Յոսիպ Ռունյանին կամ Յոսիֆ Ռունյանին (Սերբական կիրիլիցայով` Јосиф Руњанин}}; դեկտեմբերի 8, 1821(1821-12-08)[1], Վինկովցի, Vukovar-Syrmia County, Խորվաթիա - փետրվարի 2, 1878(1878-02-02)[1], Նովի Սադ, Սերբիա), սերբական ծագումով ավստրիացի կոմպոզիտոր, առավել հայտնի Խորվաթիայի ազգային օրհներգի մեղեդու ստեղծմամբ։

Յոսիպ Ռունյանին
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 8, 1821(1821-12-08)[1]
ԾննդավայրՎինկովցի, Vukovar-Syrmia County, Խորվաթիա
Մահացել էփետրվարի 2, 1878(1878-02-02)[1] (56 տարեկան)
Մահվան վայրՆովի Սադ, Սերբիա
ԳերեզմանCemetery of Dormition
ՔաղաքացիությունԽորվաթիա
Ազգությունսերբ
Մասնագիտությունզինվոր և կոմպոզիտոր
Զբաղեցրած պաշտոններrepresentative in the Croatian Parliament?

ԿյանքԽմբագրել

Ռունյանինը ծնվել է սերբական ընտանիքում[2][3][4] 1821 թվականի դեկտեմբերին և մկրտվել է Վինկովցիում գտնվող Սուրբ հոգու գալստյան Սերբիայի ուղղափառ եկեղեցում։ Նա իր կրթությունը ստացել է Վինկովիցիում, այնուհետև` Սրեմսկի Կարլովցիում։ Նա ծառայել է ավստրոհունգարական կայսերական բանակում որպես կադետ Գլինա քաղաքում, ռազմական սահմանի երկայնքով[5]։ Գլինայում ծառայելիս նա ստացավ կապիտանի կոչում և դարձավ հմուտ դաշնամուր նվագող, սովորելով Գլինայի ռազմական նվագախմբի ղեկավարի մոտ։ Այնտեղ նա ծանոթացավ իլլիրիստների շրջանակներին, որտեղ էլ հանդիպեց բանաստեղծ Անտուն Միհանովիչին[6]։ Դա մեծ համաձայնություն էր, որ սիրողական երաժիշտ Ռունյանինը 1846 թվականին ստեղծեց Միհանովիչի Lijepa naša domovina խորվաթական հայրենասիրական երգի երաժշտությունը, ոգեշնչվելով Գաետանո Դոնիցետիի O sole piu ratto a sorger t’appresta արիայից իր Լյուչիա դի Լամերմուր օպերայի 3-րդ գործողությունից, ըստ Խորվաթիայի երաժշտագետ Յոսիպ Անդրեիսի[7]։

Նրա Ljubimo te naša diko երգըը ստեղծվել է Դոնիցետտիի Սիրո ըմպելիք (օպերա)յի դրդապատճառներով[5]։ Ljubimo te Naša Diko (Hrvati svome banu) երգը ստեղծվել է Յոսիպ Ելաչիչի` Խորվաթիայի արգելքի պատվին[6][8][9]։

Խորվաթիայի Միհանովիչի և Ռունյանինի կողմից գրված օրհներգն առաջին անգամ նվագել են Զագրեբի փողոցներում 1891 թվականին Խորվաթա-սլավոնական ցուցահանդեսում, այնպես որ երկու տղամարդիկ էլ միայն նվաճել են հետմահու համբավը[10]։ Հնազանդ զինվոր Ռունյանինը հետագայում դարձել էր գնդապետ։

1864 թվականին 43 տարեկան հասակում Ռունյանինն ամուսնացավ թոշակառու կապիտան Թոմա Պերկովիչի դստեր հետ[11]։ Առաջին դաշինքի գնդի ներկայացուցիչը 1865-ին մտավ Խորվաթիայի ժողով[11]։

Թոշակի անցնելուց հետո Ռունյանինը տեղափոխվել է Նովի Սադ, որտեղ նա մահացել է 1878 թվականի փետրվարի 2-ին, 57 տարեկանում։

ԺառանգությունԽմբագրել

Խորվաթիայի մի շարք դպրոցներ անվանվել են Ռունյանինի անունով, հատկապես նշանակալից է Վինկովիցիի տարրական երաժշտական դպրոցը (Osnovna glazbena škola Josipa Runjanina)[12]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedija (хорв.)LZMK, 1999. — 9272 p. — ISBN 978-953-6036-31-8
  2. Kuzmanovic Jasminka (օգոստոսի 15, 1995)։ «After Centuries of Coexistence, End of Serb Community in Croatia»։ Associated Press։ Վերցված է դեկտեմբերի 8, 2018։ «A Serb, Josip Runjanin, composed Croatia’s national anthem.» 
  3. Rihtman-Auguštin Dunja (1999)։ «A Croatian Controversy: Mediterranean–Danube–Balkans»։ Narodna umjetnost 36 (2): 116։ ISSN 0547-2504 
  4. Mark Biondich (2005)։ «Croatia»։ in Richard C. Frucht։ Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture 1։ Santa Barbara, California: ABC-CLIO։ էջ 419։ ISBN 978-1-57607-800-6 
  5. 5,0 5,1 Runjanin, Josip (Croatian)։ Miroslav Krleža Lexicographical Institute։ Վերցված է սեպտեմբերի 15, 2014 
  6. 6,0 6,1 Šarčević Josip (ապրիլի 7, 2008)։ «Josip Runjanin (Josif)»։ Hrvatski povijesni portal։ Prelog: Inter nos։ ISSN 1846-4432։ Վերցված է դեկտեմբերի 5, 2015 
  7. Tomasović Mirko (մարտի 20, 2003)։ «Vrsni katalog emocija i epiteta (Runjanin i Donizetti)» [An excellent catalog of emotions and epithets (Runjanin and Donizetti)]։ Vijenac (Matica hrvatska) (236) 
  8. ZAMP Baza autora: Ljubimo te naša diko (Hrvati svome banu)
  9. Republika. Page 41, note 2
  10. «Josip Runjanin»։ Na današnji dan - 12. prosinca (Croatian) (Croatian Radiotelevision)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-05-ին 
  11. 11,0 11,1 biografije.org։ «Josip Runjanin»։ Biografije։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-05-26-ին 
  12. «Josip Runjanin» (Croatian)։ Vinkovci: Josip Runjanin Music School։ մայիսի 13, 2014։ Վերցված է մայիսի 31, 2016 

Արտաքին հղումներԽմբագրել