Պատատուկ
Convolvulus arvensis Gaulsheim.jpg
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Պատատուկածաղկավորներ
Ընտանիք Պատատուկազգիներ
Ցեղ Պատատուկ
Լատիներեն անվանում
Convolvulus
Հոմանիշներ
  • Strophocaulos Small
  • 旋花属(չին.)

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Պատատուկ (լատ.՝ Convolvulus), պատատուկազգիների ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի, թփերի, կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 180 (այլ տվյալներով՝ 250) տեսակ։

ՀայաստանումԽմբագրել

Հայաստանում՝ 6 տեսակ՝ պատատուկ

  • Կալվերտի (Convolvulus calvertii),
  • պատատուկ փոփոխական (C. commutatus),
  • պատատուկ դաշտային (Convolvulus arvensis),
  • պատատուկ ասեղնատերև (Convolvulus lineatus) և այլն։

ՏարածումԽմբագրել

Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ վայրերում, խճային ավազուտներում, անտառներում, թփուտներում, այգիներում, որպես մոլախոտ (դաշտային պատատուկ)՝ ցանքսերում։

Կենսաբանական նկարագիրԽմբագրել

 
Convolvulus գծապատկերը և ծաղկի բանաձևը

Ցողունը փաթաթվող է կամ ուղղաձիգ, երկարությունը՝ մինչև 1 (1,5) մետր։ Տերևները հերթադիր են, պարզ, ամբողջաեզր, նետասլաքաձև, ձվաձև։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը երկբուն, քառափեղկ տուփիկ է։

Քիմիական կազմԽմբագրել

Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են ալկալոիդներ, աղանյութեր, սապոնիններ, կարոտին (A- նախավիտամին), ֆենոլկարբոնային թթուներ, վիտամիններ՝ C, E։

Բժշկության մեջԽմբագրել

Պատրաստուկներն օգտագործվում են լեղապարկի, լյարդի, ստամոքսաղիքային համակարգի և այլ հիվանդությունների բուժման ժամանակ, նաև որպես հակաբակտերիային, հակաուռուցքային, ջերմիջեցնող միջոց։

Կալվերտի պատատուկը (հանդիպում է Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի մարզերի գիհու նոսրանտառներում, չոր, խիստ քարքարոտ, խճային կամ կրային լանջերին) և փոփոխական պատատուկը (հանդիպում է Շիրակի և Երևանի մարզերի ստորին լեռն, գոտիների չոր, քարքարոտ լանջերին) գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

Պատատուկի տեսակներըԽմբագրել

Հայտնի է պատատուկների մոտ 250 տեսակ, առավել հայտնիներն են.

ԳրականությունԽմբագրել

  • Wang Wencai (王文采), Michael J. Warnock 11. Convolvulus // Флора Китая = Flora of China. — 2001. — Т. 16. — С. 289.(անգլ.)
  • Fang Rhui-cheng, George Staples: Convolvulaceae.
  • Henri Alain Liogier: Descriptive Flora of Puerto Rico and Adjacent Islands. Spermatophyta-Dicotyledoneae. Vol. IV: Melastomataceae to Lentibulariaceae. Universidad de Puerto Rico, 1995, ISBN 0-8477-2337-2, S. 252–255

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։