Լան (ֆր.՝ Laon), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի Օ դը Ֆրանս տարածաշրջանում: Էնա դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է և եպիսկոպոսանիստ բնակավայր: Քաղաքի խորհրդանիշ-հուշարձանը միջնադարում գոթիկա ճարտարապետական ոճով կառուցված Աստվածամոր տաճարն է՝ Լանի եպիսկոպոսների հին աթոռանիստը[4]: 2011 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 25.745[5]: Քաղաքը գտնվում է Փարիզից 125 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք[6], Ամյենից 105 կիլոմետր դեպի արևմուտք և Լիլից 155 կիլոմետր դեպի հարավ:

Բնակավայր
Լան
ֆր.՝ Laon[1]
Զինանշան
Blason ville fr Laon (Aisne).svg

La cathédrale de Laon DSC 0707.jpg
ԵրկիրՖրանսիա Ֆրանսիա
Մակերես42 կմ²
ԲԾՄ83 մետր
Բնակչություն24 876 մարդ (հունվարի 1, 2017)[2]
Ժամային գոտիUTC+1 և UTC+2
Փոստային ինդեքսներ02000[3]
Պաշտոնական կայքville-laon.fr
##Լան (քաղաք) (Ֆրանսիա)
Red pog.png

ԱնվանումըԽմբագրել

Լանը ֆրանկական հին բնակավայր է: Ավելի վաղ՝ հինհռոմեացիները այստեղ ամրություններ են ստեղծել և անվանել «Laudunum», որից էլ առաջացել է քաղաքի անվանումը՝ Լան:

ՊատմությունԽմբագրել

487—1790 թվականներին Լանը եղել է եպիսկոպոսական աթոռանիստ, կառավարվել եպիսկոպոսների կողմից, որոնք ունեցել են Ֆրանսիայի պերի, հերցոգի ազնվականական տիտղոս[7]:

Ծնունդով Լանից էին Կառլոս Մեծ արքայի մայրը՝ Բերտրադան, ինչպես նաև թագավորներ Լոթար Երրորդը, Լյուդովիկոս Չորրորդը: Լանը երկրի փաստացի մայրաքաղաքն է եղել մինչև 997 թվականը, երբ ֆրանկների Հուգո Կապետ արքան քաղաքամայր ոստան է դարձրել Փարիզը:

Լանի մատույցներում 1813 թվականի մարտի 9-10 տեղի ունեցած ճակատամարտում Նապոլեոն Բոնապարտի զորքը պարտություն է կրել Գերհարդ Լեբերեխտ ֆոն Բլյուխերի զորքից:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում՝ 1914 թվականին, Լանը ներառված է եղել Փարիզի թիկունքն ապահովող ամրությունների համակարգում, սակայն առանց չնչին դիմադրություն իսկ ցույց տալու հանձնվել է:

ՏնտեսությունԽմբագրել

2010 թվականի տվյալներով՝ Լանի բնակիչների տարեկան միջին եկամուտը կազմել է 14.522 եվրո[8][9]:

ԺողովրդագրությունԽմբագրել

Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները. [10][11]

Քաղաքին առնչված անվանի անձինքԽմբագրել

  • Բերտրադա - Կառլոս Մեծի մայրը, ֆրանկների թագուհի
  • Լյուդովիկոս Չորրորդ - ֆրանկների թագավոր
  • Լոթար Երրորդ - ֆրանկների թագավոր
  • Վիլլար դը Օննեկուր (մոտ. 1195 — 1266) - ժարտարապետ
  • Լուի Լենեն (1593—1648) - նկարիչ
  • Նիկոլյա Լեբեգ (1631—1702) — կոմպոզիտոր, երգեհոնահար
  • Լը Նեն եղբայրներ (նկարիչներ).
    • Անտուան (1600-1648)
    • Լուի (1600-1648)
    • Մաթյո (1607-1677)
  • Ժակ Մարկետե (1637-1675) - միսիոներ, ճանապարհորդ. Լուի Ժոլիեի հետ հայտնաբերել է Միսիսիպի գետը
  • Ժան Մաթյո Ֆիլբեր Սեռուրիե (1742-1819), ֆրանսիական բանակի մարշալ
  • Պիեռ Մեշեն (1744-1804), աստղագետ, գեոդեզիստ
  • Ժյուլ Շանֆլյորի (1821-1899), գրող, արվեստաբան
  • Անդրե Դևո (1894-1981), թեթևաթլետ, վազորդ, օլիմպիական մրցանակակիր (4 x 400 մ փոխանցումավազքում)

Գործընկեր քաղաքներԽմբագրել

Տեսարժան վայրերԽմբագրել

  • Աստվածամոր տաճար (Լանի Նոտր Դամ) — 12-13-րդ դարերի նշանակալից կառույց, համարվում է ֆրանսիական գոթիկայի կատարյալ նմուշներից մեկը
  • Սբ Մարտինի եկեղեցին - 12-13-րդ դար
  • Արդոնյան դարպաս (porte d’Ardon) - 13-րդ դարի վերջ
  • Եպիսկոպոսների պալատ
  • Սբ. Վինսենի և սբ. Ժանի աբբայություն
  • Քաղաքային թանգարանում ցուցադրված են միջնադարյան հազվագյուտ իրեր, լանցի նկարիչներ Լը Նեն եղբայրների գեղանկարչական աշխատանքներներ: Թանգարանի բակում է գտնվում 12-րդ դարում տաճարականների՝ Քրիստոսի աղքատ ասպետների ուխտի (օրդենի) հետևորդների կառուցած մատուռը:

ՊատկերասրահԽմբագրել

Ուշագրավ փաստերԽմբագրել

Լանը երկու անգամ հաղթող է ճանաչվել Ֆրանսիայի համանքների միջև անցկացվող «Ծաղկուն բնակավայրեր» մրցույթում և արժանացել մրցանակների[12]:

ԳրականությունԽմբագրել

  • Michel Bur (Hrsg.): Histoire de Laon et du Laonnois. Toulouse 1987 (= Pays et villes de Frances).
  • Antoine Richard[13],
    • Mémoires de ce qui s'est passé à Laon depuis les dernières guerres civiles jusqu'en l'année 1596.
    • Mémoires sur la Ligue dans le Laonnois.
  • Jean Laurent[14]
    • Abrégé de l'histoire de Laon, 1645,
    • Extrait de quelques chapitres du dessin de l'histoire de Laon, Paris, Bechet, 1645.
  • Claude Leleu[15], Mémoire pour servir à l'histoire de Laon et du pays laonnois, 1722..
  • Jacques François Laurent Devisme, Histoire de la ville de Laon, tome premier et tome second, 1822.
  • R. de La-Tour-du-Pin Chambly, Anciennes familles militaires du Laonnois, 1903.
  • Lucien Broche, Laon in Guide du congrès de Reims en 1911, Société française d'archéologie, Caen, 1911.
  • Maxime de Sars, Laon : huit cents ans de municipalité, 1933.
  • M. Bur, dir. Histoire de Laon et du Laonnois, 1987.
  • Victor Dessain : Laon : 1790-1945, Éditions Les Archives, 1991.
  • J. Lusse, Naissance d’une cité : Laon et le Laonnois du , 1992.
  • A. Saint-Denis, Apogée d’une cité : Laon et le Laonnois aux , 1994.
  • D. Montagne Les Souterrains de Laon, 1998.
  • J.-P. Jorrand, Laon dans « Archéologie des villes. Démarches et exemples en Picardie ». *Revue Archéologique de Picardie, 1999
  • M. Plouvier
    • Laon. Une Acropole à la française,
    • Laon. Belle île en terre, « Cahier du patrimoine », volume 1 et 2.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. https://www.insee.fr/fr/information/3363419
  2. Populations légales 2017INSEE, 2019.
  3. Base officielle des codes postauxLa Poste, 2018.
  4. Կաղապար:Bokref
  5. «Кількість населення у 2011 році»։ INSEE։ Վերցված է 28 вересня 2014 (ֆր.)
  6. Фізичні відстані розраховані за координатами муніципалітетів
  7. Gaetano Moroni, "Laon" in Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica, Venezia, Tipografia Emiliana, 1840, Vol. XXXVII, p. 125-7 [1]
  8. «Revenus fiscaux des ménages en 2010» [Оподатковані доходи домогосподарств у 2010 році] (фр.)։ INSEE։ Վերցված է 18 жовтня 2013  Діти та онуки які проживали у двох місцях враховані як 0,5 особи в обох місцях проживання. Перша особа у домогосподарстві це один особоспоживач (ОС), інші дорослі — по 0,5 ОС, діти до 14 років — по 0,3 ОС.
  9. «Base chiffres clés : emploi - population active 2010» [Базисні показники: зайнятість та активність населення в 2010 році] (фр.)։ INSEE։ Վերցված է 15 листопада 2013  (наближені дані, в 1999 році тимчасова зайнятість врахована частково)
  10. INSEE (ZIP 2,2 MB)
  11. «Population selon le sexe et l'âge...2006» [Населення за статтю та віком...2006] (фр.)։ INSEE։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-04-ին։ Վերցված է 2011-06-27 
  12. |auteur=|titre=Le palmarès des villes et villages fleuris|date=5 juillet 2008|journal=Le Courrier picard édition de l'Oise}}
  13. Contrôleur du grenier à sel de Laon.
  14. Avocat au parlement et au présidial de Laon.
  15. Docteur de Sorbonne, achidiacre et chanoine en l'église de Laon.

Արտաքին հղումներԽմբագրել