Ոսկեհազարուկ

բույսերի ցեղ
Ոսկեհազարուկ
Centaurium erythraea
Centaurium erythraea ծաղիկները
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Բոգածաղկավորներ
Ընտանիք Բոգազգիներ
Ցեղ Ոսկեհազարուկ
Լատիներեն անվանում
Centaurium
Hill, 1756


Դասակարգումը
Վիքիցեղերում


Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Ոսկեհազարուկ, գետնալեղի (լատին․՝ Centaurium), բոգազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

Կենսաբանական նկարագիր

խմբագրել
 
Centaurium erythraea

Տերևներն ամբողջական են, ծաղիկները՝ բազմածաղիկ ծաղկաբույլերով, պսակը՝ երկար խողովակաձև, վարդագույն կամ սպիտակ։ Պտուղը գլանաձև տուփիկ է։ Հայտնի է 40-50 տեսակ (տարածված ամենուրեք), Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում՝ 7։ Առավել տարածված է ոսկեհազարուկ հովանոցայինը (լատին․՝ C․ umbellatum), երկամյա բույս է, 10-40 սմ բարձրությամբ, թույլ ճյուղավորված արմատով և արմատամերձ տերևների վարդակով։ Ծաղիկները վառ վարդագույն են, ձուլաթերթ ծաղկաբույլերով, սերմերը մանր են, անկանոն, կլորավուն, դարչնագույն։ Ծաղկում է ամռանից մինչե աշուն։

Տարածում

խմբագրել
 

Տարածված են Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Արևմտյան Ասիայում, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունում՝ Եվրոպական մասում, Կովկասում, սակավ՝ Միջին Ասիայի հանրապետություններում, Ալթայի երկրամասում։

Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում ոսկեհազարուկի մի քանի տեսակները (մոտ 6) հանդիպում են Երևանի շրջակայրում, Էջմիածինում, Արմավիրում, Աբովյանում, Արտաշատում, Մեղրիում, Իջևանում, Կապանում, Վայքում, Գորիսում, Գավառում, Սևանի շրջաններում։

Նշանակություն

խմբագրել

Դեղաբույս է, պարունակում է գլիկոզիդներ և ալկալոիդներ, պատրաստուկներն (թուրմ, եփուկ) օգտագործում են որպես ախորժաբեր, մարսողությունը կանոնավորող միջոց։

Կիրառման եղանակներ

խմբագրել

10 գ չոր հումքը եփել մեկ բաժակ ջրում 15 րոպե տևողությամբ։ Խմել 1/2 ճաշի գդալ, օրական 3-4 անգամ, ուտելուց 30 րոպե առաջ։

Ջրաթուրմ

խմբագրել

Մեկ ճաշի գդալ մանրացրած չոր հումքը թրմել մեկ բաժակ եռացրած ջրում 30 րոպե։

Դասակարգում

խմբագրել

Հոմանիշներ

խմբագրել
 
Centaurium davyi.
 
Centaurium calycosum

Տեսակներ

խմբագրել

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. G. Mansion считает этот вид синонимом Zeltnera arizonica (A.Gray) G.Mans. — См. Mansion G. A new classification of the polyphyletic genus Centaurium Hill (Chironiinae, Gentianaceae): description of the New World endemic Zeltnera, and reinstatement of Gyrandra Griseb. and Schenkia Griseb. // Taxon. — August 2004. — В. 53 (3). — С. 719—740.(չաշխատող հղում)

Գրականություն

խմբագրել

Արտաքին հղումներ

խմբագրել
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 629  
 Վիքիցեղերն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ոսկեհազարուկ» հոդվածին։
 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ոսկեհազարուկ» հոդվածին։