Սոֆյա Նասաուացի

Շվեդիայի թագուհի

Սոֆյա Վիլհելմինե Մարիաննա Հենրիետե ֆոն Նասուացի (գերմ.՝ Sophia Wilhelmine Marianne Henriette von Nassau, հուլիսի 9, 1836(1836-07-09)[1][2][3], Biebrich Palace, Բիբրիխ, Վիսբադեն, Գերմանական միություն - դեկտեմբերի 30, 1913(1913-12-30)[1][4][5][…], Ստոկհոլմ, Շվեդիա), Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագավոր Օսկար II-ի կինը:

Սոֆյա Նասաուացի
գերմ.՝ Sophia von Nassau
Sofia of Nassau, Queen of Sweden.jpg
 
Մասնագիտություն՝ միապետ
Դավանանք լյութերականություն
Ծննդյան օր հուլիսի 9, 1836(1836-07-09)[1][2][3]
Ծննդավայր Biebrich Palace, Բիբրիխ, Վիսբադեն, Գերմանական միություն
Վախճանի օր դեկտեմբերի 30, 1913(1913-12-30)[1][4][5][…] (77 տարեկան)
Վախճանի վայր Ստոկհոլմ, Շվեդիա
Գերեզման Ռիդարհոլմենի եկեղեցի[6]
Թաղված Ռիդարհոլմենի եկեղեցի[6]
Դինաստիա House of Nassau?
Ի ծնե անուն գերմ.՝ Sophia Wilhelmine Marianne Henriette von Nassau
Հայր William, Duke of Nassau?
Մայր Princess Pauline of Württemberg?
Ամուսին Օսկար III
Զավակներ Գուստավ V, Օսկար Բերնարդոտ, Կարլ Շվեդացի և Եվգենի Շվեդացի
 
Պարգևներ

Սերովբեների արքայական շքանշան և Թագուհի Մարիա Լուիզայի շքանշան

ԿենսագրությունԽմբագրել

Սոֆյա Նասուացին ծնվել է 1836 թվականի հուլիսի 9-ին Վիսբադեն հանգստավայրի Բիրբիխ պալատում: Նա եղել է դուքս Վիլհեյմ Նասուացու և նրա երկրորդ կին Պաուլինա Վյուրտենբերգիացու փոքր դուստրը: Սոֆյան ունեցել է հարազատ քույր և եղբայր՝ Ելենան և Նիկոլայը, ինչպես նաև հոր առաջին կնոջից եղբայրներ (Ադոլֆ և Մորից) ու քույրեր (Մարիա և Թերեզա): Երբ Սոֆյան երեք տարեկան էր Վիլհեյմը կաթվածից մահացավ:

Սոֆյայի կրթության ծրագրում ներառված էին պատմության, օտար լեզուների ուսումնասիրությունն ու դաշնամուր նվագելը:

1856 թվականին մոր մահվանից հետո Սոֆյան տեղափոխվում է Նյուվայդում գտնվող Մոնրեպո ամրոց, որտեղ ընտանիքի հետ միասին բնակվում էր նրա քույր Մարիան: Այնտեղ նա ծանոթանում է 27-ամյա շվեդական արքայազն Օսկարի հետ, ով այդ ժամանակ կրում էր «Օստերգոտլանդյան դուսք» տիտղոսը: 1856 թվականի սեպտեմբերի 25-ին արքայազնը Սոֆյային ամուսնության առաջարկություն է անում: Հարսանեկան արարողությունը տեղի ունեցավ 1857 թվականի հունիսի 6-ին Բիրբիխ պալատում: Երկու շաբաթ անց նորապսակները ուղևորվեցին դեպի Շվեյցարիա:

Հանրության շրջանում Սոֆյա Նասուացինստացավ «Երկնագույն դքսուհի» անունը, քանի որ առաջին անգամ հասարակության մեջ էր դուրս եկել կարապի փետուրներով զարդարված երկնագույն զգեստով: Այդ ժամանակ նա արդեն տեղեկացված էր իր նոր հայրենիքի պատմությունից և հասցրել էր սովորել շվեդերեն և նորվեգերեն լեզուները:

Որոշ ժամանակ անց ամուսինները տեղափոխվում են Ստոկոհոլմի կենտրոնում Գուստավ Ադոլֆի հրապարակում գտնվող արքայազնի պալատ: Այստեղ ծնվում են նրանց չորս որդիները՝

  • Գուստավ (1858-1950) - Շվեդիայի հաջորդ թագավոր, կնության է առել է Վիկտորիա Բադենուհուն, ունեցել երեք որդի,
  • Օսկար (1859-1953) - կրել է Գոտլանդիայի դուքս, Վիսբորգի կոմս տիտղոսները, կնության է առել Էբե Մունկին, ունեցել է հինգ երեխա,
  • Կառլ (1861-1951) - կրել է Վեստերգյոտլանդյան դուքս տիտղոսը, կնության է առել Ինեբորգա Դանիացուն, ունեցել է երեք դուստր և մեկ որդի,
  • Եվգենի (1865-1947) - 'կրել է Ներկեյի դուքս տիտղոսը, եղել է հայտնի գեղանկարիչ և մեկենաս, չի ամուսնացել, երեխաներ չի ունեցել:
 
Սոֆիերո պալատ

1859 թվականին մահանում է Սոֆյայի ամուսնու հայրը՝ Օսկար I թագավորը: Գահը ժառանգում է նրա ավագ եղբայրը Կառլ, իսկ Օսկարը դառնում է գհաժառանգ:

Սոֆյան և Օսկարը ապրում էին հանգիստ ամուսնական կյանքով՝ հեռու մնալով պալատական խառնակություններից: Իրենց որդիներին նրանք ուղարկում են հանրային դպրոց այն դեպքում, երբ այդ ժամանակ արքայազնները կրթություն էին ստանում միայն տանը հատուկ կարգադրիչների կողմից:

Արքայազնն ու նրա ավագ որդին ունեին առողջական խնդիրներ: 1864 թվականի ամառը Սոֆյայի ամբողջ ընտանիքը անցկացրեց Հելսինբորգի մոտ գտնվող ծովափնյա Կունա Գունարստոպ ամրոցում, որը պատկանում էր Բալտազար ֆոն Պլատենին: Օսկարին և Սոֆյային շատ է դուր գալիս գեղատեսիլ բնությունը և Սկրաբելյուկե ապարանքը, և նրանք որոշում են նույն թվականի սեպտեմբերի գնել այն: Քանի որ շինությունը չուներ բավարար տարողականությունը, սկսվեցին ընդլայնման և թարմացման շինարարական աշխատանքներ: Նորակառույց շինությունը ստացավ «Սոֆիերո» անվանումը ի պատիվ Սոֆյայի: Այդ ժամանակ այն դեռևս մեկ հարկանի կառույց էր: 1866 թվականի հուլիսին ընտանիքը Ստոկոհոլմից տեղափոխվում է Սոֆիերո դղյակ: Սոֆյան ուներ ձիավարելու հնարավորություն, իսկ երեխաները ակնհայտ առավել առողջ տեսք ստացան մաքուր օդում ապրելով:

1866 թվականին Ավստրո-պրուսական պատերազմի հետևանքով Նասաուի դքսությունը բռնազավթվում և միացվում է Պրուսիային: Սեպտեմբերին Սոֆյայի եղբայրը՝ Ադոլֆ I-ը, ով օրինական ղեկավար էր, ստիպված էր լքել երկիրը: Այդ ժամանակ Սոֆյան սկսեց ատել ռազմատենչ Պրուսիան: Նա շատ էր մտահոգվում իր կորցրած հայրենիքի համար:

1872 թվականին Մալմայում գտնվող իր նստավայրում մահանում է Կառլը և Օսկար II անվամբ թագավոր է դառնում Սոֆյայի ամուսին Օսկարը:

 
Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագուհի Սոֆյա

Սոֆյան ուներ առողջական խնդիրներ: Նա տառապում էր անեմիայով, տարբեր սպազմերից, ուներ սրտի և ոտքերի ցավեր: Նա գործնականում ստիպված էր երկար ժամանակ պառկած անցկացնել և պարապությունը փարատելու համար կարդում էր թերթեր, գրքեր և պարբերականներ: Օսկար I թագավորը Սոֆյային համարում էր գիտուն և բանիմաց կին ու հաճախ էր նրա հետ խորհրդակցում տարբեր հարցերի շուրջ: Սակայն, կառավարման առաջին տարիներին նա սկսեց հարաբերություններ հաստատել սիրուհիների հետ՝ ի դեմս դերասանուհիների և երգչուհիների: Մագդա ֆոն Դոլկեյի հետ հարաբերությունների ժամանակ թագուհի Սոֆյան առողջական խնդիրներ ունենալու պատրվակով մեկնում է Գերմանիա:

Սոֆիերոն մնում է թագավորական ընտանիքի ամառանոց, որի տերերը դարձել էին երկրի կառավարիչներ, իսկ երեխաները՝ առավել հասուն: Այդ իսկ պատճառով 1874-1876 թվականներին տեղի ունեցավ դղյակի մասշտաբային վերակառուցում[7] Վերակառուցումից հետո դղյակն ունեցավ արդեն 35 սենյակ: Վերջին տարիներին Սոֆիերո են այցելել ինչպես սկանդինավյան ազնվականության, այնպես էլ տարբեր թագավորական ընտանիքների ներկայացուցիչներ:

Սոֆյան աստիճանաբար սկսում է առավել հետաքրքրվել կրոնով: Հաճախ իր կիսախորթ քույր Եվգենիայի հետ այցելում էր կրոնական միջոցառումների, իսկ 1878 թվականին դառնում է քարոզիչ լորդ Ռեդստոկի հետևորդ, երբ վերջինը այցելում է Ստոկոհոլմ:

1880 թվականին Սոֆյայի և նրա ամուսնու հարաբերությունները կարգավորվում են: Իր ազատական հայացքներով նա հավասարակշռում էր Օսկարի պահպանողականությանը: Սոֆյան համակրում էր Մեծ Բրիտանիային, մինչդեռ Օսկարը համակրում էր Կայսերական Գերմանիան:

Սոֆյան հիանում էր Ֆլորենս Նայթինգեյլի գործունեությամբ, կարդում էր նրա գրքերը: Սոֆյան նույնիսկ այցելեց Լոնդոնում գտնվող հիվանդանոց, որտեղ անձամբ ծանոթացավ Ֆլորենսի հետ:

Թագուհու շնորհիվ 1884 թվականի հունվարի 1-ից սկսեց գործել կին բժիշկների պատրաստման դպրոց: 1887 թվականին Սոֆյան և Օսկարը դարձան «Sophiahemmet» հաստատության հիմնադիրներ, որն իրենից ներկայացնում էր 60-70 հիվանդի համար նախատեսված հիվանդանոց: Երկու տարի անց հիվանդանոցը ընդունում է իր առաջին այցելուներին: Սոֆյան հասարակության շրջանում ներդնում էր քույրական գործի հանդեպ հարգանք՝ երբեմն նաև վեճերի մեջ ներգրավվելով տեղական իշխանությունների հետ: Նա քույրական գործը համարում էր սուրբ աշխատանք, այլ ոչ թե պարզապես գործ: Թագուհին ազնվական շրջանակներին կոչ էր անում ներգրավվել օգնության աշխատանքներին:

1887 թվականին ունեցել է օֆրակտետոմիա: Ենթադրվում էր, որ վիրահատությունը անցել է հաջող, սակայն, շուտով Սոֆյան սկսում է դժվարությամբ քայլել և հետագայում նա հաճախ սկսեց օգտվել հաշմանդամի անվասալյակից:

1890-ական թվականներին Սոֆյան և Օսկարը հազվադեպ էին այցելում Սոֆիեռո: Սկսած 1892 թվականից թագուհին նախընտրում էր Նորվեգիայի հարավը՝ Կոնգսվինգերում գտնվող Սկինարբոլը: Սոֆյան հաճախ էր ճանապարհորդում Շվեդիայում, այցելում Նորվեգիայի, Գերմանիայի և Մեծ Բրիտանիայի առողջարաններ: Փարիզ այցելության ընթացքում թագուհին ճաշում է հասարակ ռեստորանում: Իր այդ քայլով նա գրավում է հասարակության ուշադրությունը:

1903 թվականի ամռանը թագավորական զույգը վերջին անգամ այցելում է Սոֆիեռո:

 
Շվեդիայի թագավորական ընտանիքը 1882 թվականին

Նորվեգիայի հետ լարված հարաբերությունները 1905 թվականին հանգեցնում են դաշնային պայմանագրի դադարեցմանը: Հունիսի 7-ին Ստորտինգը պաշտոնապես հռչակում է, որ «թագավորը այլևս չի իրականացնում Նորվեգիայի թագավորի գործառնությունները»: Դա գործնականում նշանակում էր պատերազմի վտանգ, սակայն երկրներին հաջողվեց պայմանավորվել և արդեն սեպտեմբերին համաձայնության գալ: Այս գործընթացներում Սոֆյան դրականորեն էր ազդում ամուսնու վրա, որպեսզի հակամարտությունը խաղաղ լուծում ստանա: Նորվեգիայի նոր ղեկավար է ընտրվում Օսկարի եղբորորդին՝ Կառլ Դանիացին, ով դարձավ թագավոր Հակոն VII անունով:

1907 թվականի դեկտեմբերին Շվեդիայի թագավոր Օսկարը մահանում է: Ամուսնու մահվանից հետո Սոֆյան հեռանում է հասարակական կյանքից: Նա շարունակում էր ճանապարհորդել: 1909 թվականին նա ավտոմոբիլով այցելում է Գերմանիա: Այրի թագուհին վերջին անգամ հանրության առջև է հայտնվում 1913 թվականի դեկտեմբերի 3-ին՝ ելույթ ունենալով «Sophiahemmet» հիվանդանոցի ապագա բուժքույրերի առջև: Բուժքույրերի թվում էր նաև նրա որդի Օսկարի դուստրը՝ Մարիան:

1909 թվականի դեկտեմբերի 30-ին թոքաբորբի հետևանքով մահանում է Սոֆյան՝ շրջապատված ընտանիքի անդամներով: Նա 77 տարեկան էր: Թագուհուն թաղում են Ռիդարհոլմեն եկեղեցում:

ԽորհրդանիշներԽմբագրել

 
Սոֆյա թագուհու զինանշանը Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագուհու կարգավիճակ ունենալու ժամանակ (1872-1905)
 
Սոֆյա թագուհու արքայաական մոնոգրամ
 
Սոֆյա թագուհու զինանշանի այրիության ընթացքում

ՏոհմաբանությունԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Herman Lindqvist (2006). Historien om alla Sveriges drottningar. Norstedts Förlag. ISBN 91-1-301524-9.
  • Lars Elgklou (1995). Familjen Bernadotte, en kunglig släktkrönika. Skogs boktryckeri Trelleborg. ISBN 91-7054-755-6.
  • Lars O. Lagerqvist (1979). Bernadotternas drottningar. Albert Bonniers Förlag AB. ISBN 91-0-042916-3.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել