Ալեքսանդր Քեմուրջյան

հայ ավիատիեզերքային ճարտարագետ, ճարտարագետ

Ալեքսանդր Լևոնի Քեմուրջյան (ռուս.՝ Александр Леонович Кемурджиан, հոկտեմբերի 4, 1921(1921-10-04), Վլադիկավկազ, ՌԽՖՍՀ - փետրվարի 24, 2003(2003-02-24), Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան), հայ խորհրդային ականավոր գիտնական, ինժեներ-կոնստրուկտոր, գյուտարար։ Աշխարհում առաջին լուսնագնացներ և մարսագնացների ստեղծողը։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1971)։ Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1973)։

Ալեքսանդր Քեմուրջյան
Александр Леонович Кемурджиан
Դիմանկար
Ծնվել էհոկտեմբերի 4, 1921(1921-10-04)
ԾննդավայրՎլադիկավկազ, ՌԽՖՍՀ
Մահացել էփետրվարի 24, 2003(2003-02-24) (81 տարեկան)
Մահվան վայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան
ԳերեզմանՍմոլենկայի հայկական գերեզմանոց
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ և Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Ազգությունհայ
ԿրթությունՄոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարան
Գիտական աստիճանտեխնիկական գիտությունների դոկտոր
Մասնագիտությունավիատիեզերքային ճարտարագետ, ճարտարագետ, ակադեմիկոս և գյուտարար
ԱշխատավայրMobile Vehicle Engineering Institute?
Պարգևներ և
մրցանակներ
«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ Լենինի շքանշան «Պատվո նշան» շքանշան Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան Կարմիր Աստղի շքանշան «Մարտական ծառայությունների» մեդալ «Աշխատանքի վետերան» մեդալ ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ Արիության շքանշան «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 50-ամյակ» հոբելյանական շքանշան «Մոսկվայի 850-ամյակի հիշատակի» մեդալ Լենինյան մրցանակ և «1941-1945 թթ Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 40-ամյակին» նվիրված հոբելյանական մեդալ

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ալեքսանդր Քեմուրջյանը ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 4-ին, Ռուսաստանի Վլադիկավկազ քաղաքում։ 1941 թվականին ընդունվում է Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում համալսարանական դասընթացները կազմակերպվում են Իժևսկ քաղաքում, որտեղ Ալեքսանդր Քեմուրջյանը որպես ուսանող ներգրավվում է տանկերի վերանորոգման ինժեներական խմբում: 1942 թվականին որպես Խորհրդային բանակի կամավորական մեկնելով Արևելյան ռազմաճակատ անցնում է հերոսական ուղի Կուրսկի ելուստից մինչև Պոմերանիա: 1942-1945 թվականներին Խորհրդային բանակում ծառայությունների համար նա պարգևատրվել է «Արիության», «Կարմիր աստղի», «Հայրենական պատերազմի», «Պատվո» նշանների շքանշաններով և «Մարտական վաստակի համար» մեդալով: Պատերազմի ավարտից հետո վերադառնալով ուսմանը Քեմուրջյանը համալսարանն ավարտում է արդեն 1951 թվականին գերազանցության դիպլոմով և անմիջապես աշխատանքի անցնում Լենինգրադի տրանսպորտային մեքենաշինության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1969-1991 թվականներին հանդիսացել է նույն ինստիտուտի փոխտնօրենը և գլխավոր կոնստրուկտորը, 1991 թվականից նշանակվել ինստիտուտի գլխավոր խորհրդական։

Տաղանդավոր ինժեների գիտական աշխատանքները վերաբերում են շարժիչների հովացման բարձրջերմաստիճանային համակարգերին, «Լուսնագնաց» կայանների ինքնագնաց շասսիների, մասնագիտացված ռոբոտների, Մարսի և նրա արբանյակ Ֆոբոսի մակերևույթի, Վեներայի ֆիզիկական հատկությունների ուսումնասիրման շարժական սարքերի ստեղծման հարցերին։

Խորհրդային միությունում ստեղծված ինքնագնաց շասիներիով տեղաշարժվող լուսանագնացներն աշխարհում առաջին 1970, 1973 թվակաների իրականացրել են բարդ առաքելություններ լուսնի վրա:

Մոլորակագնացներ, լուսնագնացներԽմբագրել

Ալեքսանդր Քեմուրջյանը հանդիսանում է խորհրդային մոլորակագնացության ճարտարագիտական դպրոցի հիմնադիրը: Նրա հիմնադրել է տեխնոլոգիական նոր ուղղություն ՝ տիեզերական տրանսպորտի ճարտարագիտություն:

1963-1973 թվականներին Քեմուրջյանի ղեկավարած ճարտարագետների խումբը աշխատել է լուսնագնացների և փոքր մարսագնացների ավտոմատ կառավարվող շասիների նախագծման և ստեղծման ուղղություններով: Արդյունքում տաղանդավոր ճարտարագետի ղեկավարած խումբը ստեղծում է աշխարհում առաջին տիեզերական նշանակության ռոբոտ-տրանսպորտ հանդիսացող լուսանգնացները, մարսագնացները: Տիեզերական նոր տեխնիկայի շնորհիվ հնարավոր է դառնում ստանալ տվյալներ Լուսնի և Վեներա մոլորակի գրունտների վերաբերյալ:

1970-1973 թվականներին Քեմուրջյանի ղեկավարած, 150 ճարտարգետներից բաղկացած, գիտական խումբը նախագծում և ստեղծում է «Լունախոդ 1» և «Լունախոդ 2» լուսնագնացները:

«Լունախոդ 1», մոլորակագնացը 1970 թվականի նոյեմբերի 10-ին Երկիր մոլորակից մեկնարկելով իր առաքելությունը նոյեմբերի 17-ին վայրէջք է կատարել Լուսնի մակերևույթին:756 կգ կշռող լուսանագնացը իր մեջ կրում էր տեսախցիկներ և ռադիոհաղորդիչներ: Այն ճանապարհորդել է լուսնի վրա մոտավորապես 10 ամիս անցնելով 11 կմ ճանապարհ՝ դեպի Երկրի կայաններ ուղարկելով շուրջ 20 000 լուսանկարներ, 200 համայնապատկերներ, ինչպես նաև կատարել է լուսնային մակերևույթի շուրջ 500 փորձարկումներ:

1971 թվականի դեկտեմբերի 2-ին գիտական խմբի ստեղծած «Մարս 3» մոլորակագնացը առաջինն էր, որ փափուկ վայրէջք է կատարել Մարս մոլորակի վրա իր մեջ տանելով «PROP-M» 4.5 կգ կշռող փոքր ռոբոտ լուսանգնացը: Սակայն վայրէջքից 14.5 վայրկյան անց Մարս մոլորակի վրա սկսված ուժգին հողմամրրիկի պատճառով կապը կայանի հետ կորում է:

«STR 1 » ռոբոտներԽմբագրել

1986 թ. մայիսին, Չեռնոբիլի միջուկային աղետի ժամանակ, Քեմուրջյանը անձամբ մասնակցել է փրկարարական աշխատանքներին: Ամենակարճ ժամանակում հանճարեղ ինժեների ղեկավարությամբ նախագծվել և արտադրվել են «STR-1» ռոբոտները: Այս տրանսպորտային ինքնավար ռոբոտներն աշխատել են ավելի քան 200 ժամ և հեռացրել ավելի քան 90 տոննա ռադիոակտիվ նյութեր: Չերնոբիլյան աղետի փրկարարական աշխատանքներում հատուկ ռոբոտատեխնիկայի ներգրավումը բազմաթիվ անգամներ արագացրեց ռադիոակտիվ թափոնների հավաքման աշխատանքները՝ բացառելով մինչև 1000 փրկարար զինծառայողների ուղղակիորեն աշխատանքներին միջամտությունը:

ԱնդամակցությունԽմբագրել

  • Ռուսաստանի տիեզերագնացության դաշնության անդամ։
  • Ռուսաստանի տիեզերագնացության ակադեմիայի անդամ։
  • ԱՄՆ-ի Մոլորակային ընկերության անդամ։
  • Եվրոպական երկրաֆիզիկական ընկերության (Գերմանիա) անդամ։
  • Տիեզերական տարածքների հետազոտման հանձնաժողովի (թղթակից անդամ)։

ՊարգևներԽմբագրել

ԵրկերԽմբագրել

  • Автоматические станции для изучения поверхностного покрова Луны, М., 1976 (համահեղինակ).
  • Передвижение по грунтам Луны и планет, М., 1986 (համահեղինակ).
  • Планетаходы, М., 1993.

Արտաքին հղումներԽմբագրել