Արիֆ Սեյֆուլլա օղլի Յունուսով, օգտագործվում է նաև ազգանվան Յունուս տարբերակը[4] (ադրբ.՝ Arif Yunusov, հունվարի 12, 1955(1955-01-12)[1], Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն), Ադրբեջանի Խաղաղության և ժողովրդավարության ինստիտուտի կոնֆլիկտաբանության և միգրացիայի դեպարտամենտի վարիչ, պատմական գիտությունների թեկնածու, կոնֆլիկտաբան։ Արիֆ Յունուսովը կնոջ՝ Լեյլայի հետ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման կողմնակիցներն են։ 2014 թվականի ապրիլի 28-ին Արիֆ Յունուսովը և նրա կինը՝ Լեյլան, բանտարկվել են շորթման և դավաճանության՝ Հայաստանի օգտին լրտեսելու մեղադրանքով[5]։ Բերման ենթարկվելուց հետո Արիֆ Յունուսովը դատապարտվել է 7 տարվա ազատազրկման, նրա կինը՝ Լեյլա Յունուսը, դատապարտվել է 8,5 տարվա ազատազրկման։ Նրանց պատիժը կասեցվել է 15 ամիս անց, և ամուսիններին թույլ են տվել մեկնել Նիդեռլանդներ[6]։

Արիֆ Յունուսով
ադրբ.՝ Arif Yunusov
Դիմանկար
Ծնվել էհունվարի 12, 1955(1955-01-12)[1] (67 տարեկան)
ԾննդավայրԲաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
ՔաղաքացիությունFlag of Azerbaijan.svg Ադրբեջան
ԿրթությունԲաքվի պետական համալսարան (1981)[2]
Կոչումպատմական գիտությունների թեկնածու[2]
Մասնագիտությունգրող, պատմաբան և իրավապաշտպան
ԱշխատավայրԱդրբեջանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտ[3]
ԱմուսինԼեյլա Յունուս
ԿուսակցությունԱդրբեջանի Ժողովրդական Ճակատ

ԿենսագրությունԽմբագրել

Արիֆ Յունուսովը ծնվել է Բաքվում, 1955 թվականի հունվարի 12-ին, ադրբեջանցի Յունուսով Սեյֆուլլա Աբդուըլահադ օղլու և հայուհի Արշալույս Արսենի Բարսեղյանի ընտանիքում[7][8][9][10][11]։

1981 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, 1986 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ռազմական գործը Ադրբեջանում միջնադարում» թեմայով[12]։ Մինչև 1992 թվականն աշխատել է Ադրբեջանի ԳԱ պատմության ինստիտուտում (1987 թվականից՝ վաղ պատմության ամբիոնի վարիչ)[13]։ Մասնակցել է «Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի ժամանակավոր նախաձեռնող կենտրոնի» աշխատանքներին, որը նա լքել է 1990 թվականի հունվարին, երբ տեղի է ունեցել ԱԺՃ երրորդ համաժողովը, որտեղ առանձնացել է այդ կազմակերպության ազատական մասը, Արիֆ Յունուսովը չի ցանկացել մնալ նույն ճամբարում ուլտրարմատականների հետ[14]։ 1992-1993 թվականներին ղեկավարել է Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվության և վերլուծական վարչությունը։ 1994-1997 թվականներին եղել է «Կարիտաս» միջազգային մարդասիրական կազմակերպության ներկայացուցիչն Ադրբեջանում։ 1997 թվականից Խաղաղության և ժողովրդավարության ինստիտուտի կոնֆլիկտաբանության և միգրացիայի ամբիոնի վարիչն է[15]։

Հեղինակ է ավելի քան 40 հոդվածների Հին և միջնադարյան Արևելքի ռազմական պատմության վերաբերյալ[16], ինչպես նաև ավելի քան 200 հոդվածների՝ ժամանակակից հիմնախնդիրների վերաբերյալ[17], այդ թվում՝ Կովկասի հիմնախնդիրներին, Ղարաբաղյան հակամարտությանը, հիմնախնդիրներին, ինչպես նաև փախստականների, միգրացիայի և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերին[18]։ Հեղինակ է «Մեսխեթցի թուրքերը» (2000), «Խաղաղության մշակույթը» (2002), «Իսլամն Ադրբեջանում» (2004), «Ղարաբաղ՝ անցյալը և ներկան» (2005), «Ադրբեջանը 21-րդ դարի սկզբին՝ հակամարտություններ և պոտենցիալ սպառնալիքներ» (2007) գրքերի, ինչպես նաև բազմաթիվ հոդվածների, մենագրությունների, ժամանակակից աշխարհի, այդ թվում՝ Կովկասի խնդիրների վերաբերյալ վերլուծական նյութերի[19]։

Զբաղվում է աշխարհում առկա հակամարտությունների, այդ թվում՝ ղարաբաղյան հակամարտության մասնագիտական ուսումնասիրությամբ։ Վերլուծական նյութերի, ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ ուսումնասիրությունների հեղինակ է։ 2007 թվականին նա առաջարկել է ղարաբաղյան հակամարտությունը խաղաղ ճանապարհով լուծելու գաղափարը՝ ի շահ երկու կողմերի և երկու ժողովուրդների խաղաղ գոյակցության նույն տարածքում[20]։

Յունուսովը հիմնականում հիմնվում է լրատվամիջոցների տեղեկատվության վրա՝ առավել հաճախ որպես աղբյուր օգտագործելով թերթի նյութերը։ Նա հարկ չի համարում իր վերլուծությունը տեղավորել որևէ տեսական համատեքստում (ինչը, սակայն, ընդհանուր հատկանիշ է հետխորհրդային շրջանի գրեթե բոլոր աշխատությունների համար, լինեն դրանք ակադեմիական հաստատությունների աշխատակիցների, թե ՀԿ-ների հրապարակումներ)։ Իր վերլուծություններում Յունուսովը հաճախ է վերարտադրում լրատվամիջոցների լեզուն և պետական գաղափարախոսությունը։ Նրա մենագրությունների շրջանակը հնարավորինս լայն է, ինչն էլ պատճառ է դառնում, որ այդ աշխատություններում բացակայում է խորը վերլուծությունը (ինչը տարածված մոտեցում է նաև սոցիալական հետազոտողների և փորձագետների շրջանում)։ Մինչդեռ ընդհանուր ֆոնի վրա Յունուսովի տեքստերը շատ տեղեկատվական են և որոշ չափով զերծ գաղափարական կաղապարներից[21]։

Եղբայրը՝ Ռամիս Յունուսը, «Մուսավաթ» կուսակցության անդամ է, 2003 թվականից քաղաքական էմիգրանտ ԱՄՆ-ում, քաղաքագետ[22]։

Կինը՝ Լեյլա Յունուսը, իրավապաշտպան, պատմաբան է։ Ունեն մեկ դուստր։

ՁերբակալությունԽմբագրել

2014 թվականի հուլիսի 30-ին Արիֆ Յունուսովը քրեական հետապնդման է ենթարկվել պետական դավաճանության և խարդախության մեղադրանքով (Ադրբեջանի ՔՕ 274 և 178.3.2 հոդվածներ)՝ կապված IMD-ի կողմից հայ գործընկերների հետ համատեղ «ժողովրդական դիվանագիտության» ոլորտում իրականացվող նախագծերի հետ։ 2014 թվականի օգոստոսի 5-ին նա ձերբակալվում է կնոջ հետ և տեղավորվում Բաքվի կալանավայր[23][24]։ Amnesty InternationalԼեյլա և Արիֆ Յունուսներին ճանաչել է որպես «քաղբանտարկյալներ»[25]։ Ազատազրկման վայրում Յունուսովներին ծանր հիվանդությունների դիմաց չի ցուցաբերվել համապատասխան բժշկական օգնություն[26][27][28]։

2015 թվականի օգոստոսի 13-ին ադրբեջանական դատարանը Լեյլա Յունուսին և Արիֆ Յունուսին դատապարտել է 8,5 և 7 տարվա ազատազրկման՝ խարդախության, հարկերից խուսափելու, ապօրինի ձեռնարկատիրության և փաստաթղթերի կեղծման մեղադրանքով։ Իրավապաշտպան խմբերը և արևմտյան կառավարությունները քննադատել են դատավճիռը, այն պայմանավորելով քաղաքական դրդապատճառներով և մեղադրանքները ուղղակիորեն կապելով նրանց քաղաքացիական ազատությունների բնագավառում գործունեության հետ։ ԵԽԽՎ-ի նախագահ Անն Բրասյորը հայտարարել է, որ ինքը «ցնցված և վրդովված է դատավճռով» և Յունուս ամուսինների գործը համարել է «Ադրբեջանում մարդու իրավունքների լուրջ և համակարգային խնդիրների ևս մեկ ապացույց»։ Human Rights Watch-ի ռուսական մասնաճյուղի ղեկավար Տատյանա Լոկշինան դատավարությունը որակել է որպես «ծաղր արդարադատության նկատմամբ» և պատիժ իրավապաշտպան գործունեության համար։ Ամուսինների դեմ պետական դավաճանության մեղադրանքը առանձնացվել է առանձին վարույթով[29][30][31]։

Եվրախորհրդի գլխավոր քարտուղար Տորբյորն Յագլանդը նշել է, որ հաշվի առնելով Ադրբեջանի դատական համակարգում առկա համակարգային թերությունները, մարդու իրավունքների ոլորտում իրավապաշտպանների և լրագրողների նկատմամբ հետապնդումների դեպքերի աճող միտումը, դատավճիռը կարող է քննվել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում։ ԵԽ մարդու իրավունքների հանձնակատար Նիլ Մույժնիեկսը նույնպես դատապարտել է այդ դատավճիռը։

Եվրամիությունը կոչ է արել Ադրբեջանի իշխանություններին ազատ արձակել Լեյլա Յունուսին և Արիֆ Յունուսին, ինչպես նաև քննարկել նրանց դեմ հարուցված գործերը «թափանցիկ և արդար գործընթացի շրջանակներում», հայտարարել է ԵՄ դիվանագետ Ֆեդերիկա Մոգերինին։ Հայտարարության մեջ ասվում է, որ «վճիռը հաստատում է Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների հարգման միջազգային պարտավորությունների կատարման բացասական միտումը»[32]։

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հայտարարության մեջ ասվում է, որ մեղադրանքները, ըստ երևույթին, կապված են Յունուս ամուսինների իրավապաշտպան գործունեության հետ և կոչ է արել Բաքվին անհապաղ ազատ արձակել նրանց[33]։

Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչ Հիքմեթ Հաջիևը դատավարությունն անվանել է «արդար և բաց»[30]։ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը դատավճռի քննադատությունը համարել է անհիմն, կողմնակալ և անհեթեթ, որպես երկակի ստանդարտների քաղաքականություն[34]։

Դատավճռի դեմ բողոքի քննարկման ժամանակ Բաքվի վերաքննիչ դատարանը 2015 թվականի նոյեմբերի 12-ին Արիֆ Յունուսովի խափանման միջոցը փոխել է տնային կալանքի[35]։ Դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Յունուսով ամուսինների նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրել պայմանական ազատազրկումը 5 տարի փորձաշրջանով։ Միաժամանակ դատարանի դահլիճում Լեյլա Յունուսն ազատ է արձակվել[36]։

Լեյլա և Արիֆ Յունուսներին Ադրբեջանի կառավարությունը թույլատրել է մեկնել Նիդեռլանդներ առողջական բուժման նպատակով 2016 թվականի ապրիլին, որտեղ էլ նրանք մնացել և բնակվում են[37]։

ԳրքերԽմբագրել

  • Юнусов А. Месхетинские турки: дважды депортированный народ. — Баку : Заман, 2000. — 164 с.
    • Arif Yunusov. Meskhetian Turks: Twice Deported People. — Baku : Open Society Institute, Institute Peace and Democracy, 2000. — 92 p.
  • Юнусов А. Culture of Peace. — Baku : Sharq, 2001. — 68 p.
  • Юнусов А. Ислам в Азербайджане. — Заман, 2004. — 381 с.
    • Arif Yunusov. Islam in Azerbaijan. — Baku : Zaman, 2004. — 388 p.
  • Arif Yunusov. Karabakh: past and present. — Turan Information Agency, 2005. — 96 p.
  • Юнусов А. Азербайджан в начале двадцать первого века: конфликты и потенциальные угрозы. — Баку : Adilʹogly, 2007. — 273 с.
    • Arif Yunusov. Azerbaijan in the early of XXI Century: Conflicts and Potential Threats. — Baku : ADILOGLU, 2007. — 256 p.
  • Юнусов А. Миграционные процессы в Азербайджане. — Баку : Adilʹogly, 2009. — 343 с.
    • Arif Yunusov. Migration Processes in Azerbaijan. — Baku : ADILOGLU, 2009. — 304 p.
  • Юнусов А. Исламская палитра Азербайджана. — 2012. — 168 с. — ISBN 9952251327, ISBN 9789952251326.
  • Юнусов А. Исламский фактор в Азербайджане. — Баку : Adilʹogly, 2013. — 271 с. — ISBN 9952251343, ISBN 9789952251340.
  • Лейла Ислам кызы Юнусова, Ариф Юнус. Из советского лагеря в азербайджанскую тюрьму. — 2018. — ISBN 9788378931508.
  • Vom sowjetischen Lager zum aserbaidschanischen Gefängnis :

[нем.]. — Löcker Verlag, 2018. — 474 S. — ISBN 3854099290, ISBN 9783854099291.

  • Leyla Yunus, Arif Yunus. The Price of Freedom: Torture of political prisoners in Europe today :

[անգլ.]. — Uitgeverij Gopher, 2020. — ISBN 9789493172739.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 MAK (польск.)
  2. 2,0 2,1 https://web.archive.org/web/20140409151107/http://www.demoscope.ru/center/fmcenter/cvyunus.html
  3. https://www.webcitation.org/6ENPb76Lb
  4. Сам он прокомментировал подобное написание следующим образом: <…> мою фамилию не спрося стали везде писать Юнус, хотя по паспорту я до сих пор Юнусов [1]
  5. Mukhtarli Afgan (1 August 2014)։ «Top Azeri Rights Defender Held on Treason Charge»։ Institute for War & Peace Reporting 
  6. «Azerbaijani Court Orders Forcible Return Of Activists Leyla, Arif Yunus»։ Radio Free Europe/Radio Liberty։ 2017-05-17։ Վերցված է 2018-04-07 
  7. Eynulla Fatullayev. Секретное досье Лейлы и Арифа Юнусовых (фотофакты) Часть первая. Haqqin.az. 7 May 2014.
  8. Thomas De Waal. A Free-thinker Loses His Freedom in Azerbaijan. carnegieendowment,org. 9 January 2015.
  9. «Азербайджанский диссидент хочет, чтобы США уничтожили Крымский мост»։ eadaily.com (ռուսերեն)։ 2022-07-18 
  10. «Лейла Юнус: «Моя дочь боялась признаться, что ее бабушка армянка»»։ 1news.az (ռուսերեն)։ 2014-05-05 
  11. Thomas de Waal (2015-01-09)։ «A Free-thinker Loses His Freedom in Azerbaijan»։ carnegieendowment.org (անգլերեն) 
  12. Demoscope — Основные публикации
  13. «Curriculum Vitae. Arif S. Yunusov»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-06-13-ին 
  14. 20 января: Трагедия или массовый подвиг? 20 января 2007
  15. «Азербайджан преувеличивает своё значение для Турции, так же, как Армения - для Запада - конфликтолог»։ azeri.ru։ 2009-05-05։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-10-03-ին։ Վերցված է 2015-10-03 
  16. «Эксперты Центра Миграционных Исследований»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-12-ին։ Վերցված է 2011-05-18 
  17. «А. Юнусов: «Ни азербайджанское, ни армянское общество не готово к урегулированию конфликта»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-10-03-ին։ Վերցված է 2022-07-29 
  18. «Абхазия.org Об авторах: А. Юнусов»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-10-12-ին։ Վերցված է 2022-07-29 
  19. «Апелляция к истории обрекает современников на межэтнические конфликты - Ариф Юнусов»։ «Новости-Азербайджан»։ 2010-04-12։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-09-05-ին։ Վերցված է 2022-07-29 
  20. Ариф Юнусов Азербайджан в начале 21 века: конфликты и потенциальные угрозы Archived 2010-11-24 at the Wayback Machine. — монография, Институт мира и демократии, Баку, 2007 — стр. 34, 35 — 241 стр.
  21. Румянцев С. Первые исследования и первые специалисты: ситуация в области социальных и гуманитарных наук в постсоветском Азербайджане // Laboratorium. — 2010. — № 1. — С. 284—310. Архивировано из первоисточника 12 փետրվարի 2013.
  22. Рамис Юнус: «Моего брата содержат в полной изоляции» // Голос Америки
  23. «Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun və Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin məlumatı»։ Генеральная прокуратура Азербайджанской Республики։ 2014-07-31 
  24. «Ариф Юнус арестован на 3 месяца за интервью и переписку в Интернете»։ Vesti.Az։ 2014-08-05 
  25. «Azerbaijan: Lengthy jail sentences for prominent human rights defenders are shockingly unjust»։ Amnesty International։ 2015-08-13 
  26. Юнусова и Юнусов против Азербайджана
  27. Юнусова и Юнусов против Азербайджана: известные азербайджанские правозащитники не обспечивались в месте лишения свободы адекватной медицинской помощью в связи с серьёзными заболеваниями. Пресс-релиз Секретариата ЕСПЧ 186 (2016) от 2 июня 2016 года. // Международное правосудие. — 2016. — № 2 (18). — С. 21—24. — ISSN 2226-2059.
  28. Перевод: Николаев Г. А. Дело "Юнусова и Юнусов (Yunusova and Yunusov) против Азербайджана" // Прецеденты Европейского Суда по правам человека. — 2017. — № 8 (44). — С. 56—83. — ISSN 2411-5231.
  29. В Азербайджане правозащитницу, выступавшую за диалог с Арменией, приговорили к восьми с половиной годам лишения свободы // NEWSru.com, 13 августа 2015
  30. 30,0 30,1 Jack Farchy. Azerbaijan jails human rights couple Leyla and Arif Yunus // The Financial Times. August 13, 2015
  31. Правозащитницу Лейлу Юнус приговорили в Баку к 8,5 годам // BBC, 13 августа 2015
  32. ЕС требует немедленно освободить семью азербайджанских правозащитников // Росбалт, 14/08/2015
  33. США обеспокоены приговором Лейле и Арифу Юнус // Радио Азаттык, 15 августа 2015
  34. Безосновательные нападки из-за приговора по делу четы Юнус не смогут повлиять на политику независимого Азербайджана — МИД АР // 1news.az, 14.08.2015
  35. Арифа Юнуса освободили прямо в зале суда Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine. // ИА Туран, 12 ноября 2015
  36. Лейла Юнус на свободе // ИА Туран, 09 декабря 2015
  37. «Azerbaijani Court Orders Forcible Return Of Activists Leyla, Arif Yunus»։ Radio Free Europe/Radio Liberty։ 2017-05-17։ Վերցված է 2018-04-07 

Տես նաևԽմբագրել