Թոմաշ Գարիգ Մասարիկ (չեխ.՝ Tomáš Garrigue Masaryk, մարտի 7, 1850(1850-03-07)[1][2][3][…], Հոդոնին, Ավստրիական կայսրություն[4] - սեպտեմբերի 14, 1937(1937-09-14)[4][1][2][…], ամրոց Լանի, Q56414451?, Lány, Կլադնոյի շրջան, Չեխոսլովակիա[5]), չեխոսլովակյան պետական և քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա։ 1882-1914 թթ.-ին՝ Պրահայի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր։

Թոմաշ Մասարիկ
չեխ․՝ Tomáš Garrigue Masaryk
Դիմանկար
Ծնվել էմարտի 7, 1850(1850-03-07)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՀոդոնին, Ավստրիական կայսրություն[4]
Մահացել էսեպտեմբերի 14, 1937(1937-09-14)[4][1][2][…] (87 տարեկան)
Մահվան վայրամրոց Լանի, Q56414451?, Lány, Կլադնոյի շրջան, Չեխոսլովակիա[5]
ԳերեզմանԼենի գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary (1896-1915; angels; 3-2 aspect ratio).svg Ավստրո-Հունգարիա և Flag of the Czech Republic.svg Չեխոսլովակիա
Մայրենի լեզուչեխերեն
ԿրոնEvangelical Church in Austria (1781-1918)?[6] և Evangelical Church of Czech Brethren?[7]
ԿրթությունՎիեննայի համալսարան
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, փիլիսոփա, մանկավարժ, գրող, սոցիոլոգ, համալսարանի պրոֆեսոր և լրագրող
ԱշխատավայրՎիեննայի համալսարան, Պրահայի Կարլի համալսարան և Լոնդոնի թագավորական քոլեջ
ԱմուսինՇարլոտտա Գառիգ[8]
Ծնողներհայր՝ Յոզեֆ Մասարիկ[9], մայր՝ Տերեզիե Մասարիկովա[9]
Զբաղեցրած պաշտոններՉեխոսլովակիայի նախագահ, Աբգեորդնեթենհաուսի անդամ և Աբգեորդնեթենհաուսի անդամ
Քաղաքական կուսակցությունԵրիսաչեխերի կուսակցություն (1893)
Պարգևներ և
մրցանակներ
Սպիտակ Արծվի շքանշան Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան Երեք աստղի շքանշան, 1-ին կարգ Տրշեբիչի պատվավոր քաղաքացիություն Կարագեորգիի Աստղ սրերով շքանշան Փրկչի շքանշանի Մեծ խաչ Կառլոս III-ի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ Օռլինի խաչի առաջին դասի շքանշան Սանտիագոյի թուր շքանշանի Մեծ խաչ[10] Փղի շքանշան Ֆինլանդիայի Սպիտակ վարդ շքանշանի Մեծ խաչ Բռնոյի պատվավոր քաղաքացի[11] Պրահայի պատվավոր քաղաքացի Կոպրշիվնիցեի պատվավոր քաղաքացի Չեսկե Բուդյովիցեի պատվավոր քաղաքացիություն honorary citizen of Kladno? Honorary citizenship of Moravské Budějovice?[12][13] Պոլնայի պատվավոր քաղաքացիություն honorary citizen of Nové Město nad Metují?[14] Q86910777?[7][15] Honorary citizenship of Žamberk? և պատվավոր քաղաքացիություն[16]
ԱնդամությունԱմերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[17]
ԵրեխաներԱլիս Մասարիկովա, Օլգա Մասարիկովա, Հերբերտ Մասարիկ և Յան Մասարիկ
Ստորագրություն
T. G. Masaryk Signature.svg
Tomáš Garrigue Masaryk Վիքիպահեստում

«Ռեալիստների», որոնք ձգտում էին Չեխիայի ինքնավարությանը Ավստրո-Հունգարիայի կազմում, լիբերալ-քաղաքական խմբի հիմնադիրներից (1889)։ 1914-1918 թվականների Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ավստրիական ռեակցիայի, հակասեմականության դեմ և այլ ելույթներով ձեռք է բերել ժողովրդականություն, քանիցս ընտրվել է ավստրիական պառլամենտի պատգամավոր։ 1887, 1889, 1910 թվականներին այցելել է Ռուսաստան, հանդիպել Լև Տոլստոյի հետ։ 1913 թվականին հրատարակել է «Ռուսաստանը և Եվրոպան» գիրքը (հ. 1-2)։ 1914 թվականից վտարանդվել է։ 1917-1918 թվականներին եղել է Ռուսաստանում, խրախուսել է ժամանակավոր կառավարության քաղաքականությունը։ Դեմ է արտահայտվել Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը դիմավորել է թշնամաբար։

1918 թվականին եղել է Չեխոսլովակյան կորպուսի հակախորհրդային, ազատագրական ապստամբության կազմակերպիչներից։ 1918 թվականին վերադարձել է Պրահա, ընտրվել է Չեխոսլովակիայի Հանրապետության նախագահ։

Որպես փիլիսոփա հետևել է անգլիական և ֆրանսիական պոզիտիվիստներին։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Tomas Garrigue Masaryk — 1834.
  3. 3,0 3,1 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Масарик Томаш Гарриг // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1974. — Т. 15 : Ломбард — Мезитол. — С. 436.
  5. 5,0 5,1 5,2 iRozhlas (чеш.)
  6. Nešpor Z., Vojtíšek Z., Klementová T. Malý slovník českých nekatolických náboženských osobností 20. a 21. století (чеш.)Kalich, 2019. — P. 230. — 466 p. — ISBN 978-80-7017-261-2
  7. 7,0 7,1 Nešpor Z., Vojtíšek Z., Klementová T. Malý slovník českých nekatolických náboženských osobností 20. a 21. století (чеш.)Kalich, 2019. — P. 231. — 466 p. — ISBN 978-80-7017-261-2
  8. https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:249T-4WT
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 записи о рождениях
  10. http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154
  11. https://www.brno.cz/obcan/vyznamne-osoby-a-vyroci/cestni-obcane-mesta-brna-1918-1989/
  12. Pamětní kniha II — P. 349.
  13. https://www.mbudejovice.cz/seznam-cestnych-obcanu-mesta/d-452762
  14. https://www.novemestonm.cz/obcan/mesto/oceneni-obcane
  15. Sto let evangelické teologické fakulty v Praze (чеш.) / J. Roskovec, O. HalamaPraha: Evangelická teologická fakulta Univerzity Karlovy, 2019. — P. 244. — ISBN 978-80-270-6975-0
  16. http://www.nmnm.eu/masaryk-tomas-garrigue.html
  17. Notable Names Database — 2002.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 7, էջ 266