Սալլի

գիւղ ՀՀ Վայոց ձորի մարզում

Սալլի[2], գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում[1]։

Գյուղ
ԵրկիրՀայաստան Հայաստան
ՄարզՎայոց ձորի մարզ
ԳյուղապետՍամվել Ղազարյան
ԲԾՄ1550 մ
Պաշտոնական լեզուՀայերեն
Բնակչություն251[1] մարդ (2008)
Ազգային կազմՀայեր
Կրոնական կազմՀայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտիUTC+4
##Սալլի (Հայաստան)
Red pog.png
##Սալլի (Վայոց ձորի մարզ)
Red pog.png

Աշխարհագրական դիրքԽմբագրել

Հողատարածքները ձգվում են 1400-ից մինչև 2850 մետրի սահմաններում։ Գյուղը գտնվում է Սելիմագետի ափին, մարզկենտրոնից հեռու է 20 կմ, մայրաքաղաքից` 130 կմ։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1540-1640 մ բարձրության վրա։

ԱնվանումԽմբագրել

Ստեփանոս Օրբելյանի XIII դարում կազմած Վայոց Ձորի գյուղաննունների ցանկում Սալլի անվանումը բացակայում է, սակայն պատճառն այն չէ, որ գյուղն այդ ժամանակ գոյություն չուներ, այլ այն որ գյուղն այդ ժամանակ այլ անուն էր կրում, որն այժմ մոռացության է մատնվել։

ՊատմությունԽմբագրել

Սալլի գյուղը հիմնվել է շատ հին ժամանակներում։ Այդ մասին կա հիշատակություն Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսիական» գրքում, որում հիշատակված է, որ Գրիգոր Լուսավորիչի հանձնարարությամբ Հայաստանի տարբեր վայրեր քրիստոնեության քարոզման նպատակով ուղարկված քարոզիչներն իջևանել են Սալլի գյուղում։ Գյուղի տարածքը շատ է դուր եկել նրանց և սրբերից մեկի՝ սուրբ Մամասի մասունքները թաղվել են նշված տարածքում։ Հետագայում նույն տեղում կառուցվել է եկեղեցի, որը ներկա պահին վերակառուցման կարիք ունի։

Գյուղի ներկա բնակչության մեծամասնությունը գաղթել է Խոյից և Սալմաստից։

ԲնակչությունԽմբագրել

Գյուղից փոքր ինչ հեռու` հին գյուղատեղիում գտնվող պատամական հուշարձանները փաստում են, որ Սալլին տարածաշրջանի ամենահին բնակավայրերից է։ Մինչ XIX դարը գյուղը հայաբնակ է եղել։ Նույն դարում արդեն հայաթափ բնակատեղիում բնակություն են հաստատել թյուրքական ծագմամբ մահմեդական ցեղեր։ Նրաք բնակատեղին լքել են միայն մեկ դար անց և գյուղը նորից վերաբնակեցրել են հայերը։ Գյուղի նոր բնակիչները դարձան մոտակա գյուղերից փոխադրված հայերը, որոնց նախնիները հիմնականում Պարսկաստանի Խոյ և Սալմաստ գավառներից էին։

Գյուղը ներկայումս ունի 285 բնակիչ, որի կազում տղամարդիկ կազմում են բնակչության 44%-ը։ Սալլիի ազգաբնակչության փոփոխությունը[3].

Տարի 1839 1873 1897 1926 1931 1939 1959 1970 1979 1989 2001 2004 2012
Բնակիչ 77 422 668 291 344 497 296 355 329 167 235 247 285

ԿլիմաԽմբագրել

Կլիման չոր է ու ցամաքային։ Հաճախակի կրկնվող երաշտներից տուժում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերը։

ՏնտեսությունԽմբագրել

Տարածքը 1683 հեկտար է, որից՝ 603 հեկտար արոտ, 72 հեկտար՝ խոտհարք, 100 հեկտար՝ վարելահող։ Տարածքում մշակվում են բոլոր այն գյուղատնտեսական կուլտուրաները, որոնք տարածված են Հայաստանում։ Բնակչությունն զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և անասնապահությամբ։

Գյուղը հեռախոսաֆիկացված է։

ՇինություններԽմբագրել

Գյուղն ունի հիմնական դպրոց, սպորտային բաց հրապարակ, վարչական շենք, բուժկետ։

Տեսարժան վայրերԽմբագրել

Նոր Սալլի գյուղում պատմամշակութային կառույցներ ու հուշարձաններ գրեթե չկան, սակայն դրանք բավականին մեծ թիվ են կազմում նույնանուն հին բնակատեղիում։

Սալլի էքիներ (Սալլու այգիներ), գյուղից շուրջ 1 կմ հեռավորուէյան վրա գտնվող այս վայրում են գտնվում երեք գեղաքանդակ խաչքարեր։ Դրանցից երկուսն արձանագիր են։

Սուրբ Մամասի եկեղեցի, գտնվում է գյուղի 600-700 մ հեռավորության վրա, փոքր ին թեք սարալանջին, 1652 մ բարձրության վրա։ Այն իրենից ներկայացնում է միանավ հորինվածքով մի եկեղեցի, որից մի քանի մետր հեռավորության վրա գտնվում ավելի փոքր չափեր ունեցող և մատուռ հիշեցնող մյուս եկեղեցին։ Այս երկուսի որմեն օգտագործելով դրանց միջանկյալ հատվածում գտնվում է երրերդը, որն իր ճարտարապետությամբ նման է երկրորդին։ Վանքի հիմնադրումը կապվում է Սուրբ Մամս ճգնավորի մասունքներն այստեղ ամփոփելու հետ։ Սուրբ Մամասի վանքի մերձակայքում գտնվող գերեցմանոցում կան XII-XVI դարերին թվագրվող ավելի քան երկու տասնյակ խաչքարեր ու բազմաթիվ տապանաքարեր, որոնցից մի քանիսը արձանագիր են։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 118