Եվլե (շվեդ.՝ Gävle [ˈjɛːvlə]), քաղաք Շվեդիայի կենտրոնական մասի արևելքում, Բալթիկ ծովի Բոտնիա ծոցի ափին։ Բնակչությունը՝ 93 509 (2009 թ.)։ Եվլեի մունիցիպալ կենտրոն (92,416 բնակիչ) և Եվլեբորգ շրջան (275,908 բնակիչ)։

Բնակավայր
Եվլե
շվեդ.՝ Gävle[1]
ԵրկիրՇվեդիա Շվեդիա
Հիմնադրված է1446 թ.
Մակերես4685±0,5 հեկտար
ԲԾՄ8±1 մետր
Բնակչություն77 586 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2020)[2]
Հեռախոսային կոդ026
Փոստային դասիչ80x xx
Պաշտոնական կայքgavle.se
Եվլե (Շվեդիա)##
Եվլե (Շվեդիա)

Ստացել է քաղաքի իրավունքները Քրիստոֆեր Բավարիայից 1446 թվականին և հանդիսանում է Նորլանդիայի ամենահին քաղաքը։

Պատմություն

խմբագրել

Եվլե քաղաքի անվանումը ծագել է շվեդերեն բառից, որը նշանակում է «գետի հուն»։ Եվլեն առաջին անգամ հիշատակվել է 1413 թվականին, բայց պաշտոնապես քաղաք է դարձել միայն 1446 թվականին[3]։ Երկար տարիներ քաղաքը բաղկացած էր փոքր փայտե շինություններից՝ կառուցված եկեղեցու, նահանգապետի պալատի և քաղաքային խորհրդի շուրջ։

1776 թվականին բռնկված հրդեհից հետո քաղաքը վերակառուցվել է. կառուցվել են ուղիղ փողոցներ, որոնց միջև կառուցվել են ուղղանկյուն ձևի բնակելի թաղամասեր։

1869 թվականին էլ ավելի մեծ հրդեհ է տեղի ունեցել, որի արդյունքում 10 հազար բնակչից 8-ը կորցրել են իրենց տները։ Էվլեան գետից հարավ գտնվող տարածքը պահպանվել և պահպանվել է մինչ օրս - այժմ դա Գամլա Գևլե շրջանն է։

Քաղաքի նոր գլխավոր հատակագծի համաձայն՝ կառուցվել են լայն փողոցներ՝ մեջտեղում ծառուղիներով. նման հատակագծի հիմնական գաղափարը ապագայում խոշոր հրդեհների կանխումն էր։

1970 թվականին մոտակա մի քանի մունիցիպալիտետներ միավորվեցին Եվլե քաղաքի կազմում։

Եվլյան այծ

խմբագրել

Հիմնական հոդված՝ Եվլյան այծ

1966 թվականին Սթիգ Եվլեն անունով մի մարդ առաջարկեց քաղաքի կենտրոնում կառուցել ավանդական շվեդական Սուրբ Ծննդյան այծի կերպարը՝ Յուլեբուկկայի հսկա արբանյակը։ Եվ կառուցվեց՝ 13 մետր բարձրությամբ, 7 մետր երկարությամբ, 3 տոննա քաշով։ Այն հրկիզվել է Ամանորի գիշերը։ Այդ ժամանակից ի վեր հսկա այծի ամենամյա կառուցումն ու դրա այրումը ավանդույթ է դարձել, թեև քաղաքի շատ բնակիչներ դեմ են այրմանը։ 2006 թվականին այծի արձանը մշակվել է հրակայուն շաղախով և կանգնել ամբողջ ձմեռ։

Աշխարհագրություն

խմբագրել

Եվլեն գտնվում է Բալթիկ ծովի ափին, Դաելվեն գետի միախառնման վայրում։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -5, հուլիսի +17։

Տնտեսություն

խմբագրել

Եվլեն 15-րդ դարից համարվում է նշանակալից ծովային նավահանգիստ, քաղաքային նավահանգստով արտահանվում էր պղինձ և երկաթ։ Հետագայում Ստոկհոլմի տարածքով միջազգային առևտուր իրականացնելու համար օտարերկրյա նավերին արգելվեց մուտք գործել Եվլե նավահանգիստ։ 1787 թվականին Եվլեն ստացավ ազատ և անսահմանափակ առևտրի իրավունք։ Այսօր պահպանվում է Եվլե ծովային նավահանգստի տնտեսական նշանակությունը։

Կրթություն

խմբագրել

Եվլե համալսարանը հիմնադրվել է 1977 թվականին, 2010 թվականի տվյալներով այնտեղ սովորում է 13000 ուսանող, աշխատում է մոտ 750 մարդ։ Դասախոսական կազմը 430 հոգի է, որից 30-ը պրոֆեսորներ են։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղություններն են՝ բիզնեսի կառավարում, մանկավարժություն և հոգեբանություն, առողջապահություն, սոցիոլոգիա, սոցիալական գիտություններ, մաթեմատիկա, համակարգչային տեխնիկա,строительство.

Եվլեում խաղում են ֆուտբոլի ամենաբարձր դիվիզիոնների՝ Էֆլե ՖԱ և հոկեյի Բրայնես, ինչպես նաև ըմբշամարտի ԲԿ Լոկա թիմերը։ Եվլեն ընդունել է 1995 թվականի տափօղակով հոկեյի աշխարհի առաջնության հանդիպումները։

Gävle (2002–2021 averages; extremes since 1901)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 11.0
(51.8)
12.5
(54.5)
18.3
(64.9)
27.1
(80.8)
28.9
(84)
36.4
(97.5)
34.4
(93.9)
34.0
(93.2)
28.0
(82.4)
22.7
(72.9)
15.0
(59)
11.7
(53.1)
36.4
(97.5)
Միջին բարձր °C (°F) −0.4
(31.3)
0.7
(33.3)
4.7
(40.5)
10.0
(50)
15.1
(59.2)
19.5
(67.1)
22.2
(72)
21.2
(70.2)
16.6
(61.9)
9.7
(49.5)
4.5
(40.1)
1.3
(34.3)
10.43
(50.78)
Միջին օրական °C (°F) −3.8
(25.2)
−2.9
(26.8)
0.2
(32.4)
4.9
(40.8)
9.7
(49.5)
14.2
(57.6)
16.7
(62.1)
15.8
(60.4)
11.7
(53.1)
6.0
(42.8)
1.9
(35.4)
−1.5
(29.3)
6.08
(42.95)
Միջին ցածր °C (°F) −7.1
(19.2)
−6.5
(20.3)
−4.3
(24.3)
−0.2
(31.6)
4.2
(39.6)
8.7
(47.7)
11.2
(52.2)
10.4
(50.7)
6.8
(44.2)
2.2
(36)
−0.7
(30.7)
−4.3
(24.3)
1.7
(35.07)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −30.4
(−22.7)
−33.7
(−28.7)
−29.9
(−21.8)
−17.9
(−0.2)
−7.3
(18.9)
−4.5
(23.9)
1.0
(33.8)
−2.2
(28)
−5.7
(21.7)
−15.1
(4.8)
−22.5
(−8.5)
−30.3
(−22.5)
−33.7
(−28.7)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 36.5
(1.437)
26.8
(1.055)
26.1
(1.028)
23.1
(0.909)
43.7
(1.72)
67.2
(2.646)
61.5
(2.421)
92.7
(3.65)
45.4
(1.787)
67.2
(2.646)
46.0
(1.811)
40.7
(1.602)
576.9
(22.712)
Աղբյուր #1: SMHI Open Data[4]
Աղբյուր #2: SMHI climate data 2002–2018[5]

Զույգ քաղաքներ

խմբագրել

Պատկերասրահ

խմբագրել

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthetStatistics Sweden, 2019.
  2. Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthetStatistics Sweden, 2021.
  3. Jarhall, Jessica. «Historia från kursplan till klassrum: perspektiv på lärares historieundervisning från Lpo 94 till Lgr 11». {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (օգնություն)
  4. «SMHI Öppen Data nederbörd för Gävle A» [SMHI Open Data precipitation for Gävle A] (շվեդերեն). Swedish Meteorological and Hydrological Institute. Արխիվացված է օրիգինալից 2019 թ․ ապրիլի 11-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 29-ին.
  5. «Statistik från Väder och Vatten» [Statistics from Weather and Water] (շվեդերեն). SMHI. 2022 թ․ հունվարի 23. Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ դեկտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2022 թ․ հունվարի 29-ին.

Արտաքին հղումներ

խմբագրել