Աբգար և ընկ.

(Վերահղված է Apcar & Coից)

«Աբգար և ընկ.» (անգլ.՝ Apcar and Company), ֆիրման հիմնադրվել է 1819 թվականին Հնդկաստանում, որը զբաղվում էր բեռնափոխադրմամբ, բեռների ներմուծմամբ և արտահանմամբ: Առավել եկամտաբեր առևտուրը ափիոնն էր, որը Հնդկաստանից տեղափոխվում էր Հոնկոնգ և Կանտոնյան գետ: «Apcar Line»-ը նաև տեղափոխում էր հնդիկ և չինացի բանվորներ՝ Մալայայում և Սինգապուրում աշխատելու համար: «Apcar Line»-ը վաճառվել է բրիտանահնդկական «Steam» նավիգացիոն ընկերությանը 1912 թվականին:

ԾագումըԽմբագրել

Արաթուն Աբգարը ազգությամբ հայ էր, ծնվել է 1779 թվականին, Պարսկաստանի Սպահանի Նոր Ջուղայում: Նա ընտանիքի նախահոր երկրորդ որդին էր: Արաթուն Աբգարը եկավ Մումբայ, երբ տասնվեց տարեկան էր, և այնտեղ աշխատանք գտավ, մի հայ առևտրականի հետ՝ առևտուր անելով Չինաստանի և Մանիլայի հետ[1]։ Իր հովանավորի մահից հետո, նա ինքնուրույ շարունակեց այդ առևտուրը[2]։ Նրա եղբայրը՝ Գրիգոր Աբգարը, 1808 թվականին եկավ Հնդկաստան և Մումբայում միացավ Արաթունին: «Աբգար և ընկերություն» առևտրային ֆիրման հիմնադրվել է 1819 թվականին Արաթուն Աբգարի կողմից[3]:

ԶարգացումըԽմբագրել

Արաթուն Աբգարն իր ընկերությունը տեղափոխեց Կալկաթա 1830 թվականի վերջին[4]: Կալկաթայում ընկերությունը կատարում էր բեռնափոխադրումներ՝ փոխադրելով ինչպես ուղևորներին, այնպես էլ բեռնափոխադրողներին[5]: Առավել եկամտաբեր էր ափիոնը: Մինչև «P&O» կազմակերպությունը սկսեց 1851-ին Կալկաթայից առաքել ափիոն, առևտուրը բաժանվեց «Jardine Skinner» և «Apcar Line» կազմակերպությունների միջև: Նույնիսկ այդ ժամանակ «P&O» կազմակերպությունն ուներ բեռնափոխադրման սահմանափակ կարողություն[6]: Մինչ «Jardine Skinner» կազմակերպությունը ափիոն էր տանում ավելի մեծ մատակարարների համար, Աբգարները իրենց Արաթուն Աբգար և Քեթրին Աբգար առագաստանավերով նավակներ ուղարկեցին շատ ավելի փոքր տեղացի գործարարների։ Աբգարները կարող էին մասնավոր պայմանավորվածություններ ունենալ այն գործարարների հետ, որոնք նրանց արգելափակել էին Աբգարի ծառայություններից օգտվելիս[7]:

«Apcar Line» նավատորմը մեծ հռչակ վայելեց՝ արդյունավետորեն փոխադրելով ինչպես բեռները, այնպես էլ չինացի բանվորներին, հիմնականում Սինգապուր, Հոնկոնգ և Սյամին, բայց նաև կանոնավոր ճանապարհորդություններ կատարեց դեպի Ճապոնիա[8]: 1855 թվականից «Apcar & Co.»-ն սկսեց իրենց նավատորմը վերածել շոգենավի[7]: «Apcar Line»-ը 1856 թվականից կանոնավոր ծառայություններ էր մատուցում Սինգապուրին[9]: Մինչև 1870-ական թվականները գերակշռում էր ափիոնի առևտուրը, բեռները տեղափոխում էին Մումբայից կամ Կալկաթայից, դեպի Հոնկոնգ կամ Կանտոնյան գետ՝ ավարտվում Սինգապուրում: 1865 թվին հաշվառվել են Չինաստանի ափիոնային նավերի 43 ճանապարհորդություններ, որոնցից 17-ը Աբգարի նավերն էին: Աբգարները և «Jardine Skinner»- ը ափիոն են արտահանել Սինգապուր՝ չինացիների կողմից, Մալայական թերակղզում օգտագործելու կամ հարավարևելյան Ասիայի այլ վայրեր բաշխելու համար[10]: Վերջիվերջո, Աբգարները բռնի պաշտպանողականության միջոցներով դուրս հանվեցին Հոլանդական արևելահնդկական ընկերությունից[11]: 1875–1880 թվականների կապիտան Ջեյմս Քլերը (1853–1940) ծառայում էր «Apcar & Co»– ի համար, որը առևտուր էր անում Հոնկոնգի և Կալկաթայի միջև[12]:

1880-ական թվականներին «Apcar Line»- ը ամեն օր նավարկում էր Կալկաթայից Հոնկոնգ: 1888 թվականի մայիսի 22-ին, Արաթուն Աբգար շոգենավը բախվեց Մալակկայի նեղուցում գտնվող Հեբեի հետ և նավերը զգալի վնասներ կրեցին[13]: Երկուսն էլ մեղավոր էին[14]: 1901 թվականին David Sassoon, Sons & Co ընկերությունը շարունակում էր մնալ հաստատուն իբրև Հոնկոնգում «Apcar Line»- ի ներկայացուցիչ[15]: «Apcar Line»- ի ձեռքբերումից հետո նրանք պահպանվել են[16]։

Ընտանեկան շահերըԽմբագրել

1843 թվականին Արաթուն Աբգարը հիմնում է Հայոց հայրենասիրական դպրոցը Պարսկաստանի Սպահանի իր հայրենի Նոր Ջուղա քաղաքում[17]: Դպրոցն ամբողջությամբ ֆինանսավորվել է «Apcar & Co.»- ի կողմից : Աբգարները պատկանել են քարածխահանքերին: Սիտարամպուրի քարածխահանքը բացվել է «Apcar & Company»- ի կողմից 1846 թ.-ին[18]: 1865 թվականին Աբգարն աշխատում էր Չարանպուրի մոտակայքում գտնվող ածխահանքում[19]: Նրանք մեկ այլ հանք ունեին Սիտարանպուրում, որի խորությունը հասնում էր 3,7 մետրի[20]։

Գրիգորի Աբգարը աշխատել է «Apcar & Co.»-ում մինչև իր մահը՝ 1847 թվականի հունիսի 23-ը, 52 տարեկան հասակում: Արաթուն Աբգարը մահացել է 1863 թվականի մայիսի 16-ին, 85 տարեկան հասակում: Աբգար Ալեքսանդր Աբգարը (1850-1913), Արաթուն Աբգարի թոռը, իր երեք ավագ եղբայրների ՝ Աբգարի, Սեթի և Թոմասի մահից հետո դարձավ ընտանիքի գլխավորը[21]: Նա շարունակեց ընտանեկան առևտրի բիզնեսը՝ ապրելով իրենց տանը՝ Ռասելի փողոցում, որտեղ զվարճացրեց շատ մարդկանց[22]: Նա 1903 թվականից Բենգալիայի առևտրաարդյունաբերական պալատի փոխնախագահն էր, իսկ նախագահը՝ 1904-ից մինչև 1907 թվականը: Նա ներկայացնում էր առևտրի պալատը՝ Փոխկենտրոնական օրենսդրական խորհրդում 1900 թվականից 1909 թվականներին, Բենգալիայի օրենսդրական խորհրդում և նավահանգստում[23]:

1912 թվականի փետրվարի 27-ին «Apcar & Co»-ն, նավերը, արտադրամասերն ու ականները վաճառվել են բրիտանահնդկական British-India Steam Navigation ընկերությանը 800․000 ռուբլու դիմաց:

ՆավատորմԽմբագրել

 
Քեթրին Աբգար նավատորմը

Արաթուն Աբգարը՝ 275 տոննա նավապետի կամրջակով, սկսեց կանոնավոր ճանապարհորդություններ կատարել 1840-ականների կեսերին՝ Կալկաթայի, Պինանգի, Սինգապուրի և Չինաստանի միջև, յուրաքանչյուր ճանապարհ անցնելով մոտ երկու ամիս: Մի քանի տարի անց ընկերությունը ավելացրեց Արարատը և 400 տոննա Քեթրին Աբգարը, որը կրում էր Արատուն Աբգարայի կնոջ անունը: 1846 թվականին «Apcar & Co.»- ն ուներ Կալկաթայում գործող 11 բուքսիրային նավերից երեքը, մեկը 120 ձիաուժով և երկուսը 150 ձիաուժով[24]: Դրան հաջորդեց 938 տոննա Արաթուն Աբգարը և Հայաստանը 1858 թվականին: 1861 թվականին 204-տոննա «Thunder»-ը, պտուտակահանված շոգենավով, ընդամենը հինգ օրվա ընթացքում ճանապարհորդեց Հոնկոնգից Սինգապուր[25]։Մի մեծ ցիկլոն հարվածեց Կալկաթային 1864 թվականի հոկտեմբերի 4-ին: Դա մեծ վնաս պատճառեց նավահանգստում բեռնափոխադրմանը: «Apcar & Co.» - ի «Thunder» - ը «Hastings Street» - ի ստորոտ տեղափոխվեց «Strand» - ը[26]:

 
Շոգենավ

Արաթուն Աբգարը երկաթգիծ շոգենավ էր՝ 1,480 տոննա ջրատարողունակությամբ, որը կառուցվել էր Շոտլանդիայի Ռենֆրու քաղաքում (1861),որը 1872 թվականին վաճառվեց «H.F. Swan Company»-ին[27]:

1019 տոննա շոգենավ Քեթրին Աբգարը կառուցվել է 1865 թվականին, և շուտով ավելացան 1476-տոննա Հինդուստանը և 1471-տոննա Չինաստանը: Ճապոնիան շահագործման հանձնվեց 1872 թվականին: 1873 թվականին կառուցվեց 2153 տոննա Արաթուն Աբգարը: 1891 թվականին «Apcar Line»- ը ձեռք բերեց 3,250 տոննա նոր Առկայծող կայանը[28]: Նավը, որպես տախտակամած, հնդիկ և չինացի բանվորներ էր տեղափոխում Սինգապուր և Պինանգ: 1893 թվականի հուլիսին Ճապոնիան դուրս եկավ գործածությունից՝ փոխարինելով 2750 տոննա Քեթրին Աբգարը:

ԾանոթագրություններԽմբագրել