Իտալիայում իտալերենի և նրա տարածաշրջանային տարատեսակների հետ մեկտեղ տարածված է նաև ուրիշ արտահայտություններ՝ մի շարք ռոմանական բարբառներ, դիտարկվող առանձին լեզուներ, ինչպես նաև փոքրամասնությունների լեզուներ, չի վերաբերում ռոմանական խմբին[1][2][3][4]։ Ընդ որում, «իտալական բարբառներ» անվանումը վերաբերում է ոճական արտահայտություններին, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ չեն պատկանում իտալա–ռոմանական խմբին։

Ռոմանական խումբԽմբագրել

Իտալերեն լեզվի բարբառներԽմբագրել

ՀյուսիսայինԽմբագրել

Հյուսիսային բարբառները սովորաբար պարունակում են ոճական արտահայտություններ, տարածված է հյուսիսային Լա Սպեցիա–Ռիմինի ուղղությամբ։ Պատմական զարգացման իր կառուցվածքով և առանձնահատկություններով նրանք մոտ են գալլո-ռոմանական լեզուներին և հաճախ կոչվում են գալլո-իտալական։ Այդ բարբառներից շատերը հաճախ դիտարկվում են որպես առանձին լեզուներ։

  • Լոմբարդական լեզու (արևմտյան և արևելյան լոմբարտական)
  • Պիեդմոնտեսե
  • Վենետիկյան
  • Վենետիկյան բարբառ (այն հիմնականում գրել է Կառլո Գոլդոնիին և այս խմբում հատուկ տեղ զբաղեցնում է)
  • Էմիլիան-ռոմանական (երբեմն համարվում է առանձին)
  • Բոլոնի բարբառ (bulgnais)
  • Լիգուրիան

ԿենտրոնականԽմբագրել

  • Տունկանական բարբառ (որի հիման վրա ստեղծվել է գրական իտալերեն լեզու)
  • Հատուկ տեղ այստեղ զբաղեցնում է Ֆլորենցիայի խոսքը

ՀարավայինԽմբագրել

Հարավ-կենտրոնականԽմբագրել

Ի․ Ի․ Չելիշևըն այս գոտին բաժանում է երկու ենթաբաժինների՝

  • Հյուսիս-արևմտյան ենթաբաժին (Ումբրիայի հյուսիս, ներառյալ Պերուջան, Մարկեի կենտրոնը, Լացիոյի հյուսիս-արևմուտք), զգալիորեն ենթարկվում է տունկանականի և ռոմանականի ազդեցությանը)
  • Հարավ-արևելյան ենթաբաժին, որն ըստ էության «կենտրոնական» տեսակն է։
  • Պիցենական խոսք (Մարկեի կենտրոն)
  • Սաբինական խոսք (Ռիետի)
  • Ռոմանական բարբառ, զգալիորեն ենթարկվել է տուսկան բարբառի և գրական լեզվի ազդեցությանը

Բուն հարավայինԽմբագրել

  • Աբրուցցո բարբառ (բաժանվում է արևելյան և արևմտյան)
  • Մոլիզե բարբառ
  • Կամպանական
  • Նեապոլիտյան բարբառ
  • Ապուլիան
  • Լուկանյան
  • Հյուսիս-արևմտյան լուկանյան
  • Հյուսիս-արևելյան լուկանյան
  • Կենտրոնական լուկանյան
  • Հյուսիս-կալաբրիան
  • Լաուզբերգի գոտին (մի խումբ հնադարյան բարբառներ, մոտակա սարդիական լեզու)

Հեռավոր հարավային բարբառներԽմբագրել

  • Սալենտինյան
  • հարավկալաբրիան
  • Սիցիլյան
  • Արևմտյան
  • Կենտրոնական
  • Արևելյան
  • Ումբրիա կղզու բարբառներ, Պանտելլերիա և այլն

Այլ ռոմանական լեզուներԽմբագրել

Ռետորոմանյան լեզուներԽմբագրել

Այս խմբի տեղաբաշխումը հակասական է։ Տարբեր գիտնականներ վերագրում են այս արտահայտությունները իտալո—ռոմանական կամ գալլո–ռոմանական խմբերին կամ ռոմանական խմբերի շրջանակներում դրանց համար առանձնացվել է ենթախումբ։ Կա նաև կարծիք, որ նրանք չեն ձևավորում հատուկ միասնություն, բայց պահպանում են մի շարք հնաոճ հատկություններ, ինչը հաճախ բնորոշ է ծայրամասային բարբառներին։

Գալլո–ռոմանական լեզուԽմբագրել

Իբերո–ռոմանական լեզուԽմբագրել

Այլ ռոմանական լեզուներԽմբագրել

  • Սարդինյան լեզու
  • Կենտրոնական բարբառ
  • Նուորական
  • Լոգուդորական
  • Հարավային բարբառ
  • Կամպիդանական
  • Հյուսիսային բարբառ (ըստ մեկ այլ դասակարգման վերաբերվում կորսիկանական լեզվին)
  • Սասսարական
  • Գալլուրական
  • Եվրո–իտալական լեզու

Այլ հնդեվրոպական լեզուներԽմբագրել

ԳերմաներենԽմբագրել

ՍլավոներենԽմբագրել

Իտալիայում տարածված է մի շարք սլավոնական բարբառներ։ Կան դրանց մշակման փորձեր որպես գրական միկրոլեզուներ։

Ռեսիան միկրոլեզու Մոլիզ-խորվատական միկրոլեզու

Այլ լեզուներԽմբագրել

  • Գրիկո (իտալո-ռումեներեն)՝ արտահայտություններ, որոնք Մեծ Հունաստանի հնագույն բարբառների շարունակությունն են, կապված հին հունական լեզվի *դորիական մասնաճյուղի հետ։
  • Սալենտինական բարբառ
  • Կալիմբրիական բարբառ
  • Ալբաներեն

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Ali, Linguistic atlas of Italy
  2. Linguistic cartography of Italy by Padova University Archived 2012-02-16 at the Wayback Machine.
  3. Italiand dialects by Pellegrini Archived 2007-08-26 at the Wayback Machine.
  4. AIS, Sprach-und Sachatlas Italiens und der Südschweiz, Zofingen 1928-1940

ԳրականությունԽմբագրել

  • Пенни Дж. Языки Италии // Кембриджская история древнего мира. Т. IV: Персия, Греция и Западное Средиземноморье ок. 525—479 гг. до н. э. Под ред. Дж. Бордмэна и др. Пер. с англ. А. В. Зайкова. М., 2011. С. 852—874. — ISBN 978-5-86218-496-9