Դանիել Դզնունի

հայ արվեստագետ

Դանիել Մարտինի Դզնունի (իսկական ազգանունը՝ Ուզունբաջաղյան, 1895, հոկտեմբերի 2, Կարասուբազար (այժմ՝ քաղաք Բելոգորսկ, Ղրիմ) - 1967, հոկտեմբերի 30, Երևան), հայ արվեստաբան։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965)։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։

Դանիել Մարտինի Դզնունի
Ծնվել էհոկտեմբերի 2, 1895(1895-10-02)
ԾննդավայրԲելոգորսկ
Մահացել էհոկտեմբերի 30, 1967(1967-10-30) (72 տարեկանում)
Մահվան վայրԵրևան
ՔաղաքացիությունՌուսական կայսրություն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ազգությունհայ
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց և Հայկական պետական մանկավարժական համալսարան
Մասնագիտությունարվեստաբան
Պարգևներ և
մրցանակներ
Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ

ԿենսագրությունԽմբագրել

1917 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1953 թվականին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտը։/

Հայկական կինեմատոգրաֆիայի հիմնադիրներից է։ 1923-1937 թվականներին (ընդմիջումներով) եղել է «Հայկինոյի» տնօրեն։ 1924 թվականին նախաձեռնել է հայկական առաջին խաղարկային ֆիլմի ստեղծումը, որի համար հրավիրել է Համո Բեկնազարյանին, ով մինչ այդ գտնվում էր Թիֆլիսում ու հասցրել էր իրագործել վրացական կինոյի հիմնադրումը` այնտեղ բեմադրելով երեք կինոնկար:[1] Ըստ Դզնունու՝ նրանք սկսել են ընդամենը 60 ռուբլուց[2] նկարահանել կինո մի երկրում, որն ընդամենը մի քանի տարի առաջ էր տեսել ջարդ, գաղթ ու պատերազմներ։ Իր նախաձեռնած «Նամուս» ֆիլմի համար[3] 1938 թվականին նա բռնադատվել է 1938–1943 թթ.՝ ազգայնական տարրեր ունենալու համար։ 5 տարի գտնվել է ԽՍՀՄ բանտերում և համակենտրոնացման ճամբարներում: Արդարացվել է 1954 թվականին:

Գրել է թատերախոսություններ, «Հայկինոյի զարգացման ուղիները» (1927), «Հայկինոն 10 տարում» (1933), «Ժողովրդական արտիստուհի Նինա Մանուչարյան» (1960), «Ուրվագիծ հայկական կինեմատոգրաֆիայի պատմության» (1961), «Ժողովրդական արտիստ Գրիգոր Ավետյան» (1963), «Վաստակավոր արտիստ Համբարձում Խաչանյան» (1967) աշխատությունները։

ՊարգևներԽմբագրել

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

ԵրկերԽմբագրել

  • «Ուրվագիծ Հայաստանի կինեմատոգրաֆիայի պատմության», Դզնունի, Դանիել Մարտինի, Երևան։ Հայպետհրատ, 1961 . 269 էջ։
  • «Գրիգոր Ավետյան», Դզնունի, Դանիել Մարտինի, Երևան։ ՀԹԸ, 1963 . 166 էջ..
  • «Համբարձում Խաչանյան» Դզնունի, Դանիել Մարտինի, Երևան։ Հայաստան, 1967. 97 էջ։
  • «Հայ կերպարվեստագետներ, համառոտ բառարան», Դանիել Դզնունի, «Լույս» հրատարակչություն, Երևան, 1977 թ.։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «ՀԱՄՈ ԲԵԿՆԱԶԱՐՅԱՆ. Կինոյի հայ աշխարհակալը»։ Kinoashkharh (հայերեն)։ 2012-05-02։ Վերցված է 2019-08-03 
  2. Դզնունի Դանիել (1961)։ Ուրվագիծ Հայաստանի կինոմատոգրաֆիայի պատմության 
  3. Գալստյան Վիգեն (2006)։ Հայկական կինոազդագիր. մոռացված արվեստ։ Երևան: ԱրտՖիլմ ՍՊԸ։ ISBN 99941-2-043-3 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։