Աղաջան Փարոյան (հոկտեմբերի 29, 1848, Ղշլար գյուղ, Հայաստանդեկտեմբերի 29, 1917, Ղշլար գյուղ, Հայաստան), աշուղ, երգահան, երգիչ, գրող։

Սազայի
Ի ծնե անունԱղաջան Փարոյան
Ծնվել էհոկտեմբերի 29, 1848(1848-10-29)
Քավառ, Հայկական մարզ, Ռուսական կայսրություն
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Մահացել էդեկտեմբերի 29, 1917(1917-12-29) (69 տարեկան)
Արծվաքար, Գեղարքունիքի մարզ, Հայաստան
Մասնագիտությունաշուղ, կոմպոզիտոր, երգիչ և գրող
Գործիքներվոկալ, ջութակ և քամանչա

ԿենսագրությունԽմբագրել

Աղաջան Փարոյանը ծնվել է 1848 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ Հայաստանի Ղշլար գյուղում (Գավառ քաղաքի Արծվաքար թաղամաս)։ Իսկակա անունը Աղաջան էր[1]։ Նրան երբեմն հիշատակել էեն մոր անունով՝ Փառոյի Աղաջան։ Գյուղում դպրոցի բացակայության պատճառով, զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Աշուղությունը սկսել է սովորել Սևանի Դդմաշեն գյուղի աշուղ Գյուվթարու (Սարգիս) մոտ։ 1864 թվականին աշուղ-վարպետի կոչմամբ վերադարձել է գյուղ։ Նվագել է ջութակ, քամանչա, հորինել և երգել է հայերեն, ունեցել է հիանալի ձայն, տիրապետել աշուղական վոկալ-գործիքային կատարողական արվեստին։ 1866 թվականից սկսել է երգել Թիֆլիսում, իսկ 1867-1874 թվականներին՝ Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի)։ Թիֆլիսի Կարապետ Սոնանյանցի սրճարանում որոշ ժամանակ աշխատել է աշուղ Ջիվանու հետ։ 1974 թվականին վերադարձել է ծննդավայր և շարունակել ստեղծագործել[2]։ Մասնակցել է աշուղական մրցույթի և հաղթանակ տարել աշուղ Պայծառեի և աշուղ Ֆիզայու հետ։ Մահացել է Հայաստանի Ղշլաղ գյուղում (Արծվաքար)։

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

Հորինել է «Արտաշես և Սաթենիկ», «Ծառուկ և Ծաղիկ», «Գառնիկ» երգախառն հեքիաթները և գրի է առել, հայերեն փոխադրել ու հրատարակել «Մելիք Աբով և Ղամար Սուլթան», «Ամրահ և Սալվի» երգախառն հեքիաթները։ Սազային գրել է շուրջ 300 խոհական, խրատական, հայրենասիրական և քնարական երգեր։ Նրա երգերի մեծ մասը մինչև օրս երգվում են, գրի են առնված Սևանի ավազանի գյուղերում և պահվում է Հայաստանի Հանրապետության գեղարվեստական ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության ձայնադարանում։ Նրա երգերի մի մասը հրատարակվել են մահից հետո` «Սազայի և Ենգի», «Ո՜վ Հայաստան» երգարաններում։ Հայտնի երգերից են «Սիրահար կանի», «Սոխակ, արևելքից մինչև արևմուտ» և «Միթե չգիտես» երգերը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «AV Production - Սազայի»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-11-01 
  2. «Ջիվանի»։ 2019-10-29 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 10, էջ 112