Ելաբուգա (ռուս.՝ Ела́буга; թաթ.՝ Алабуга), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Թաթարստանի Հանրապետությունում, այդ հանրապետության մայրաքաղաք Կազանից մոտավորապես 200 կիլոմետր դեպի արևելք, Կամա գետի աջ ափին։ Զբաղեցնում է 41,1 կմ² տարածք[2]։ Բնակչության թվաքանակը 2010 թվականին եղել է 70.728[3], դրան նախորդած մարդահամարներին արձանագրվել են հետևյալ ցուցանիշները. 2002 թվականին՝ 68.663[4], 1989 թվականին՝ 53.537[5]:

Բնակավայր
թաթ.՝ Алабуга
Զինանշան
Coat of Arms of Elabuga (Tatarstan) (2006).png

Shishkinskiye prudy (park in Elabuga)-14.jpg
ԵրկիրՌուսաստան Ռուսաստան
Հիմնադրված է1007 թ.
Առաջին հիշատակում17 դար
Մակերես41 կմ²
ԲԾՄ70 մետր
Բնակչություն74 031 մարդ (հունվարի 1, 2018)[1]
Ժամային գոտիUTC+3
Հեռախոսային կոդ85557
Փոստային ինդեքսներ423600
##Ելաբուգա (Ռուսաստան)
Red pog.png

Ելաբուգայի մերձակայքում է գտնվում Ստորին Կամայի ազգային պարկի մի հատվածը։

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

Ըստ վարկածներից մեկի՝ բնակավայրի անվանումն առնչվում է թյուրքական Ալաբուղա անձնանունին, որը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է խայտաբղետ ցուլ (ցուլը խորհրդանշել է այդ անունը կրողի ուժը, զորությունը)։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ բնակավայրին տրվել է մոտակա Ալաբուղա լճի անվանումը, որը թաթարերենից թարգմանած՝ նշանակում է պերկես ձուկ[6]։

ՊատմությունԽմբագրել

Բնակավայրը հիմնադրվել է 10-րդ դարում, երբ վոլգյան բուլղարների Իբրահիմ խաննն այստեղ կառուցել է «Ալամիր սուլթան» անվանումն ստացած սահմանային բերդը (985 թվական)։ Ընդ որում՝ ավանդազրույցի համաձայն՝ այդ բերդը կառուցվել է Ալամիր սուլթանի՝ այսինքն՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու ենթադրյալ, առասպելական գերեզմանի մոտ։ Սկզբնապես Ալաբուղա անվանումը տրված է եղել բերդի աշտարակին, հետագայում այն տարածվել է բնակավայրի վրա։ Բերդը դարեր անց լքվել է, նրա փլատակներն այսօր հայտնի են Şaytan qalası (Դևի, սատանայի բերդ) անվանումով։ 16-րդ դարի երկրորդ կեսին այստեղ ռուսական գյուղակ է հիմնվել, ժամանակի ընթացքում կառուցվել է եկեղեցի, որին, ավանդազրույցի համաձայն, Իվան Ահեղ ցարը նվիրել է երեք սրբերի՝ Բարսեղ Մեծին, Գրիգոր Աստվածաբանին և Հովհան Ոսկեբերանին պատկերող սրբապատկեր։ Այդ ժամանակներից էլ գյուղակը գյուղի է վերածվել, ստացել Трёхсвятское (սրբերի եռյակ) անվանումը, որը գործածվել է թաթարական Ալաբուղայի աղավաղված ձևին՝ Ելաբուգային զուգահեռ[7]։

ՏնտեսությունԽմբագրել

Քաղաքի տնտեսության մեջ ծանրակշիռ մասնաբաժին ունի նավթավերամշակման արդյունաբերությունը։ 1990-ական թվականներին շահագործման է հանձնվել Ford Motor Company ընկերության ավտոհավաքման գործարանը։ 2008 թվականին Sollers JSC ընկերությունը կառուցել է մի նոր գործարան՝ Fiat Ducato ավտոմեքենաների արտադրության համար։ Քաղաքում գործում են նաև կենցաղային տեխնիկա (ջեռուցիչներ, մսաղացներ և այլն) արտադրող, ինչպես նաև թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություններ։

ԿլիմաԽմբագրել

Ելաբուգաի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Ռեկորդային բարձր °C (°F) 5.4
(41.7)
5.6
(42.1)
13.5
(56.3)
29.0
(84.2)
32.4
(90.3)
36.8
(98.2)
38.1
(100.6)
39.1
(102.4)
31.6
(88.9)
24.2
(75.6)
14.4
(57.9)
13.0
(55.4)
39.1
(102.4)
Միջին բարձր °C (°F) −8.1
(17.4)
−7.1
(19.2)
−0.2
(31.6)
10.3
(50.5)
19.4
(66.9)
24.0
(75.2)
25.9
(78.6)
22.9
(73.2)
16.4
(61.5)
7.9
(46.2)
−0.9
(30.4)
−6.1
(21)
8.7
(47.7)
Միջին օրական °C (°F) −11.6
(11.1)
−10.8
(12.6)
−4.3
(24.3)
5.5
(41.9)
13.5
(56.3)
18.4
(65.1)
20.4
(68.7)
17.8
(64)
11.9
(53.4)
4.8
(40.6)
−3.5
(25.7)
−9.2
(15.4)
4.4
(39.9)
Միջին ցածր °C (°F) −15.0
(5)
−14.5
(5.9)
−8.4
(16.9)
0.7
(33.3)
7.5
(45.5)
12.8
(55)
14.8
(58.6)
12.6
(54.7)
7.4
(45.3)
1.6
(34.9)
−6.0
(21.2)
−12.3
(9.9)
0.1
(32.2)
Ռեկորդային ցածր °C (°F) −37.3
(−35.1)
−34.3
(−29.7)
−29.8
(−21.6)
−19.2
(−2.6)
−4.1
(24.6)
−0.6
(30.9)
1.6
(34.9)
1.0
(33.8)
−3.5
(25.7)
−12.5
(9.5)
−28.7
(−19.7)
−37.7
(−35.9)
−37.7
(−35.9)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 37.8
(1.488)
27.2
(1.071)
28.2
(1.11)
29.8
(1.173)
46.9
(1.846)
55.1
(2.169)
57.8
(2.276)
67.6
(2.661)
58.5
(2.303)
49.9
(1.965)
45.1
(1.776)
45.2
(1.78)
549.1
(21.618)
աղբյուր: {{{աղբյուր 1}}}

Անվանի անձինքԽմբագրել

Ելաբուգայում է ծնվել ռուս նշանավոր բնանկարիչ Իվան Շիշկինը։ Այս քաղաքը ծննդավայրն է նաև Նադեժդա Դուրովայի, ով տղամարդու կերպ առած՝ որպես հեծելազորային արիաբար մասնակցել է Նապոլեոն Բոնապարտի զորքի դեմ մղված մարտերին, արժանացել մարտական բազմաթիվ պարգևների։ 1866 թվականին հենց Ելաբուգայում էլ մահացել ու թաղվել է։ Այս քաղաքում 1941 թվականին ինքնասպան է եղել ռուս նշանավոր բանաստեղծուհի Մարինա Ցվետաևան (թաղվել է քաղաքային գերեզմանատանը)։ Գերմանացիների դեմ Խորհրդային Միության մղած Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-ից 1944 թվականներին) Ելաբուգայում է գտնվել ու գործել Լենինգրադից տարհանված պետհամալսարանի մասնաճյուղը՝ ակադեմիկոս Վիկտոր Համբարձումյանի ղեկավարությամբ։ Դասախոսների շարքում էին հետագայում ակադեմիկոսի կոչում ստացած գիտնականներ վ. Ի. Սմիռնովը, Վ. Ա. Ֆոկը, Վ. Վ. Սոբոլևը...

ՊատկերասրահԽմբագրել

Քույր քաղաքներԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаFederal State Statistics Service.
  2. «Статистика»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-08-25-ին  на официальном сайте Елабужского муниципального района
  3. Russian Federal State Statistics Service (2011). Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 [2010 All-Russian Population Census, vol. 1]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 All-Russia Population Census] (in Russian). Federal State Statistics Service.
  4. Russian Federal State Statistics Service (May 21, 2004). Численность населения России, субъектов Российской Федерации в составе федеральных округов, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более человек [Population of Russia, Its Federal Districts, Federal Subjects, Districts, Urban Localities, Rural Localities—Administrative Centers, and Rural Localities with Population of Over 3,000] (XLS). Всероссийская перепись населения 2002 года [All-Russia Population Census of 2002] (in Russian).
  5. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краёв, областей, районов, городских поселений и сёл-райцентров [All Union Population Census of 1989: Present Population of Union and Autonomous Republics, Autonomous Oblasts and Okrugs, Krais, Oblasts, Districts, Urban Settlements, and Villages Serving as District Administrative Centers]. Всесоюзная перепись населения 1989 года [All-Union Population Census of 1989] (in Russian). Институт демографии Национального исследовательского университета: Высшая школа экономики [Institute of Demography at the National Research University: Higher School of Economics]. 1989 – via Demoscope Weekly.
  6. «Елабужский муниципальный район 1 | История города»։ xn--80aacgcdh2cyaav6b.xn--p1ai։ Վերցված է 2021-01-11 
  7. Поспелов, 2008, էջ 181—182
  8. «Елабуга и турецкий город Сафранболу станут побратимами» (ռուսերեն)։ www.tatar-inform.ru։ Վերցված է 2019-12-04 
  9. «Елабуга и турецкий город Сафранболу — побратимы»  (չաշխատող հղում)
  10. «Елабуга и Сарапул стали городами-побратимами»։ Елабужский муниципальный район։ 2018-09-27։ Վերցված է 2018-09-27  (չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել