Նիկոլայ Ալբերտովիչ Կուն (ռուս.՝ Николай Альбертович Кун, մայիսի 21, 1877(1877-05-21), Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 28, 1940(1940-12-28), Չերկիզովո (քաղաքատիպ ավան, Պուշկինսկի շրջան), Պուշկինսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), ռուս պատմաբան, գրող, մանկավարժ, Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր։ Հեղինակել է «Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները» (ռուս.՝ «Легенды и мифы Древней Греции», 1922) գիրքը, որ բազմիցս հրատարակվել է նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդների և հիմնական եվրոպական լեզուներով։

Նիկոլայ Կուն
ռուս.՝ Николай Альбертович Кун
Н.А. Кун.jpg
Ծնվել էմայիսի 21, 1877(1877-05-21)
Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էդեկտեմբերի 28, 1940(1940-12-28) (63 տարեկանում)
Չերկիզովո (քաղաքատիպ ավան, Պուշկինսկի շրջան), Պուշկինսկի շրջան, Մոսկվայի մարզ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
ԳերեզմանQ4513197?
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունպատմաբան և գրող
Հաստատություն(ներ)Մոսկվայի Ա. Շանյավսկու անվան քաղաքային ժողովրդական համալսարան և Մոսկվայի պետական համալսարան
Ալմա մատերՄոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն

ԿենսագրությունԽմբագրել

Նիկոլայ Կունը ծնվել է 1877 թվականի մայիսի 21-ին Մոսկվայում։ Հայրը՝ Ալբերտ Ֆրանցևիչը, եղել է կրթված անձնավորություն, հետաքրքրվել է գիտությամբ, լավ ծանոթ է եղել ռուսական մշակույթին։ Ունեցել է գերմանական և անգլո-շոտլանդական արմատներ։ Մայրը՝ Անտոնինա Նիկոլաևնան, սերել է Իգնատևների ազնվականական տոհմից, եղել է ընդունակ դաշնակահարուհի, Ռուբինշտեյնի ու Չայկովսկու աշակերտը։

1903 թվականին ավարտելով Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը և ստանալով առաջին աստիճանի դիպլոմ և Սազիկովայի անվան հեղինակավոր մրցանակ ռեֆերատի համար՝ Նիկոլայ Կունը մնացել է համալսարանում, բայց ուսանողական շարժմանը մասնակելու պատճառով նրա առաջադրումը չի հաստատվել Մոսկվայի կրթական շրջանի հոգաբարձուի կողմից, և նա սկսել է աշխատել Տվերի Պ. Մաքսիմովիչի անվան իգական ուսուցչական սեմինարիայում[1][2]։ 1905 թվականին աշխատել է Բեռլինի համալսարանում՝ պրոֆեսոր Էդուարդ Մեյերի մոտ և ժողովրդագրության թանգարանում։ 1906 թվականի վերջին վերադարձել է Տվեր, ընտրվել է Տվերի մասնավոր ռեալական ուսումնարանի խորհրդի նախագահ։ 1907 թվականի հունվարին Տվերում Ժողովրդական համալսարանի բացվելուց հետո այնտեղ կարդացել է դասախոսություններ՝ նվիրված մշակույթի պատմությանը։

1908 թվականին ընտրվել է Մոսկվայի Դ. Տիխոմիրովի կանանց բարձրագույն մանկավարժական դասընթացների համաշխարհային պատմության պրոֆեսոր, որտեղ կարդացել է դասախոսություններ մինչև դասընթացների փակվելը 1918 թվականին։ Միաժամանակ դասախոսություններ է կարդացել Մոսկվայի ժողովրդական համալսարանների միությունում, դասավանդել պատմություն Մոսկվայի ուսումնական հաստատություններում (1915 թվականին, ըստ «Вся Москва» ամենամյա հանդեսի տվյալների, դասավանդել է Գ. Շելապուտինի անվան գիմնազիայում)։

1911-1912 թվականներին ղեկավարել է ռուս ուսուցիչների էքսկուրսիաները Հռոմում, Հռոմի թանգարաններում կարդացել դասախոսություններ անտիկ մշակույթի, հռոմեական Ֆորումի, Պալատինի պատմության վերաբերյալ։ 1915 թվականին դարձել է Մոսկվայի Ա. Շանյավսկու անվան քաղաքային համալսարանի պրոֆեսոր կրոնի պատմության ամբիոնում։ 1916 թվականին դարձել է Նիժնի Նովգորոդի քաղաքային ժողովրդական համալսարանի պրոֆեսոր։

1920 թվականին Նիկոլայ Կունը դարձել է Մոսկվայի պետական համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ Միաժամանակ դասավանդել է մշակույթի պատմություն Մոսկվայի առաջին մանկավարժական ինստիտուտում (1918-1925)։ 1920-ական թվականներին Նիկոլայ Կունը դասավանդել է նաև Մոսկվայի Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական երաժշտական տեխնիկումում, այդպես կոչված «Ժողովրդական կոնսերվատորիայում» Չերկիզովո գյուղում։

1935 թվականից մինչև կյանքի վերջը Նիկոլայ Կունը եղել է Մոսկվայի փիլիսոփայության, գրականության և պատմության ինստիտուտի պրոֆեսոր։

1933 թվականից եղել է Սովետական մեծ հանրագիտարանի և Սովետական փոքր հանրագիտարանի հին պատմության բաժնի խմբագիր, գրել մի քանի հարյուր հոդվածներ ու նշումներ։ մինի|աջից|220px|Նիկոլայ Կունի ու նրա ընտանիքի գերեզմանը Նիկոլայ Կունն ամուսնացած է եղել Ելենա Ֆրանցևնա Ռոուպերի (1871-1961) հետ։ Վերջինս ունեցել է անգլո-շոտլանդական ծագում։ Լինելով ընտանիքի տասներկուերորդ երեխան՝ Ելենա Ֆրանցևնան ապրել է իր տարեց ծնողների հետ, վարել հոր լայնածավալ գործնական գրագրությունն անգլերենով, ֆրանսերենով ու գերմաներենով։ Իրենց դստեր՝ սկսնակ գիտնական հետ ամուսնությունը հավանության չի արժանացել Ելենա Ֆրանցևնայի ծնողների կողմից, և նրանք սպառնացել են աղջկան զրկել ժառանգությունից։ Պսակադրությունից առաջ Ելենա Ֆրանցևնան անգլիկան դավանանքից անցել է ուղղափառ կրոնի, և գաղտնի պսակադրության հաջորդ օրը երիտասարդ ամուսինները միասին գրավոր հրաժարվել են ժառանգությունից։

Իր կյանքի վերջին տարիները Նիկոլայ Կունն անցկացրել է Չերկիզովյան պարկում։ Նա մահացել է իր «Սերապիսի պաշտամունքի ծագումն ու առաջին Պտղոմեոսների կրոնական քաղաքականությունը» զեկուցումը կարդալուց առաջ, որը դարձել է նրա վերջին աշխատանքը։

Նիկոլայ Կունը թաղվել է Չերկիզովոյի գերեզմանատանը, որտեղ իրենից առաջ թաղվել էին իր երեխաները՝ Անտոնինան (1908-1924), որը խեղդվել էր գետում, Եվգենյան (1902-1930), որը մահացել էր տուբերկուլոզից և Իպոլիտը (1903-1932), որը մահացել էր ստացած վնասվածքի հետևանքով։

Նիկոլայ Կունի որդին՝ Նիկոլայը (1911-1942), մահացել է ռազմաճակատում ստացած կոնտուզիայի հետևանքով։

Գիտական ժառանգությունԽմբագրել

Նիկոլայ Կունը հրատարակել է «Մութ մարդկանց նամակների» թարգմանությունը (ռուս.՝ Письма тёмных людей, 1907), գրել «Աֆրիկյան ժողովուրդների հեքիաթներ» (ռուս.՝ «Сказки африканских народов», 1910), «Մուհամեդն ու մահմեդականությունը» (ռուս.՝ «Магомет и магометанство», 1915), «Իտալիան 1914 թվականին» (ռուս.՝ «Италия в 1914 г.», 1915), «Գնչուների հեքիաթներ» (ռուս.՝ «Сказки цыган», երկու հատորով, 1921 և 1922), «Քրիստոնեության նախակարապետները (արևելյան մշակույթները Հռոմեական կայսրությունում)» (ռուս.՝ «Предшественники христианства (восточные культуры в Римской империи)», 1922), «Նախնադարյան կրոն» (ռուս.՝ «Первобытная религия», 1922), «Մեծ օվկիանոսի կղզիների ժողովուրդների հեքիաթներ» (ռուս.՝ «Сказки народов островов Великого океана», 1922) գրքերը։

Առավել մեծ ժողովրդականության արժանացել է 1914 թվականի աշխատությունը՝ գրված «միջնակարգ ուսումնական հաստատությունների միջին դասարանների աշակերտների ու աշակերտուհիների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են հույների ու հռոմեացիների առասպելաբանությամբ»[3]։ Իր նախնական՝ «Ինչ են պատմել հին հույներն ու հռոմեացիներն իրենց աստվածների ու հերոսների մասին (ռուս.՝ «Что рассказывали древние греки и римляне о своих богах и героях») վերնագրով գիրքը հրատարակվել է 1922, 1937 և 1940 թվականներին։ Այստեղ նա ներկայացրել է Հին Հունաստանի բազմաթիվ առասպելներ առաջին անգամ Ռուսաստանում և երկրորդ անգամ ամբողջ աշխարհում (դրանից առաջ գոյություն է ունեցել ֆրանսերեն թարգմանությունը՝ կատարված 19-րդ դարի կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երգեհոնահար, ջութակահար, տեսաբան, մանկավարժ, գրականագետ, փիլիսոփա և լեզվաբան Շառլ Ալկանի կողմից, սակայն այդ աշխատության մեծ մասը կորել է, և այն պահպանվել է միայն էպիգրաֆների ու այն ստեղծագործությունների տեսքով, որոնցում դրանք օգտագործել է Ալկանը)։ 1940 թվականից հետո (Կունի կենդանության օրոք կատարված վերջին հրատարակությունն ստորագրվել է տպագրության 1940 թվականի սեպտեմբերի 17-ին) այն բազմիցս վերահրատարակվել է մեծ տպաքանակով, բայց արդեն փոփոություններով և «Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները» (ռուս.՝ «Легенды и мифы Древней Греции») վերնագրով։

Նիկոլայ Կունի արխիվիզ զգալի մեծ թվով նյութեր 1989 թվականին նրա թոռնուհին՝ Իննա Իպոլիտովնա Կուն-Նեմիրովսկայան, փոխանցել է «Ժողովրդական արխիվ» վավերագրման հասարակական կենտրոնին։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Այստեղ նա կարդացել է Հին Հունաստանի պատմությանը նվիրված իր առաջին դասախոսությունը։
  2. Սեմինարիան կրել է նահանգային զեմստովայական վարչության անդամի անունը, որը հիմնադրել է այն 1869 թվականին։
  3. [https։//ru.wikisource.org/wiki/%D0%A7%D1%82%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8_%D0%B8_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D0%B5_%D0%BE_%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D1%85_%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%85_%D0%B8_%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%8F%D1%85_(%D0%9A%D1%83%D0%BD) Что рассказывали древние греки и римляне о своих богах и героях]

Արտաքին հղումներԽմբագրել

  • [http։//az.lib.ru/k/kun_n_a/text_0050.shtml Նատալյա Պոտապովա։ Նիկոլայ Ալբերտովիչ Կուն]
  • [http։//www.museum.unn.ru/contfs/paper/2006/2046_3.phtml Կենսագրություն]
  • [http։//www.museum.unn.ru/managfs/index.phtml?id=8001_04 Ի. Կուն-Նեմիրովսկայա – Мой дед Николай Альбертович Кун]
  • [https։//web.archive.org/web/20140424165401/http։//litrossia.ru/2007/24/01607.html Народная книга Куна] // Литературная Россия. — № 24. — 15 июня 2007.
  • [http։//letopis.msu.ru/peoples/1279 «Кун Николай Альбертович»]։ Летопись Московского университета։ Վերցված է 2018-03-13 

Կաղապար:DEFAULTSORT։Կուն, Նիկոլայ Կատեգորիա։Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա։Խորհրդային պատմաբաններ Կատեգորիա։Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ Կատեգորիա։Ռուս գրողներ Կատեգորիա։Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ