HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Կարապ (այլ կիրառումներ)
Կարապ
Կարապ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Կաթնասուններ
Կարգ Սագանմաններ
Ընտանիք Բադեր
Ցեղ Կարապ
Լատիներեն անվանում
swan
Տեսակներ

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Կարապներ (անգլ.՝ Swan, լատ.՝ Cygnus)` սագանմանների կարգին պատկանող, բադեր ընտանիքի (անգլ.՝ Anatidae) կարապներ ցեղի թռչուններ[1]: Բադերը, սագերը և կարապները կազմում են սագանմանների կարգի թռչունների մեծ խումբ, որոնց կենսակերպը սերտորեն կապված է ջրի հետ: Հայտնի է կարապների 6 տեսակ։

Արտաքին նկարագիրԽմբագրել

 
Սև կարապը (Cygnus atratus) լողալիս

Կարապները բադեր ընտանիքին պատկանող ջրային որսաթռչուններից պահպանված ամենախոշոր անդամներն են, ինչպես նաև դասվում են ամենամեծ թռչունների շարքին: Ամենամեծ տեսակները, ներառյալ անխոս կարապը, ճչան կարապը և շեփորահար կարապը կարող են հասնել մինչև 1.5մ երկարության և կշռել ավելի քան 15կգ: Թևերի բացվածքը կարող է հասնել ավելի քան 3.1մ[2]: Սագերի համեմատ նրանք ավելի խոշոր են, ունեն ավելի երկար ոտքեր և պարանոց[3]: Հասուն կարապներն ունենում են փետրազուրկ հատված աչքերի և կտուցի մեջտեղում: Արուները սովորաբար ավելի խոշոր են լինում: Հյուսիսային կիսագնդում տարածված տեսակներն ունենում են սպիտակ փետուրներ, իսկ հարավային կիսագնդում ապրող տեսակները` սև և սպիտակ փետուրներ: Ավստրալական սև (լատ.՝ Cygnus atratus) ամբողջովին սև է, բացառությամբ թևերին գտնվող սպիտակ փետուրների: Սև կարապների ճտերը բաց մոխրագույն են: Իսկ հարավամերիկյան սևավիզ կարապների մարմինը սպիտաակ է, վիզը`սև[4]:

Կարապների ոտքերը սովորաբար լինում են մուգ մոխրագույն, բացառությամբ հարավամերիկյան տեսակների, որոնց ոտքերը լինում են վարդագույն: Կտուցի գույնը կախված է տեսակից. մերձարկտիկական գոտում տարածված տեսակներն ունենում են սև կտուց` խառնված դեղին երանգով: Մյուսները հիմնականում սև և կարմիր երանգներ ունեն: Չնայած ատամների բացակայության` կարապների կտուցն ատամնավոր է, որն օգնում է նրանց որսալ ջրային բույսեր և ջրիմուռներ, ինչպես նաև մոլյուսկներ, փոքր ձկներ, գորտեր և որդեր[5]: Անխոս կարապներն ու սևավիզ կարապներն ունենում են ելուստներ կտուցի ստորին մասում [6]:

ԿենցաղԽմբագրել

Կարապները բացառիկ զգայուն և զգուշավոր թռչուններ են և բնադրում են մեկուսի լճակների գրեթե անմատչելի եղեգնուտներում։ Սակայն նաև հեշտությամբ ընտելանում են անազատ պայմաններին, դառնում ձեռնասուն, բազմանում առանց դժվարությունների։ Ձագերի դաստիարակությամբ զբաղվում են և արուն, և էգը։

ՏարածումԽմբագրել

Կարապները սովորաբար բնակվում են բարեխառն գոտիներում, հազվադեպ` արևադարձային: Կարապների խումբը կոչվում է երամ: Չորս կամ հինգ ցեղատեսակ հանդիպում են հյուսիսային կիսագնդում, մի ցեղատեսակ` Ավստրալիայում, արդեն բնաջնջված մի տեսակ գտնվել է Նոր Զելանդիայում և Չաթեմ կղզիներում, և մի ցեղատեսակ էլ տարածված է Հարավային Ամերիկայում: Արևադարձային Ասիայում, Կենտրոնական Ամերիկայում, Հարավային Ամերիկայի հյուսիսային հատվածում և ողջ Աֆրիկայում կարապներնը բացակայում են:

Որոշ տեսակներ չվող են: Արևմտյան Եվրոպայի տարածքում բնակվող անխոս կարապները չվում են մասամբ, իսկ Արևելյան Եվրոպայի և Ասիայի տարածաշրջանում բնակվողները` ամբողջությամբ: Ճչան և ամերիկյան կարապները ամբողջությամբ չվող ցեղատեսակներ են: Հավանական է, որ սևապարանոց կարապները չվում են իրենց տարածաշրջանի սահմաններում: Ուսումնասիրությունները դեռ չեն հաստատել սևապարանոց կարապների չուի տարածաշրջանի մեծությունը [7]:

Աստղագիտության մեջԽմբագրել

  • Կարապ — Հյուսիսային կիսագնդի համաստեղություն
  • Սև կարապ — համաստեղության աստղաբույլ, հայտնի է նաև M 18, NGC 6613:

Առևտրային անվանումԽմբագրել

  • Swan Hunter, նախկինում հայտնի է որպես Swan Hunter & Wigham Richardson — բրիտանական նավաշինության դիզայներական ընկերություն:
  • Swan Records — ԱՄՆ-ում ձայնագրման ստուդիաների, ինչպես նաև The Beatles ձայնագրության ստուդիայի պիտակ:
  • Swan Song Records — Ձայնագրման ստուդիայի պիտակ, հիմնադրված Լեդ Զեփելին և Գրանտ Պիտեր խմբի մենեջերի կողմից:

ԲուսաբանությունումԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «ENCYCLOPÆDIA BRITANNICA Swan» 
  2. Madge Steve, Burn Hilary (1988)։ Waterfowl: An Identification Guide to the Ducks, Geese, and Swans of the World։ Boston: Houghton Mifflin։ ISBN 0-395-46727-6 
  3. Kear, Janet, ed. (2005)։ Ducks, Geese and Swans։ Bird Families of the World։ Oxford: Oxford University Press։ ISBN 0-19-861008-4 
  4. Young Peter (2008)։ Swan։ London: Reaktion։ էջեր 18–27։ ISBN 978-1-86189-349-9 
  5. "Mute Swan. Feeding" Archived 2014-12-25 at the Wayback Machine., Royal Society for the Protection of Birds
  6. Young Peter (2008)։ Swan։ London: Reaktion։ էջեր 20 and 27։ ISBN 978-1-86189-349-9 
  7. Schlatter Roberto, Navarro Rene A., Corti Paulo (2002)։ «Effects of El Nino Southern Oscillation on Numbers of Black-Necked Swans at Rio Cruces Sanctuary, Chile»։ Waterbirds 25 (Special Publication 1): 114–122։ JSTOR 1522341 
  Ընթերցե՛ք «կարապ» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 309