարի 1, 1995(1995-01-01)[9][3][4][5][6][7][8], Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[10]), ամերիկյան ֆիզիկոս-տեսաբան, ծագումով՝ հունգարացի։

Յուջին Վիգներ
հունգ.՝ Jenő Pál Wigner
անգլ.՝ Eugene Wigner
Wigner.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 17, 1902(1902-11-17)[1][2][3][4][5][6][7][8]
Բուդապեշտ, Հունգարիա
Մահացել էհունվարի 1, 1995(1995-01-01)[9][3][4][5][6][7][8] (92 տարեկանում)
Փրինսթոն, Մերսեր շրջան, Նյու Ջերսի, ԱՄՆ[10]
բնական մահով
ԳերեզմանՆյու Ջերսի
ՔաղաքացիությունFlag of Austria-Hungary (1869-1918).svg Ավստրո-Հունգարիա
Flag of the United States.svg ԱՄՆ[11][12]
Ազգությունհրեա և հունգարացիներ
Դավանանքհրաժարում կաթոլիկությունից
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր, ֆիզիկոս-տեսաբան և միջուկային ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Փրինսթոնի համալսարան, Բեռլինի տեխնիկական համալսարան, Վիսկոնսինի համալսարան Մեդիսոնում, Լեյդենի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան և Լեյդենի համալսարան[8]
Գործունեության ոլորտֆիզիկա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[13], Գիտության զարգացման աջակցության ամերիկյան ասոցացիա[13], Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[13] և Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա
Ալմա մատերFasori Gimnázium? և Բեռլինի տեխնիկական համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[2]
Գիտական ղեկավարMichael Polanyi?
Եղել է գիտական ղեկավարՋոն Բարդին[14], Վիկտոր Վայսկոպֆ[15] և Marcos Moshinsky?
Պարգևներֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[16][17] Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Էնրիկո Ֆերմի պարգև Ալբերտ Այնշտայնի պարգև Ազգային գիտական մեդալ Wigner Medal? Գիբսի լեկցիա Ֆրանկլինի մեդալ Ռիխտմայերի հիշատակի մրցանակ Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ և Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ
Ստորագրություն
Eugene wigner sig.jpg
Eugene Wigner Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ավարտել է Բեռլինի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (19251930 թ. տեղափոխվել է ԱՄՆ, 1938 թվականից՝ Փրինսթոնի համալսարանի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են քվանտային մեխանիկային ու էլեկտրադինամիկային, միջուկային ֆիզիկային և տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ Առաջիններից մեկն է կիրառել խմբերի տեսության մեթոդները և սիմետրիայի հիմնարար սկզբունքները քվանտային մեխանիկայում, տարրական մասնիկների տեսության մեջ և միջուկային ֆիզիկայում։ 1936 թ. ամերիկացի ֆիզիկոս Դ․ Բրեյթի հետ առաջարկել է միջուկային ռեակցիաների դիսպերսիոն բանաձևը։ 1942-45 թթ. մասնակցել է Չիկագոյում առաջին միջուկային ռեակտորի նախագծմանը։ «Ատոմը խաղաղության համար» մրցանակ (1960)։ Նոբելյան մրցանակ (1963

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119134047 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Nationalencyklopedin — 1999.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 KNAW Past Members
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 Leidse Hoogleraren
  9. 9,0 9,1 9,2 http://www.britannica.com/EBchecked/topic/643423/Eugene-Paul-Wigner
  10. 10,0 10,1 10,2 http://www.atomicarchive.com/Bios/Wigner.shtml
  11. http://www.nytimes.com/1995/01/04/obituaries/eugene-wigner-92-quantum-theorist-who-helped-usher-in-atomic-age-dies.html
  12. http://www.nytimes.com/1998/03/20/world/budapest-journal-hungarian-fingerprints-all-over-the-20th-century.html
  13. 13,0 13,1 13,2 Notable Names Database — 2002.
  14. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  15. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  16. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1963/
  17. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/


Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 423