Բացել գլխավոր ցանկը
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Արայի (այլ կիրառումներ)

Արայի, հանգած հրաբուխ Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի և Արագածոտնու մարզերի սահմանագոտում, Արագածից հարավ–արևելք, Քասաղ և Հրազդան գետերի միջև[1]։ Արայի լեռը վերին երրորդական ժամանակաշրջանի հանգած հրաբուխ է։ Բարձրությունը՝ 2577մ։ Արայի լեռը կազմված է անդեզիտներից, անդեզիաներից և դացիաներից։ Լանջերը ծածկված են էլուվիալ նստվածքներով և մասնատված են ձորակներով։ Կլիման ցամաքային է, տեղումները՝ 300—400 մմ: Ստորոտներում տարածված են գորշահողերով ծածկված օշինդթային կիսաանապատները, բարձրադիր մասերում՝ տափաստանները։ Հյուսիսային լանջին հանդիպում են կաղնու նոսր պուրակներ ու թփուտներ։ Արայի լեռան վրա է գտնվում Ծաղկեվանքը։ Ըստ հայկական ավանդության՝ լեռը այդպես է կոչվել ի հիշատակ առասպելական Արա Գեղեցիկի, ով Շամիրամի դեմ կռվելու համար իր զորքերը տեղավորել էր այս ստորոտում[2]։

Արայի
Mughni,Ara2.jpg
Արա լեռը հարավ-արևմուտքից (տեսարան երկնքից)
Տեսակհրաբուխ և լեռ
ԵրկիրՀայաստան
Վարչատարածքային միավորԿոտայքի մարզ և Արագածոտնի մարզ
ԼեռնաշղթաՀայկական լեռնաշխարհ
Բարձրությունը ծովի մակարդակից2577 մետր
##Արայի (լեռ) (Հայաստան)
RedMountain.svg
##Արայի (լեռ) (Արագածոտնի մարզ)
RedMountain.svg
Կոորդինատներ: 40°24′20.000000101597″ հս․ լ. 44°27′8.0000000991929″ ավ. ե. / 40.40555555558377421° հս․. լ. 44.452222222249773154° ավ. ե. / 40.40555555558377421; 44.452222222249773154

Անվան ծագումԽմբագրել

Արայի լեռան անունը գալիս է հայ դիցաբանական աստծո՝ Արա Գեղեցիկի անունից, քանի որ լեռան գագաթները հեռվից (օր.՝ Երևանից) նայելիս՝ նմանվում են պառկած մի մարդու՝ Արային, ով ըստ հայկական դիցաբանության իր ներքևի դաշտում է ճակատամարտել Ասորեստանի սեր տենչացող թագուհու՝ Շամիրամի հետ։ Այստեղ է ընկել իր կնոջը՝ Նվարդին, հավատարիմ մնացած հայոց թագավորը, որի արնաշաղախ մարմինը Նինոս արքայի հեշտասեր այրու՝ Շամիրամի հրամանով, դրել են ժայռախորշում, որ արալեզները կենդանացնեն նրան[3][4]։ Արայի լեռան փեշին գտնվող Եղվարդ քաղաքի բնակիչներն Արայի քիթը ներկայացնող գագաթնաքարը անվանում են Աքլորաքար, քանի որ այն լեռան ամենաբարձր գագաթն է։

ՏեղադրությունԽմբագրել

Արայի լեռը գտնվում է Հայաստանի Կոտայքի և Արագածոտնի մարզերում` մայրաքաղաք Երևանից 33կմ հյուսիս, Երևան-Գյումրի ավտոճանապարհի աջ կողմում[5][3]։ Մոտակա բնակավայրերից են Նոր Երզնկա, Զորավան, Սարալանջ, Երնջատափ, Հարթավան, Արտաշավան, Սաղմոսավանք, Հովհաննավանք, Կարբի և Մուղնի գյուղերն ու Եղվարդ քաղաքը[3][6]։ Լեռան արևմտահայաց լանջի ստորոտում են գտնվում «Դեմիրճյան խնձորի» այգիները։ Արևմուտքից սահմանակից է Քասաղ գետի կիրճին[7]։

ԲնաշխարհԽմբագրել

ԲուսականությունԽմբագրել

Արայի լեռը մյուս լեռնաշղթաներից համեմատաբար մեկուսի է գտնվում և հետաքրքիր է երկրամորֆոլոգիական տեսակետից։ Նա պարունակում է բնաշխարհի մի հարուստ գենետիկ ավազան։

Լեռան վրա գրանցված են 650 տեսակ անոթային բույսեր, որոնք Հայաստանի բուսականության 20%-ն են կազմում։

Այս փոքր տարածքում կարելի է տեսնել Հայաստանի բուսականության գլխավոր տիպերը՝ կիսանապատ, տափաստան, մարգագետնային տափաստան, անտառ և մարգագետին, բարձր խոտազգի մասեր, ժայռի և թմբի բուսականություն, տափաստանի թփուտներ։

Կենդանական աշխարհԽմբագրել

Արա լեռան տարածքը հարուստ է կենդանական աշխարհով: Այստեղ բնակվում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ, սողուններ, կրծողներ, ինչպես նաև արջեր, գայլեր, աղվեսներ և այլն:

ՊատահարներԽմբագրել

 
Նկարի ետին պլանում երևում է 28.01.2018 թվականին լեռան վրա տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի վայրը դեպքից կարճ ժամանակ անց

Արա լեռան վրա ամառային բավականին շոգ եղանակային պայմանների հետևանքով երբեմն առաջանում են հրդեհներ:

Չնայած լեռնագնացության տեսակետից Արա լեռը հեշտ հաղթահարելի բարձունք է՝ այնուամենայնիվ այն երբեմն տհաճ անակնկալներ է մատուցում:

2018 թվականի պատահարներԽմբագրել

2018 թվականի հունվարի 28-ի կեսօրին հայ լեռնագնացների խումբը բարձունքից իջնելիս հայտնվել է խառնարանից դեպի Ծաղկեվանք սրբատեղի տանող ժայռապատ սարալանջին տեղի ունեցած ձնահոսքի շրջանում: Համաձայն ՀՀ Արտակարգ իրավիճակների նախարարության տարածած տեղեկությունների՝ քաղաքացու կորելու և մեկ այլ լեռնագնացի վնասվելու մասին ահազանգը ստացվել է ժամը 16:10-ին[8][9][10]: Ավելի ուշ պատահարների մասին հաղորդագրություններ տարածող լրատվամիջոցի հրապարակման համաձայն՝ խումբը կազմված է եղել 18 անձից, որից 36-ամյա Նաիրուհի Սիմոնյանը ձնահոսքի հետևանքով զոհվել է, իսկ 38-ամյա էդգար Նավասարդյանն ու 22-ամյա Հրաչյա Հարությունյանը ստացել մարմնական վնասվածքներ[11]:

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Հայաստանի Հանրապետության Ֆիզիկաաշխարհագրական օբյեկտների համառոտ տեղեկատու-բառարան, Երևան, «Գեոդեզիայի և քարտեզագրության կենտրոն ՊՈԱԿ», 2007, էջ 16 — 150 էջ։
  2. Հակոբյան Թ. Խ., Մելիք-Բախշյան Ստ. Տ., Բարսեղյան Հ. Խ., Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան, հ. 1 [Ա-Գ] (խմբ. Մանուկյան Լ. Գ.), Երևան, «Երևանի Համալսարանի Հրատարակչություն», 1986, էջ 389 — 992 էջ։
  3. 3,0 3,1 3,2 «Արայի լեռ (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ. ապրիլի 26 
  4. «Արա Գեղեցիկի հետքերով»։ Վերցված է 2009 թ. ապրիլի 26 
  5. «Կոտայք»։ Վերցված է 2009 թ. ապրիլի 26 
  6. «Արայի լեռ (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ. ապրիլի 26 
  7. «Արայի լեռ՝ Շարմիրամի բարձրանալը (անգլերեն)»։ Վերցված է 2009 թ. ապրիլի 26 
  8. ՀՀ ԱԻՆ, պատահարներ 28.01.2018, «Կորել է քաղաքացի»
  9. Արայի լեռան վրա արաշավախումբը հայտնվել է ձնաբքի մեջ. կա մեկ զոհ:
  10. լեռան վրա կորած քաղաքացիներից մեկը կենդանության նշաններ ցույց չի տալիս. կան այլ տուժածներ:
  11. Ողբերգական դեպք Արագածոտնի մարզում. 18 հոգուց բաղկացած արշավախումբը հայտնվել է ձնաբքի տակ. կա 1 զոհ, 1 վիրավոր: