Հարիեթ Բիչըր Սթոու

Հարիեթ Բիչըր Սթոու (Հարիետ Բիչեր-Սթոու[16], անգլ.՝ Harriet Elizabeth Beecher Stowe, հունիսի 14, 1811, Լիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ - հուլիսի 1 1896, Հարթֆորդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկյան գրող, «Քեռի Թոմի խրճիթը» (անգլ.՝ Uncle Tom's Cabin, 1852) հայտնի վեպի հեղինակ (թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն[17]

Հարիեթ Բիչըր Սթոու
անգլ.՝ Harriet Beecher Stowe
Beecher-Stowe.jpg
Ծննդյան անունանգլ.՝ Elizabeth Harriet Beecher
Ծնվել էհունիսի 14, 1811(1811-06-14)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]
ԾննդավայրԼիչֆիլդ, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ[12][6][13]
Վախճանվել էհուլիսի 1, 1896(1896-07-01)[1][2][3][4][5][7][8][9][10][11] (85 տարեկանում)
Վախճանի վայրՀարթֆորդ, ԱՄՆ[14]
Մասնագիտությունվիպասան, բանաստեղծ, մանկագիր, վիպասան և գրող
Լեզուամերիկյան անգլերեն և անգլերեն[1]
ՔաղաքացիությունԱՄՆ[6][2]
ԿրթությունHartford Female Seminary?
Ժանրերվեպ և պատմազրույց
Ուշագրավ աշխատանքներՔեռի Թոմի խրճիթը[12], Քեռի Թոմասի խրճիթի բանալին[12], Դրեդ. պատմվածք անիծյալ ճահճի մասին[12] և Still, Still with Thee?
ՊարգևներԿանանց փառքի ազգային սրահ[15] Կոնեկտիկուտի կանանց փառքի սրահ Օհայոյի կանանց փառքի սրահ և Distinguished Americans series?
ԱմուսինՔելվին Էլլիս Սթոու
Appletons' Stowe Calvin Ellis - Harriet Beecher signature.png
Հարիեթ Բիչըր Սթոու Վիքիքաղվածքում
Harriet Beecher Stowe Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Հարիեթ Բիչըր Սթոուն ծնվել է 1811 թվականի հունիսի 14-ին աստվածաբան և քարոզիչ Լայման Բիչըրի ընտանիքում: Նրա կրտսեր եղբայրը՝ Հենրի Ուորդ Բիչըրը, նույնպես եղել է քարոզիչ: Երկար ժամանակ ապագա գրողը՝ որպես ուսուցիչ, աշխատել է իր քրոջ հիմնադրած իգական դպրոցում: 1836 թվականին նա ամուսնացել է Կելվին Էլիս Սթոուի հետ, ով այդ ժամանակ եղել է աստվածաբանության պրոֆեսոր Վոլնաթ Հիլզում գտնվող Լեյնի սեմինարիայում, որի նախագահն էր Հարիեթի հայրը՝ Լայման Բիչըրը:

ՍտեղծագործությունԽմբագրել

Իր գրական ստեղծագործություններում Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն հանդես է գալիս որպես կանանց կրթության իրավունքի պաշտպան և ստրկատիրության վերացման կողմնակից: 1852 թվականին հրատարակվել է նրա ամենահայտնի վեպը՝ «Քեռի Թոմի խրճիթը», որը ստրկատիրությունը մերկացնող ամենացնցող փաստաթղթերից է: Առաջին տարվա ընթացքում ԱՄՆ-ում վաճառվել է գրքի 350000, իսկ ամբողջ աշխարհում՝ 600000 օրինակ: Անգլիայում այն հրատարակվել է 35, ԽՍՀՄ-ում՝ 59 անգամ, թարգմանվել է 21 լեզուներով, հրատարակվել 2 միլիոնից ավելի ընդհանուր տպաքանակով[16]։ Վեպի հիման վրա նկարահանվել են կինոֆիլմեր։ Ի պատասխան ստրկատետերի ու նրանց ընկերների կողմից հնչած մեղադրանքների՝ Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն 1853 թվականին հրատարակում է «Քեռի Թոմի խրճիթի բանալին» («Key to uncle Tom’s Cabin») վեպը, որում ապացուցել է, որ վեպի սյուժեն (հաճախ նաև ամենափոքր մանրամասները) վերցված է կյանքից:

Բիչըր-Սթոուի բանաստեղծությունները հիմնականում կրոնական թեմաներով են: 1956 թվականին լույս է տեսել նրա հայտնի վեպերից մեկը՝ «Դրեդ. պատմվածք անիծյալ ճահճի մասին»:

Սկանդալային պատմությունԽմբագրել

1869 թվականին Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն տպագրել է «Բայրոնի կնոջ կյանքի իրական պատմությունը» հոդվածը, որում առաջին անգամ հասարակությանն է ներկայացրել բանաստեղծի՝ իր խորթ քրոջ հետ ամուսնացած լինելու հանգամանքը[18]: Հոդվածը սկանդալի տեղիք է տվել Ամերիկայում ու Եվրոպայում, ու թեև Բիչըր-Սթոուն փորձել է արդարանալ ու մեղադրանքը հաստատել «Lady Byron vindicated» (Բոստոն, 1870) գրքում ներկայացված նոր փաստերով, սակայն այլևս երբեք չի վայելել նախկին ժողովրդականությունը:

ՄահԽմբագրել

Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն մահացել է 1896 թվականի հուլիսի 1-ին Հարթֆորդում: Թաղված է Անդովերում՝ Ֆիլիպսի ակադեմիայի գերեզմանատանը[19]:

ՀիշատակԽմբագրել

1962 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մեն նահանգի Բրանսուիկ քաղաքում գտնվող այն տունը, որտեղ Հարիեթ Բիչըր-Սթոուն գրել է «Քեռի Թոմի խրճիթը» վեպը, ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի ազգային պատմական հուշարձանների ցանկում[20]:

ՄատենագրությունԽմբագրել

  • Քեռի Թոմասի խրճիթը, Երևան, 1955։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 Internet Broadway Database — 2000.
  5. 5,0 5,1 International Music Score Library Project — 2006.
  6. 6,0 6,1 6,2 http://web.archive.org/web/20170323042012/http://jeugdliteratuur.org/auteurs/harriet-beecherstowe
  7. 7,0 7,1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  8. 8,0 8,1 filmportal.de — 2005.
  9. 9,0 9,1 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  10. 10,0 10,1 BD Gest'
  11. 11,0 11,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Blain V., Grundy I., Clements P. The Feminist Companion to Literature in English: Women Writers from the Middle Ages to the Present — 1990. — P. 1036.
  13. https://en.wikisource.org/wiki/Woman_of_the_Century/Harriet_Beecher_Stowe
  14. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118618784 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  15. https://www.womenofthehall.org/inductee/harriet-beecher-stowe/
  16. 16,0 16,1 Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 2, ՀՍՀ գլխավոր խմբագրություն, Երևան, 1976, էջ 443:
  17. Քեռի Թոմասի խրճիթը: Վեպ / Հ. Բիչըր Սթոու; Անգլ. թարգմ.՝ Հ. Բուջիկանյան; Առաջաբ.՝ Կ. Չուկովսկի; Խմբ.՝ Հ.Հ. Դանիելյան. - Երևան։ Սովետական գրող, 1985. - 536 էջ։
  18. THE BYRON CONTROVERSY
  19. Harriet Elizabeth Beecher Stowe
  20. Statement of Significance (անգլ.)
Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են