Խաղի վերջը (ֆիլմ, 2009)

«Խաղի վերջը» (անգլ.՝ Endgame), բրիտանական պատմական դրամատիկ ֆիլմ՝ ստեղծված 2009 թվականին ռեժիսոր Փիթ Թրևիսի կողմից։ Սցենարի հեղինակը Պաուլա Միլն է, հիմնված է ապարտհեյդի ռեժիմի անկման մասին Ռոբերտ Հարվի գրքի վրա։

Picto infobox cinema.png
Խաղի վերջը
անգլ.՝ Endgame
Խաղի վերջը (ֆիլմ, 2009).jpg
ԵրկիրFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն
Ժանրդրամա
ԹեմաՍառը պատերազմ
Թվական2009 և հունվարի 18, 2009
Լեզուանգլերեն
ՌեժիսորPete Travis?
Սցենարի հեղինակPaula Milne?
ԴերակատարներՈւիլյամ Հերթ, Չիվիթել Էջիոֆոր, Ջոնի Լի Միլլեր, Մարկ Ստրոնգ, Քլարկ Փիթերս, Դերեք Ջեյքոբի, Matthew Marsh?, Թիմատի Ուեստ, Ռամոն Թիքարամ, Danny Scheinmann?, Պատրիկ Լիստեր, Stephen Jennings?, Ջոն Կանի և Ֆեյթ Նդուկվանա
ԵրաժշտությունՄարտին Ֆիփս
Պատմվածքի վայրՀԱՀ
Տևողություն101 րոպե

Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 18-ին Սանդենս կինոփառատոնում։ 2009 թվականի մայիսի 4-ին ֆիլմը հեռարձակվել է «Channel 4» հեռուստաալիքով։

ՍյուժեԽմբագրել

Ֆիլմում ներկայացված են ապարտհեյդի ռեժիմի վերջին օրերը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով Աֆրիկայի ազգային կոնգրեսի և Աֆրիկայի ազգային կուսակցության միջև գաղտնի բանակցությունները, որոնք միջնորդում էր բրիտանացի գործարար Մայքլ Յանգը անգլիական Սոմերսեթ կոմսության Ֆրում քաղաքում գտնվող և «Consolidated Gold Fields» ընկերությանը պատկանող քաղաքամերձ տանը[1]։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել սպիտակամորթ դիվանագետ և գրող Ուիլի Էսթերհայզի և ՀԱՀ ապագա նախագահ Տաբո Մբեկիի հուզական հարաբերություններին[2]։

ԴերերումԽմբագրել

Դերասան Դեր
Վիլյամ Հերթ Վիլլի Էստերհայզե՝ փիլիսոփայության պրոֆեսոր Ստելլենբոսի համալսարանում Վիլլի Էստերհայզե՝ փիլիսոփայության պրոֆեսոր Ստելլենբոսի համալսարանում
Չիվեթել Էջիոֆոր Տաբո Մբեկի՝ Աֆրիկայի ազգային կոնգրեսի տեղեկատվական հանձնաժողովի նախագահ Տաբո Մբեկի՝ Աֆրիկայի ազգային կոնգրեսի տեղեկատվական հանձնաժողովի նախագահ
Ջոննի Լի Միլլեր Մայքլ Յանգ՝ «Consolidated Gold Fields» հաղորդակցության նախագահ Մայքլ Յանգ՝ «Consolidated Gold Fields» հաղորդակցության նախագահ
Մարկ Ստրոնգ Նիլ Բարնարդ՝ Ազգային հետախուզական ծառայություն նախագահ Նիլ Բարնարդ՝ Ազգային հետախուզական ծառայություն նախագահ
Դերեք Ջեյքոբի Ռուդոլֆ Ագնյու՝ «Consolidated Gold Fields» անդամ Ռուդոլֆ Ագնյու՝ «Consolidated Gold Fields» անդամ
Տիմոտի Վեստ Պիտեր Վիլլեմ Բոտա՝ ՀԱՀ պետական նախագահ Պիտեր Վիլլեմ Բոտա՝ ՀԱՀ պետական նախագահ
Ռամոն Տիկարամ Ազիզ Պահադ՝ ԱԱԿ միջազգային բաժանմունքի ղեկավար Ազիզ Պահադ՝ ԱԱԿ միջազգային բաժանմունքի ղեկավար
Քլարկ Փիթերս Նելսոն Մանդելա՝ ԱԱԿ նախագահ Նելսոն Մանդելա՝ ԱԱԿ նախագահ
Ջոն Կանի Օլիվեր Տամբո՝ ԱԱԿ նախկին նախագահ Օլիվեր Տամբո՝ ԱԱԿ նախկին նախագահ
Լենգլի Քիրկվուդ Ջեկ Սվորտ՝ Մանդելայի բանտի հսկիչ Ջեկ Սվորտ՝ Մանդելայի բանտի հսկիչ

ԱրտադրությունԽմբագրել

Ֆիլմի արմատներն սկիզբ են առել «Daybreak Pictures» ընկերության գործադիր պրոդյուսեր Դևիդ Աուկինի և BBC նախկին ղեկավար Գրեգ Դայքի քննարկման ժամանակ, որոնք խոսում էին գաղտնի բանակցությունների վերաբերյալ վավերագրական ֆիլմ ստեղծելու մասին, որոնցով ապարտհեյդն ավարտվել է։ Աուկինը, որը հայտնի է «Ռևիզոր» քաղաքական ներկայացման բեմադրությամբ, առաջարկել է այն վերածել դրամայի[3]։

Աուկինը և արտադրության գծով նրա գործընկեր Հել Ֆոգելը կապ են հաստատել Պաուլա Միլնի հետ, ինչի արդյունքում նա 18 ամիս անցկացրել է սցենարի վրա աշխատելով և բանակցությունների պատմությունն ուսումնասիրելով՝ այդ մասին խոսելով ՀԱՀ-ում գտնվող Տաբո Մբեկիի և Մայքլ Յանգի հետ[4]։ «Օմա» (2004) և (2008) ֆիլմերի ռեժիսոր Փիթ Թրևիսը ծանոթացել է սցենարին, բայց նա հետաքրքրված չէր այդ իրադարձությունների վերաբերյալ պատմական դրամա նկարահանելով և որոշել է ֆիլմը վերածել քաղաքական թրիլլերի[5]։ Վիլյամ Հերթը և Չիվեթել Էջիոֆորը հայտարարվել են որպես դերակատարներ[6]։ Հերթը, որը «Գնդակոծման կետ» ֆիլմում խաղում է նախագահ Հենրի Էշտոնի դերը, ընտրվել է Վիլլի Էստերհայզեի դերակատար, որովհետև Թրևիսը ցանկանում էր օգտագործել այն դերասաններին, որոնց հետ նախկինում աշխատել էր[1]։ Մյուս դերասանները դերով հետաքրքրված էին նույնիսկ Հերթի համաձայնությունից հետո[5]։ Թրևիսը ցանկանում էր աշխատել Էջիոֆորի հետ, որն առաջինն էր ընտրվել Տաբո Մբեկիի դերի համար[5]։

Նկարահանման հրապարակը կազմակերպվել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում 2008 թվականի հունվարին[4]։ Խաղափորձերն սկսվել են ապրիլի 14-ին, իսկ Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցող տեսարանները նկարահանվել են ամսվա մնացած մասում Ռեդինգի մոտ գտնվող Բերքշիրում։ Մայիսին արտադրությունը տեղափոխվել է Քեյփթաուն, որտեղ նկարահանումները տևել են վեց ամիս։ Նկարահանումներն ավարտվել են օգոստոսին[3][4][7]։ Մարտին Ֆիփսը կազմել է ֆիլմի սաունդթրեք[8]։ Ֆիլմի մոնտաժն ավարտվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 24-ին[4]։

ՎարձույթԽմբագրել

«Target Entertainment» ընկերությունը ֆիլմի տարածման իրավունքը 2009 թվականին Կաննի կինոփառատոնում վաճառել է[7] «American Film Market» ընկերությանը[3][5]։ Ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հունվարի 18-ին՝ Սանդենս կինոփառատոնի ժամանակ[9]։ Նախատեսվել էր ֆիլմը «Channel 4» հեռուստաալիքով ցուցադրել 2008 թվականի կեսերին[10]։ Մեծ Բրիտանիայում պրեմիերան տեղի է ունեցել մարտին «Human Rights Watch Film Festival» կինոփառատոնում, և ֆիլմը «Channel 4» ալիքով ցուցադրվել է մայիսի 4-ին[4][11]։ ԱՄՆ-ում պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի հոկտեմբերի 25-ին՝ PBS «Masterpiece» հաղորդման ընթացքում[12]։ Դրան հաջորդել է ֆիլմի ցուցադրությունը ԱՄՆ-ի որոշ քաղաքների կինոթատրոններում[13]։

Վարկանիշները ցույց են տվել, որ «Channel 4» ալիքով ֆիլմի առաջին հեռարձակումը դիտել է 837 հազար հանդիսատես (լսարանի 3,9 %-ը), իսկ «Channel 4+1» ալիքով՝ 64 հազար հոգի[14]։ Մայիսի 9-ին երկրորդ ցուցադրությունը Channel 4 ալիքով ունեցել է 336 հազար դիտող (1,7 %), իսկ 4+1 ալիքով՝ 35 հազար[15]։

ՔննադատությունԽմբագրել

Ընդհանրապես, ֆիլմն ընդունվել է դրականորեն։ «Rotten Tomatoes» կայքի ակնարկը հաղորդում է, որ պրոֆեսիոնալ քննադատների 71 %-ը ֆիլմին դրական գնահատական է տվել, իսկ միջին միավորը 10 հնարավորից 5,2 բալ է[16]։ «The Daily Telegraph» թերթը գովաբանել է Լի Միլլերի աշխատանքը[17], իսկ «The Independent» օրաթերթը՝ Պաուլա Միլնի սցենարը[18]։ «Թայմս» օրաթերթը ֆիլմը գնահատել է հինգ աստղերից չորսով[19]։

2009 թվականի ապրիլի 24-ին «BBC Radio» ռադիոկենտրոնի «Today» ծրագրի ընթացքում Մայքլ Յանգը խոստովանել է, որ Տաբո Մբեկին իրեն առաջարկել է գրել Ռոբերտ Հարվի «Fall of Apartheid» գրքի վերջին գլուխը՝ «Endgame», որի վրա հիմնված է այս ֆիլմը[20][21]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 «Vantage Point: Pete Travis interview»։ IndieLondon։ 17 апреля 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-02-24-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  2. https://www.theguardian.com/world/2008/aug/17/southafrica.television
  3. 3,0 3,1 3,2 «How secret talks killed off apartheid»։ The Observer։ 17 августа 2008։ Վերցված է 9 июля 2014 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 «On Location: Endgame»։ 7 апреля 2009։ Broadcastnow։ Վերցված է 9 июля 2014 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 «Q&A: Pete Travis»։ The Hollywood Reporter։ 4 ноября 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-11-08-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  6. «EXCL: Ejiofor and Hurt Prep for Travis' Endgame»։ Comingsoon.net։ 10 апреля 2008։ Վերցված է 9 июля 2014 
  7. 7,0 7,1 «Pete Travis «Endgame» beginning»։ The Hollywood Reporter։ 7 мая 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-25-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  8. «Martin Phipps: Endgame»։ Upcoming Film Scores։ 3 декабря 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից 2009-03-10-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  9. «Endgame»։ Sundance Film Festival։ 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  10. «C4 season to feature apartheid thriller Endgame»։ The Stage Online։ 26 марта 2008։ Վերցված է 9 июля 2014 
  11. «Endgame - Benefit Gala (UK premiere)»։ Human Rights Watch։ Վերցված է 9 июля 2014 
  12. «Official Program Site»։ Public Broadcasting Service։ 19 октября 2010։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-07-31-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  13. «Official Monterey Media film»։ Monterey Media։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-25-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  14. «Ashes to Ashes scorches Compulsion»։ Broadcastnow։ 15 мая 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  15. «Britain's Got Talent storms Saturday night with 11.1m»։ Broadcastnow։ 11 мая 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  16. «Endgame»։ Rotten Tomatoes։ Վերցված է 9 июля 2014 
  17. «TV review»։ The Daily Telegraph։ 7 мая 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-09-18-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 
  18. «Endgame, Channel 4 Inspector George Gently, BBC»։ The Independent։ 10 мая 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  19. «Endgame; Compulsion; The Wire»։ The Times։ 5 мая 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  20. «Today, 24/04/2009»։ BBC։ 24 апреля 2009։ Վերցված է 9 июля 2014 
  21. «The Fall of Apartheid»։ Macmillan։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-07-14-ին։ Վերցված է 9 июля 2014 

Արտաքին հղումներԽմբագրել