Թեմզա[1] (անգլ.՝ Thames [ˈtɛmz], լատին․՝ Thamesis), գետ Մեծ Բրիտանիայի հարավում։ Երկարությունը 334 կմ է[2], ավազանի մակերեսը՝ 15,3 հազ. կմ²[3]։ Ջրի միջին ծախսը, Թիդինգտոն-Քինգստոն ջրաբանական կայանի տվյալներով, կազմում է 78,5 մ³/վրկ.[2]։

Թեմզա
Թեմզա գետը Լոնդոնում
Բնութագիր
Երկարություն334
Ավազանի մակերես15 300 կմ²
ԱվազանՀյուսիսային ծովի
Ջրի ծախս65,8
Ջրահոսք
ԱկունքԿոնտսուոլդ բարձրություն
Ակունքի տեղակայումKemble?
Բարձրություն110 մ
Կոորդինատներ51°41′43″ հս․ լ. 2°01′49″ ամ. ե.HGЯO
ԳետաբերանՀյուսիսային ծով
Գետաբերանի տեղակայումՀյուսիսային ծով և Thames Estuary?
Բարձրություն0 մ
Կոորդինատներ51°30′19″ հս․ լ. 0°39′04″ ամ. ե.HGЯO
Տեղակայում
Հոսող հոսքերTributaries of the River Thames?, River Colne?, River Brent?, Cherwell?, River Medway?, Westbourne?, River Ravensbourne?, River Wey?, River Windrush?, River Coln?, River Mole?, River Darent?, River Roding?, River Kennet?, River Evenlode?, River Thame?, Bulstake Stream?, Colne Brook?, Ebbsfleet River?, Longford River?, Mardyke?, River Ash?, River Bourne?, River Bourne?, River Churn?, River Cole?, River Ember?, River Ingrebourne?, River Key?, River Leach?, River Loddon?, River Ock?, River Pang?, River Peck?, River Ray?, River Rom?, River Wye?, Hogsmill River?, Hinksey Stream?, River Crane?, Parr’s Ditch? և River Wandle?
ԵրկիրՄիացյալ Թագավորություն Միացյալ Թագավորություն
ԵրկրամասԱնգլիա

Գետի ակունքը գտնվում է Քոթսուոլդ Հիլզում՝ ծովի մակերևույթից 108,5 մետր բարձրության վրա[4]։ Թեմզան հոսում է Մեծ Լոնդոնի տարածքով, թափվում Հյուսիսային ծովը՝ առաջացնելով էստուար։ Նրա լայնությունը Լոնդոնի շրջագծում 200—250 մետր է, էստուարի սկզբնամասում՝ Լոնդոնի արևելյան արվարձանի մերձակայքում՝ ավելի քան 650 մետր, գետաբերանի մերձակայքում՝ մինչև 16 կիլոմետր։ Գետի սնուցումը հիմնականում արձրևային է։

Թեմզան նավարկելի է. ոչ մեծ բարկասները հասնում են մինչև Լեչլեյդ քաղաքի նավահանգիստ, որն ընկած է գետաբերանից մոտավորապես 310 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Լոնդոն են հասնում մինչև 800 տոննա ջրատարողությամբ նավերը, իսկ օվկիանոսային նավերը հասնում են Թիլբերի։ Լոնդոնից բացի՝ Թեմզայի ափերին են ընկած նաև Օքսֆորդ, Ռեդինգ քաղաքները և այլ բնակավայրեր։ Գետի վրա ամեն տարի կանոնավոր կերպով կազմակերպվում է թագավորական Հենլի ռեգատան՝ առագաստանավային մրցաշարը, ինչպես նաև Օքսֆորդի ու Քեմբրիջի համալսարանների ուսանողների թիավարության մրցումները:։

Հին ջրանցքներով Թեմզան կապված է Բրիսթոլի ծովածոցի, Իռլանդական ծովի, երկրի կենտրոնական մասի արդյունաբերական շրջանների հետ։

Թեմզան երկարությամբ առաջիննն է Անգլիայի և երկրորդը՝ Մեծ Բրիտանիայի գետերի մեջ (զիջում է միայն Սևերնին

Անվանում խմբագրել

Հետազոտողների մի մասը գտնում է, որ անվանման հիմքում ընկած է կելտական Tam «լայնացող» բառը, այսինքն՝ մի գետ, որը լայնանում է՝ առաջացնելով կոնաձև ընդարձակ էստուարիա։ Ոմանք էլ ենթադրում են, որ անվանման հիմքում ընկած է հնդեվրոպական Ta «հոսել» հիմքը։

Հռոմեական աղբյուրներում հիշատակվում է Tamesis և Tamesa ձևերով[5]։

Գրականություն խմբագրել

Աղբյուրներ խմբագրել

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 54։ ISBN 99941-56-03-9 
  2. 2,0 2,1 Михайлова М. В.։ «ТЕМЗА»։ bigenc.ru (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 30-ին։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 18  // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2017); Дата обращения: 24.11.2019
  3. «Britannica. River Thames»։ www.britannica.com (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021 թ․ փետրվարի 18-ին։ Վերցված է 2021 թ․ փետրվարի 18 
  4. Большая Российская энциклопедия / Кравец С. Л.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2016. — С. 21. — 767 с. — ISBN 978-5-85270-369-9
  5. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս» 

Արտաքին հղումներ խմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 167