Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր (գերմ.՝ Johann Gottfried Herder, օգոստոսի 25, 1744(1744-08-25)[1][2][3][…], Մորոնգ, Պրուսիայի թագավորություն[1][3][4] - դեկտեմբերի 18, 1803(1803-12-18)[1][2][5][…], Վայմար, Սաքսեն-Վայմար, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն[1][6][4]), գերմանացի փիլիսոփա, գրող, լուսավորիչ։ Նրա «Գաղափարներ մարդկության պատմության փիլիսոփայության շուրջ» (մաս 1-4, 1784-1791 թվականներ) երկը համակված է այն գաղափարով, որ մարդկային պատմության ամեն մի դարաշրջան յուրահատուկ է։ Հերդերը ընդգծում է տարբեր ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հարավ-սլավոնական ժողովուրդների հոգևոր մշակույթի յուրահատկությունը։ Այստեղ Հերդերը խոսում է նաև հայերի ու Հայաստանի մասին։ Հայերենը համարելով «հնադարյան հրաշալի լեզու»՝ նա նշում է, որ այդ լեզուն կրող ժողովրդի երկիրը դարեր շարունակ ասպատակել են պարսիկները, հռոմեացիները, թուրքերը և ուրիշներ, որոնք խոչընդոտել են նրան՝ կառուցելու «գիտության ու պետության իր շենքը»։ Հերդերը մարդկության զարգացման բարձրագույն սկզբունքը համարել է մարդկայնության, այսինքն՝ բանականության ու արդարության իրականացումը («Նամակներ մարդկայնությունը խրախուսելու մասին», 1794-1797 թվականներ)։ Մարդասիրությունը դիտելով որպես մարդուն բնորոշ սկզբունք, որն ի սկզբանե հատուկ է նրան և բնութագրում է նրա էությունը, Հերդերը այդ կապակցությամբ մարդուն օրգանական աշխարհում դիտում է որպես «բնության առաջին ազատարձակի», որը երկակի ծագում ունի՝ բնական ու հոգևոր։ Գրել է «Գերմանական նորագույն գրականության մասին։ «Պատառիկներ» (1766-1768 թվականներ), «Քննադատական թավուտներ» (1769 թվական), «Հին և նոր ժամանակներում ժոդովուրդների բարքերի վրա բանաստեղծական արվեստի ազդեցության մասին» (1781 թվական) և այլ աշխատություններ։ «Ուսումնասիրություն լեզվի ծագման մասին» (1772 թվական), «Շեքսպիր» և «Հատված Օսիանի ու հին ժողովուրդների երգերի վերաբերյալ նամակագրությունից» (1773 թվական) գործերում Հերդերը ստեղծեց ժողովրդական պոեզիայի տեսությունը, որը դարձավ «Գրոհի և փոթորկի» գրական մանիֆեստը։

Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր
գերմ.՝ Johann Gottfried Herder
Ծնվել էօգոստոսի 25, 1744(1744-08-25)[1][2][3][…] Մորոնգ, Պրուսիայի թագավորություն[1][3][4]
Մահացել էդեկտեմբերի 18, 1803(1803-12-18)[1][2][5][…] (59 տարեկան) Վայմար, Սաքսեն-Վայմար, Սրբազան Հռոմեական կայսրություն[1][6][4]
ԳերեզմանSt. Peter und Paul
Քաղաքացիություն Պրուսիայի թագավորություն
Դավանանքլյութերականություն
ՈւղղությունԼուսավորության դարաշրջան և Ռոմանտիկ ազգայնականություն
Մասնագիտությունփիլիսոփա, աստվածաբան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող, գրական քննադատ, գրականագետ, հրապարակախոս և գեղագետ
Գործունեության ոլորտգիտակցության փիլիսոփայություն, լեզվի փիլիսոփայություն և քաղաքական փիլիսոփայություն
ԱնդամակցությունՊրուսիայի գիտությունների ակադեմիա և իլյումինատներ
Ալմա մատերՔյոնիգսբերգի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[2][7]
Ազդվել էԻմանուիլ Կանտ, Բենեդիկտ Սպինոզա, Ջորդանո Բրունո, Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմ և Johann Georg Hamann?
Ամուսին(ներ)Caroline Herder?
Երեխա(ներ)Siegmund August Wolfgang von Herder?, Կառլ Ադելբերտ ֆոն Հերդեր, Լուիզա Շտիխլինգ և Էմիլ Գոթֆրիդ ֆոն Հերդեր
 Johann Gottfried Herder Վիքիպահեստում

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Банникова Н. П. Гердер // Краткая литературная энциклопедия (ռուս.)М.: Советская энциклопедия, 1962. — Т. 2.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Haym R. Herder, Johann Gottfried (գերմ.) // Allgemeine Deutsche BiographieL: 1880. — Vol. 12. — S. 55–100.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Арабажин К. Гердер, Иоганн Готфрид (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1892. — Т. VIII. — С. 471—473.
  5. 5,0 5,1 5,2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  6. 6,0 6,1 6,2 Гердер Иоганн Готфрид // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  7. CONOR.Sl
 
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
 Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր» հոդվածին։
 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Յոհան Գոթֆրիդ Հերդեր» հոդվածին։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 6, էջ 377