Գիշի կամ Գիշ, գյուղ Արցախի Մարտունու շրջանում՝ շրջկենտրոնից 11 կմ արևմուտք՝ 650 մետր բարձրության վրա։ Տարածքը՝ 1920 հեկտար։ Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, հացահատիկային, բանջարաբոստանային մշակաբույսերի մշակությամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, բուժամբուլատորիա։ Գիշիում են Սուրբ Մինաս եկեղեցու ավերակները և Ոսկե խաչ մատուռը։

Գյուղ
Գիշի
Gishi.JPG
ԵրկիրԱրցախ Արցախ
ՇրջանՄարտունու
ԲԾՄ700 մետր
Բնակչություն1 234[1] մարդ (2005)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Գիշի (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png

Պատմամշակութային կառույցներԽմբագրել

Գիշի գյուղը հայտնի է հնավայրերով և դամբարաններով: Գիշիի միջնակարգ դպրոցում պահվում են հնավայրերից հատնաբերած կարասներ, ճենապակյա ափսեներ, ուլունքներ, կորեկի և ցորենի հատիկներ:

Ղլեն խութ բերդատեղիԽմբագրել

Գիշի, Մուշկապատ և Ճարտար գյուղերի արանքում գտնվող Ղլեն խութ բերդատեղին գտնվում է բարձր լեռան կատարին: Բերդատեղիի հարավային և արևմտյան կողմերում անանցանելի ժայռեր են:

Բերդատեղիում տեղ-տեղ դեռ պահպանվում են աշխարհիկ ժամանականերում եղած շինությունններ: Բերդի շրջակայքում գտնվել են հնադարյա գործիքներ:

ՔարանձավերԽմբագրել

Բերդից ներքև գտնվում են քարանձավներ, որոնք ամրոցի պաշտպանական համակարգի մեջ են մտել:

Գիշին Արցախյան ազատամարտի ժամանակԽմբագրել

1989 թվականին Գիշիում կազմավորվել է կամավորական ջոկատ (հրամանատար՝ Մ. Գասպարյան)։ Ջոկատն առաջին ինքնապաշտպանական մարտերը մղել է Գիշիի և Մուշկապատ գյուղի սահմանամերձ տարածքում, 1991-1994 թվականներին առանձին, ապա՝ Մարտունու պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների կազմում, մասնակցել է ԼՂՀ Մարտունու (Ճարտար, Մուշկապետ, Ավդուռ, Նորշեն, Աշան և այլն) և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Գիշիից հրամանատարներ են եղել Մ. Գասպարյանը, Վ. Իշխանյանը, Սերժիկ Շամամյանը։ ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Սերժիկ Շամամյանը (հետմահու), Լ. Բաբայանը, Վ. Իշխանյանը, Կ. Իշխանյանը։ Գիշիից զոհվել է 32 ազատամարտիկ[2][3]։

Վարանդայի այս ականավոր գյուղը հայտնի է իր հնավայրերով, դարավոր բրուստանոցներով, թմբային, կարասային, քարարկղային, դագաղային ձևերի թաղումներով, դամբարաններով։ Այնուամենայնիվ այդ ամենի մեջ Ղլեն Խութ բերդատեղին՝ Գիշին առանձնակի հետաքրքրություն է ներկայացնում, Մուշկապատ և Ճարտար գյուղերի արանքում, լեռան կատարին որը բավականին բարձր է։ Ժայռեր են նրա հարավային և արևմտյան անանցանելի կողմերը, շրջապատված էն եղել մյուս մասերը ամուր պարիսպներով։

Այստեղ հնագույն բերդի քարե հաստ պատերի հետքերը դեռ պահպանվում են, աշխարհիկ շինությունների մնացորդները ևս։ Բերդը շրջանաձև է, բերդի շրջապատում գտնվել են ջնարակված կավեղենու մնացորդներ, աղյուսի կտորներ և խեցեղեն անավարտ իրեր։ Հավանապես այստեղ եղել է խեցեգործական արհեստանոց։

հնադարյան քարանձավներ կան բերդից քիչ ներքև, որոնք հնագիտական տեսակետից հետաքրքիր են և ամրոցի պաշտպանական համակարգի մաս են կազմել։

Գիշիի միջնակարգ դպրոցի թանգարանում հետաքրքրական հավաքածու են կազմում Ղլեն-Խութ, Բըբըհաջ, թրծած թուխ գույնի կճուճները, գծանախշերով սափորները, ճենապակյա սիսեները, զանազան ձևի ուլունքները, խաղողի քարացած սերմերը, կորեկի, ցորենի հատիկները։ Անցյալում այստեղի բնակիչների հիմնական զբաղմունքներից են եղել խաղողագործությունը, դաշտավարությունը։ Այսօր ևս դրանք Գիշիի գյուղատնտեսության կարևոր ճյուղերից են։

Գիշի-Մարտունու հատվածում հայտնաբերված և լավ ուսումնասիրված նույնպիսի նյութերի հետ համեմատումը ցույց է տալիս դրանց նմանօրինակությունը Աղջկաբերդ-Առաջաձեր-Գետաբեկի հուշարձաններին, որոնք հատկապես Փոքր Կովկասում տարածված են, ինչպես նաև Սևանա լճի ավազանում։[4]

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. http://census.stat-nkr.am/nkr/1-5.pdf ԼՂՀ մարդահաշիվ
  2. Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988-1994). հանրագիտարան, Ե., 2004, էջ 161։
  3. Մկրտչյան Շահեն (1985)։ Լեռնային Ղրաբաղի Պատմաճարտարապետական Հուշարձանները։ Երևան: Հայաստան։ էջ 162։ ISBN 4902020000 
  4. Մկրտչյան Շահեն (1985)։ Լեռնային Ղրաբաղի Պատմաճարտարապետական Հուշարձանները։ Երևան: Հայաստան։ էջ 162։ ISBN 4902020000