Մարդու առևանգում (անգլ.՝ kidnap «առևանգել»), հակաօրինական մտածված գործողություն, ուղղված գաղտնի, բաց կամ էլ խաբելու միջոցով մարդու հափշտակում, հաշվի առնելով նրա բնական միկրոսոցիալական խավը, մարդու տեղափոխումն ապրելավայրից և իր կամքին հակառակ պահելը այլ վայրում:

Ռիո դե Ժանեյրոյում ձերբակալված առևանգիչները պառկած են գենտին

Մեծ մասը կատարվում է շահադիտական դրդումներով և նպատակ ունի փրկագին ստանալ առևանգվածի հարազատներից կամ մերձավորներից, ինչպես նաև հարկադրել նրանց կատարել առևանգիչների պահանջած գործողություններ:

Մարդու առևանգման որոշման տարբերակներԽմբագրել

Մարդու առևանգում — «հասարակական վտանգավոր դիտավորյալ գործողություն, որն ուղղված է մարդու նրա մշտական գտնվելու վայրից բռնի ուժով տեղափոխելու և պահելու նրա սիրելիների և իրավապահ մարմինների համար անհայտ վայրում»[1]:

Սակայն անմատչելիությունը և վայրի անհայտ պահելը դեռ չի նշանակում, որ նրան առևանգել են: Այսպես, ՌԴ - ի սահմանադրության երկու գրքերի հեղինակը մեկնաբանում է այսպես՝ «առևանգումը մարդու կանքին հակառակ նրա գրավումն ու տեղափոխումն է: Սովորաբար դրան հաջորդում է տուժածին պահելը անազատության մեջ»[2] և «մարդուն առևանգելը ներառում է երկու տարր՝ առևանգումը և ազատազրկումը, որոնք գտնվում են կատարյալ ամբողջության մեջ, քանի որ առևանգումը միաժամանակ հանդիսանում է և ազատազրկում»[3]: 2000 թվականի մայիսի 17 - ի ՌԴ - ի Գերագույն Դատարանի որոշմամբ մարդու առևանգումը հակաիրավական դիտավորյալ գործողություն է, որին հաջորդում է գաղտնի կամ բաց կենդանի մարդու հափշտակումը, տեղափոխումը նրա մշտական ապրելավայրից և իր կամքին հակառակ պահումը այլ վայրում:

Փորձագետները մինչ այսօր իրավագիտորեն վիճում են անձի առևանգման անհրաժեշտ և բավարար նշանների մասին: Այդ թեմայով հրապարակվում են հետազոտական հոդվածներ և պաշտպանվում են դիսերտացիաներ:

Առևանգումների տեսակներ, որոնք ունեն սեփական անվանումներԽմբագրել

  • Հարսնացուի առևանգում — հարսնացուի առևանգման և բռնի ամուսնության պրակտիկան տարածված է Կովկասում, Եթովպիայում և այլ երկրներում, որտեղ պահպանվել են նման սովորույթներ:
  • «Վագրի առևանգում (անգլ.՝ Tiger kidnapping)» — առևանգումը կատարվում է, որպեսզի բարեկամին կամ մտերիմին ստիպել կատարել որոշակի գործողություններ, օրինակ, պատանդ վերցնել երեխային, որպեսզի ստիպեն խանութի սեփականատիրոջ բացել չհրկիզվող պահարանը: Տերմինը սկսվել է օգտագործվել բնության գրկում վագրի որսորդությունը երկարատև դիտարկելուց հետո:
  • Էքսպրես - առևանգում — ժամանակակից առևանգումներից մեկը, որը կատարվում է առևանգվածի հարազատներից արագ փրկագին ստանալու համար, որոնց հետ կապը սովորաբար իրականացվում է հեռախոսով: Տարածված է հիմնականում լատինական Ամերիկայում:

ՎիճակագրությունԽմբագրել

Մարդկանց առևանգումների թեժ կետերը աշխարհում
  1999[4] 2006[5]
1 Կոլումբիա Մեքսիկա
2 Մեքսիկա Իրաք
3 Բրազիլիա Հնդկաստան
4 Ֆիլիպիններ Հարավային Աֆրիկա
5 Վենեսուելա Բրազիլիա
6 Էկվադոր Պակիստան
7 ԱՊՀ Էկվադոր
8 Նիգերիա Վենեսուելա
9 Հնդկաստան Կոլումբիա
10 Հարավային Աֆրիկա Բանգլադեշ

Մարդկանց առևանգումը փրկագին ստանալու համար այսօր սովորական երևույթ է աշխարհի տարբեր մասերում, որոշ քաղաքներ և երկրներ հաճախ անվանում են «Մարդկանց առևանգումների համաշխարհային մայրաքաղաք»: 2007 թվականին այս անունը պատկանում էր Իրաքին, որտեղ առևանգվել էր մոտ 1500 օտարերկրացի[6][7], 2004 թվականին այդպես անվանում էին Մեքսիկային[8], իսկ 2001 թվականին Կոլումբիային[9]: Վիճակագրություն ստանալը դժվար է: Առևանգումների թիվը աշխարհում ենթադրաբար գնահատվում է որպես 12500-25500 մարդ/տարի, այդ թվում՝ 2000 թվականին 3600 մարդ/տարի Կոլումբիայում և 3000 մարդ/տարի Մեքսիկայում[10]: Բայց անհրաժեշտ է նշել, որ 2006 թվականին առևանգումների թիվը Կոլումբիայում նվազել է՝ հասնելով 687 և շարունակում է նվազել[11]: Առևանգումենրի թիվը Մեքսիկայում դժվար է վերացվում, քանի որ ոստիկանները վախենում են միջամտել[12]: «Մարդկանց առևանգումներ, ըստ երևույթին, ծաղկում է չափազանց թույլ նահանգներում և հակամարտությունների ենթակա երկրներում, որտեղ քաղաքական վարձված զինված ուժերը, կազմակերպված հանցագործությունները և թմրամաֆիան լրացնում են վակուումով լցված կառավարությունը»[5]:

1999 թվականի ընթացքում ԱՄՆ - ում առևանգվել է 203900 երեխա ընտանիքի ներսում և 58200 երեխա ընտանիքից դուրս: Այնուամենայնիվ նրանցից միայն 115 երեխան է դարձել «կապակցված առևանգումերի» զոհ[13]:

Ըստ Ռուսաստանի ներքին գործերի նախարարությանը պաշտոնական վիճակագրության՝ 2012 թվականին երկրում գրանցվել է 566 մարդու առևանգում, որից 366 բացահայտվել է[14]:

Քրեական հրոսակախմբերին տարեկան վճարվող ընդհանուր գումարը կազմում է 500 մլն դոլար[15]:

1979 թվականի դեկտեմբերի 17 - ին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության կողմից ընդունվել է «Միջազգային կոնվենցիա «պատանդներ վերցնելու» դեմ պայքարի մասին», որը միջազգային իրավունքով պատանգ վերցնելը հաստատում է, որպես հանցավորություն[16]: Այնուամենայնիվ մեր օրերում առևանգումները շարունակում են գոյություն ունենալ, ինչպես ահաբեկչության տեսքով, այնպես էլ «անուղղակի» ձևով պատանդներ պահել՝ երբ ուժով պահվում է ոչ թե մարդը, այլ նրա փաստաթղթերը կամ փոխադրամիջոցը, առանց որոնց նրա ազատությունը սահմանափակվում է:

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Мартыненко Н. Э. Похищение человека: понятие, анализ состава и проблемы квалификации. Лекция. — М.: Академия управления МВД России. — 1998. — С. 20.
  2. Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации: Научно-практический комментарий / Отв. ред. В. М. Лебедев. — М.: Юрайт-М, 2001.
  3. Постатейный Комментарий к Уголовному кодексу РФ 1996 г. / Под ред. Наумова А. В. — М.: Правовая культура. — 1998.
  4. Rachel Briggs (Nov 2001)։ «The Kidnapping Business»։ Guild of Security Controllers Newsletter։ Վերցված է 2011-01-10 
  5. 5,0 5,1 IKV Pax Christi (July 2008)։ «Kidnapping is a booming business»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2011-01-10 
  6. «Counterpunch.org»։ Counterpunch.org։ 2004-09-30։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2012-01-20 
  7. «NGO Coordination committee for Iraq»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-12-19-ին։ Վերցված է 2017-10-21 
  8. «Highbeam.com»։ Highbeam.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2012-01-20 
  9. «news.bbc.co.uk»։ BBC News։ 2001-06-27։ Վերցված է 2012-01-20 
  10. «Facts about Kidnapping»։ Free Legal Advice։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2011-01-09 
  11. «SITUACIÓN DE LAS VÍCTIMAS CAUTIVAS DURANTE EL PERIODO 1996-2005» (PDF)։ Վերցված է 2012-01-20 
  12. Dickerson Marla, Sanchez Cecilia (Aug 5,2008)։ «Mexican police linked to rising kidnappings»։ LA Times։ Վերցված է 2011-01-10 
  13. «Statistics: Missing children»։ National Center for Missing and Exploited Children։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2010-01-09 
  14. http://mvd.ru/upload/site1/document_file/vlXMMRlab8.pdf
  15. «Kidnap and ransom market value»։ Արխիվացված օրիգինալից 2013-05-21-ին։ Վերցված է 2017-10-21 
  16. Международная конвенция о борьбе с захватом заложников от 17 декабря 1979 года Официальный текст.