Թան (ըմպելիք)

(Վերահղված է Թանից)

Թան (ալբ․՝ dhallë, պարսկերեն՝ دوغ դուղ, ադրբ.՝ ayran, արաբ․՝ شنينة‎‎ shinēna, թուրքերեն՝ ayran, ղրղզ.՝ чалап), կովի կամ այծի կաթից պատրաստված կաթնաթթվային ըմպելիք՝ կաթնային խմորիչի, կաթնաթթվային մերանի, ջրի և աղի ավելացմամբ։ Լայն տարածում ունի Կովկասի լեռնային շրջանների բնակիչների և Միջին Ասիայի ժողովուրդների մոտ, որտեղ ավանդաբար արտադրվում է մածուն[1]։

Թան
Ayran in a beer glass.jpg
Ենթատեսակֆերմենտացված կաթնամթերք, բացառությամբ թթվասերի և կաթնաշոռի, յոգուրտ և կաթի կամ սերուցքի այլ տեսակներ՝ մակարդված կամ թթվեցված, Ֆերմենտացված կաթնամթերք (բացառությամբ թթվասերի) և մածնային խմիչք
ԲաղադրամասերՅոգուրտ, սեղանի աղ և խմելու ջուր
Ծագման երկիրFlag of Turkey.svg Թուրքիա և Flag of Iran.svg Իրան
Commons-logo.svg Ayran Վիքիպահեստում
Հայկական արտադրության թան

Արդյունաբերական արտադրությունԽմբագրել

Արդյունաբերական արտադրությունն սկսվել է 20-րդ դարի 90-ական թվականներին։ Այսօր խանութներում «թան» անվանման ներքո հաճախ վաճառվում են ըմպելիքներ, որոնք հազիվ թե հիշեցնեն օրիգինալը և իրենցից ներկայացնում են ջրով հարած կաթնաթթվային ըմպելիքներ։ Սակայն չնայած և դրանք հեռու են իսկական համից, բայց ունեն կաթնամթերքի բազմաթիվ օգտակար հատկանիշներ։ Ուկրաինայում կաթնաթթվային այս ըմպելիքի՝ թանի սերիական արտադրությունն սկսեցին 2009 թվականին Կրեմենչուգի կաթնամթերման գործարանում։ Արտադրության ծավալն օրական[2] 5 տոննա է։

Պատրաստումը տնային պայմաններումԽմբագրել

Պատրաստի մերանն ավելացվում է կովի կաթի մեջ, ինչից հետո լցվում է մի փոքր մաքուր ջուր և ավելացվում է կերակրի աղ։ Ըստ ցանկության՝ թանի մեջ կարելի է ավելացնել նաև սուր բուրմունքով ու համով կանաչեղեն՝ ռեհան կամ սամիթ։ Կենտրոնական Ասիայում որպես մերանի ստացման հումք՝ օգտագործում են նաև ուղտի կաթ[3]։

Բուժիչ հատկություններԽմբագրել

Ըմպելիքը պարունակում է բնական միկրոօրգանիզմների ունիկալ կոմբինացիա, որն ունի բիոքիմիական բարձր ակտիվություն։ Թանն արագ նորմալացնում է օրգանիզմի[4] աղեջրային հաշվեկշիռը։ Այն էպիդեմիաի և ոչ նպաստավոր էկոլոգիական պայմանների դեպքում օգտագործվում է որպես կանխարգելիչ միջոց։ Լավացնում է նյութափոխանակությունը, ակտիվորեն նպաստում է քաշի նվազեցմանը և նրանում առկա հակաօքսիդանտների առկայության շնորհիվ հանդիսանում է զարթխումի սինդրոմի դեմ պայքարի հրաշալի միջոց։ Այն խորհուրդ է տրվում կիրառել նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից հետո։ Դրական ազդեցություն է թողնում աղեստամոքսային տրակտի, նյութափոխանակության, անոթային համակարգի վրա, բարձրացնում է նյարդային համակարգի տոնուսը, ինչպես նաև նպաստում է ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական սպիտակուցների յուրացմանը, կիրառվում է որպես գաստրիտների և հաստ աղիքների բորբոքումների, խոլեցիստիտի և ալերգիկ հիվանդությունների[5] վրա։ Թանն առանձնակի նշանակություն ունի ինչպես երեխաների մոտ առաջացած դիսբակտերիոզի բուժման գործում, այնպես էլ հետվիրահատական շրջանում գտնվող հիվանդների դեպքում, ովքեր ավելի հակված են այս հիվանդությանը։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Варварский напиток - Региональные публикации - Бизнес-Журнал Онлайн»։ archive.is։ 2012-07-20։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-20-ին։ Վերցված է 2018-05-12 
  2. «Кременчугский гормолокозавод освоил серийный выпуск кисломолочного напитка «Тан»» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2018-05-12 
  3. «Как сделать тан в домашних условиях? | Здоровое питание»։ prokalorijnost.ru։ Վերցված է 2018-05-12 
  4. «Тан»։ Food and Health (ru-RU)։ Վերցված է 2018-05-12 
  5. «Тан кисломолочный напиток - польза и вред (полезные свойства и противопоказания)»։ Популярно о здоровье (ռուսերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-07-07-ին։ Վերցված է 2018-05-12 

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 4, էջ 137